راه‌حل کم‌آبی از دل دریا؛ انقلابی که در ۶۰۰ متری زمین شکل می‌گیرد

جهان صنعت نیوز – بحران کمبود آب دیگر یک تهدید دوردست یا صرفاً مختص کشورهای خشک نیست. برآوردهای جهانی نشان می‌دهد طی دهه آینده، فاصله میان عرضه و تقاضای آب شیرین به‌طور نگران‌کننده‌ای افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی، بسیاری از نگاه‌ها دوباره به نمک‌زدایی از آب دریا معطوف شده است؛ اما تجربه دهه‌های گذشته نشان می‌دهد که روش‌های متعارف نمک‌زدایی، اگرچه مؤثرند، اما پرهزینه، انرژی‌بر و گاه مخرب محیط زیست‌اند. درست در همین نقطه است که یک ایده غیرمتعارف از اعماق آب‌های نروژ، توجه کارشناسان و سیاست‌گذاران را به خود جلب کرده است.

در سواحل مونگستاد نروژ، پروژه‌ای در حال شکل‌گیری است که نخستین واحد نمک‌زدایی کاملاً زیرآبی جهان به شمار می‌رود. این سامانه، که قرار است در عمق حدود ۶۰۰ متری مستقر شود، به جای تکیه بر پمپ‌های عظیم و تأسیسات گسترده خشکی، از فشار طبیعی آب دریا برای انجام فرآیند اسمز معکوس بهره می‌گیرد. منطق این طرح ساده و جسورانه است. اگر فشار در اعماق دریا به اندازه کافی بالاست، چرا از آن به‌عنوان منبع انرژی استفاده نشود؟

منطق فنی یک ایده متفاوت

در روش‌های متداول نمک‌زدایی، بخش بزرگی از انرژی صرف ایجاد فشار لازم برای عبور آب شور از غشاهای اسمز معکوس می‌شود. این فشار معمولاً توسط پمپ‌های پرمصرف و پرهزینه تأمین می‌گردد. نوآوری اصلی این سامانه زیرآبی، جایگزینی این فشار مصنوعی با فشار طبیعی آب در عمق ۳۰۰ تا ۶۰۰ متری است؛ فشاری که به‌طور ذاتی وجود دارد و نیازی به تولید آن نیست.

قرارگیری واحد نمک‌زدایی در چنین عمقی باعث می‌شود آب دریا با همان فشار محیطی به داخل غشاها رانده شود. نتیجه این فرآیند، کاهش چشمگیر مصرف انرژی و حذف بخش قابل‌توجهی از تجهیزات سنگین است. در کنار آن، نیاز به پیش‌تصفیه‌های پیچیده نیز کاهش می‌یابد؛ زیرا آب در اعماق دریا از نوسانات دما، آلودگی‌های سطحی و ذرات معلق رایج در نزدیکی ساحل تا حد زیادی مصون است.

این طراحی، سامانه‌ای فشرده را شکل داده که هر واحد آن توان تولید روزانه حدود ۱۰۰۰ مترمکعب آب شیرین را دارد. در عین حال، قابلیت مقیاس‌پذیری یکی از نقاط قوت کلیدی این فناوری است؛ به‌گونه‌ای که با اتصال چندین واحد، ظرفیت تولید می‌تواند به ده‌ها هزار مترمکعب در روز افزایش یابد.

یکی از تفاوت‌های مهم این طرح با پروژه‌های مرسوم نمک‌زدایی، مدل اقتصادی آن است. در این رویکرد، به‌جای فروش تأسیسات یا تجهیزات، آب شیرین به‌عنوان یک خدمت عرضه می‌شود. به بیان دیگر، بهره‌برداران محلی چه شهرداری‌ها و چه صنایع نیازی به سرمایه‌گذاری سنگین اولیه برای احداث واحد نمک‌زدایی ندارند، بلکه آب تولیدی را بر اساس قراردادهای بلندمدت دریافت می‌کنند.

این مدل، فشار مالی پروژه‌های زیرساختی را کاهش داده و می‌تواند روند پذیرش فناوری را به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار تسریع کند. در بسیاری از کشورها، هزینه بالای سرمایه‌گذاری اولیه یکی از موانع اصلی ورود به حوزه نمک‌زدایی بوده است. تبدیل هزینه‌های سرمایه‌ای سنگین به پرداخت‌های جاری قابل پیش‌بینی، جذابیت اقتصادی این فناوری را افزایش می‌دهد و ریسک مالی را برای مصرف‌کنندگان نهایی کاهش می‌دهد.

ردپای زیست‌محیطی کمتر

یکی از انتقادهای جدی به واحدهای نمک‌زدایی مرسوم، اثرات منفی زیست‌محیطی آن‌هاست؛ از اشغال گسترده زمین‌های ساحلی گرفته تا تخلیه آب‌نمک غلیظ که می‌تواند اکوسیستم‌های دریایی را تحت فشار قرار دهد. استقرار واحد نمک‌زدایی در اعماق دریا، بسیاری از این نگرانی‌ها را کاهش می‌دهد.

این سامانه، به دلیل دور بودن از سطح، تداخلی با چشم‌انداز ساحلی یا زیست‌بوم‌های حساس خشکی ندارد. همچنین، فرآیند نمک‌زدایی در این عمق، به تولید حجم کمتری از آب‌نمک مضر منجر می‌شود و پخش آن در ستون آب دریا، فشار زیست‌محیطی را تعدیل می‌کند. مجموع این ویژگی‌ها باعث شده این فناوری به‌عنوان گزینه‌ای سازگارتر با محیط زیست مطرح شود؛ هرچند ارزیابی‌های بلندمدت زیست‌محیطی همچنان برای اطمینان از پایداری آن ضروری خواهد بود.

برنامه‌ریزی‌ها نشان می‌دهد نخستین واحد عملیاتی این سامانه قرار است در سال ۲۰۲۶ وارد مدار شود. در این مرحله، آب شیرین تولیدی مستقیماً به شبکه آب شهری منطقه آلوِر در نروژ تزریق خواهد شد. این اتصال مستقیم به شبکه شهری، آزمونی عملی برای سنجش قابلیت اطمینان، کیفیت آب تولیدی و هماهنگی با زیرساخت‌های موجود است.

انتخاب نروژ به‌عنوان محل اجرای نخستین پروژه، از جهاتی معنادار است. هرچند این کشور با کمبود آب مزمن مواجه نیست، اما استانداردهای بالای فنی، محیط زیستی و نظارتی آن، می‌تواند اعتبار فناوری را در سطح جهانی افزایش دهد. موفقیت در چنین محیطی، راه را برای استقرار این سامانه در مناطق بسیار خشک‌تر و آسیب‌پذیرتر هموار می‌کند.

آینده‌ای که از زیر آب می‌آید

نمک‌زدایی در ۶۰۰ متری زیر سطح دریا، در نگاه نخست بیشتر به یک ایده علمی‌–‌تخیلی شباهت دارد تا راه‌حلی عملی. اما پیشرفت‌های فنی، طراحی اقتصادی متفاوت و تمرکز بر کاهش اثرات زیست‌محیطی نشان می‌دهد این ایده، ظرفیت تبدیل‌شدن به یک گزینه جدی را دارد. اگر واحد نخست در سال ۲۰۲۶ بتواند وعده‌های خود را عملی کند، این فناوری می‌تواند به یکی از نمادهای نسل جدید تأمین آب تبدیل شود؛ نسلی که به‌جای جنگیدن با طبیعت، از نیروهای طبیعی به‌عنوان بخشی از راه‌حل استفاده می‌کند.

 

اخبار برگزیدهمحیط زیست