جهان صنعت نیوز – آنچه امروز در قالب کالابرگ یکمیلیون تومانی عرضه میشود، تنها یک سیاست حمایتی ناکارآمد نیست؛ نشانهای است از تغییر پارادایم حکمرانی از «مدیریت رفاه» به «مدیریت بقا». این تمایز، کلید فهم وضعیت کنونی اقتصاد و جامعه ایران است.
در الگوی کلاسیک دولت رفاه هدف سیاستهای اقتصادی حفظ قدرت خرید، ثبات معیشت و امکان برنامهریزی خانوار است. اما آنچه امروز در ایران در حال تثبیت است، الگویی متفاوت است: دولتی که دیگر تضمینکننده زندگی قابلقبول نیست، بلکه صرفاً میکوشد از فروپاشی جامعه جلوگیری کند. کالابرگ، یارانههای قطرهچکانی و بستههای حمایتی مقطعی، ابزارهای این گذار هستند.
در این چارچوب، مساله فقط ناکافیبودن رقم یکمیلیون تومان نیست. مساله اصلی این است که سیاستگذار بهصورت ضمنی پذیرفته که استاندارد معیشت جامعه سقوط کرده و باید با آن سازگار شد. بهجای بازگرداندن سفره مردم به سطح قابلقبول، سیاستها مردم را به کوچکشدن سفره عادت میدهند. این همان نقطهای است که «حمایت اجتماعی» به «عادیسازی فقر» تبدیل میشود.
از منظر اقتصاد سیاسی این تغییر بسیار معنادار است. مدیریت بقا نیازمند رضایت فعال شهروندان نیست؛ تنها به حداقلی از کنترل اجتماعی و جلوگیری از انفجار کامل نیاز دارد. در چنین الگویی، سیاستهای تغذیهای و یارانهای نه برای بهبود کیفیت زندگی، بلکه برای کنترل تبعات اجتماعی گرسنگی طراحی میشوند. به بیان دیگر، غذا از «حق» به «ابزار تنظیم اجتماعی» تنزل پیدا میکند.
پیامد این رویکرد در میانمدت بسیار خطرناک است. نخست، طبقه متوسط که ستون ثبات اجتماعی است، بهتدریج به طبقهای فرسوده و حذفشده تبدیل میشود. دوم، سرمایه انسانی آینده با سوءتغذیه مزمن، افت توان شناختی و آسیبهای روانی وارد بازار کار خواهند شد. سوم، رابطه دولت–جامعه از رابطه «تعهد متقابل» به رابطه «دریافت صدقه در برابر سکوت» تغییر میکند؛ رابطهای ناپایدار که دیر یا زود فرو میریزد.
از این منظر، اعتراضات اخیر صرفاً واکنش به گرانی یا کمبود کالا نیست. این اعتراضات واکنش به تنزل جایگاه شهروند از صاحب حق به مصرفکننده کمک اضطراری است. تا زمانی که سیاستگذار از مدیریت بقا به مدیریت رفاه بازنگردد، هر بسته حمایتی نهتنها مساله را حل نمیکند، بلکه شکاف دولت و جامعه را عمیقتر خواهد کرد. این نقطهای است که اقتصاد، سیاست و کرامت انسانی بهطور همزمان به هم گره میخورند.
اخبار برگزیدهاقتصاد کلانویدئولینک کوتاه :