حذف تدریجی ایران از ویترین فرهنگ و هنر جهان
تحریمها با مسدودسازی پلتفرمهای فروش آنلاین، قطع دسترسی به نظام پرداخت بینالمللی و افزایش هزینههای حملونقل، حضور فرش و صنایعدستی ایرانی در بازار جهانی را بهشدت محدود کرده است.
هما میرزایی-جهان صنعت نیوز: صنایعدستی و فرش ایرانی، بهعنوان یکی از اصیلترین و شناختهشدهترین کالاهای فرهنگی ایران در بازار جهانی، سالها از مسیر پلتفرمهای بینالمللی فروش آنلاین به دست مشتریان خارجی میرسید؛ مسیری کمهزینه که امکان حضور مستقیم هنرمندان و فروشندگان ایرانی را در بازارهای جهانی فراهم میکرد. اما بازگشت و تشدید تحریمها، بهویژه پس از سال ۱۳۹۶، این مسیر را بهتدریج مسدود کرد و یکی از مهمترین کانالهای صادرات غیررسمی و مردمی صنایعدستی ایران را از کار انداخت. تحریمها نهتنها دسترسی فعالان صنایعدستی به پلتفرمهای فروش بینالمللی را محدود کرد، بلکه با قطع ارتباط ایران با نظام پرداخت بینالمللی و افزایش شدید هزینههای حملونقل، رقابتپذیری فرش و صنایعدستی ایرانی را در بازار جهانی بهشدت کاهش داد. پیامد این وضعیت، حذف تدریجی نام «ایران» از ویترینهای جهانی، فروش کالاهای اصیل ایرانی با هویت جعلی و تضعیف ارزش برند تاریخی فرش و صنایعدستی کشور است؛ روندی که اثرات آن فراتر از اقتصاد، به حوزه فرهنگ و اعتبار جهانی هنر ایرانی نیز تسری یافته است.
در این رابطه گفتوگویی داشتیم با علی آلاحمد، عضو هیئت مدیره اتحادیه صادرکنندگان فرش دستباف ایران. شرح این گفتوگو را میخوانید.
سال ۹۶؛ سال سرنوشتساز برای صادرات
پلتفرمهای فروش آنلاین مانند Etsy که پیش از این گردش مالی بسیار بالایی در حوزه صنایعدستی داشت، تا مدتها بستری مناسب برای فروشندگان ایرانی بود و بسیاری از فعالان این صنعت توانسته بودند در آن بازار جایگاه قابلتوجهی بهدست آورند. اما از سال ۱۳۹۶، تقریباً یک سال پس از اینکه دولت ترامپ تحریمهای ایران را دوباره اعمال کرد، نقطه عطفی در این فضا شکل گرفت.
درگاه اصلی پرداخت در Etsy، پیپال بود و پیپال اولین نهادی بود که تحریمها را با شدت و جدیت اجرا کرد. هر صفحه، فروشگاه یا محتوایی که حتی اشارهای کوچک به «کالای ایرانی» یا عباراتی مانند Persian یا Persian Carpet داشت، بدون هیچ هشدار قبلی بسته شد. شرکتهای ثبتشده و رسمی که سالها روی صفحه خود کار کرده بودند، یکشبه مسدود شدند. حسابها بلوکه شد، و حتی زمانی که صاحبان آن صفحات تلاش کردند حساب جدیدی ایجاد کنند، آیدیهای قبلیشان در فهرست سیاه قرار داشت و اجازه فعالیت نمیداد.
این اتفاق ضربه بسیار سنگینی به فعالانی زد که چندین سال برای حضور در بازار جهانی تلاش کرده بودند. Etsy برای کالاهای اصیل مثل صنایعدستی، حکم یک «قلّک» را داشت؛ جایگاهی که میتوانست با کمترین هزینه، تولیدات ایرانی را به مشتریان واقعی در سراسر جهان عرضه کند. اما از ۲۰۱۷–۲۰۱۸، این مسیر عملاً بسته شد و پلتفرمهای دیگر نیز بهتدریج تحریمها را سفتتر کردند. اکنون حتی اگر نام یک شهر ایرانی را در پلتفرمها وارد کنید، سیستم بهصورت خودکار صفحه را میبندد.
در گذشته، این کار توسط اپراتورها انجام میشد اما امروز این کار را هوش مصنوعی انجام میدهد و بهمراتب سریعتر و سختگیرانهتر است.
محصول ساخت ایران با نام هند به فروش میرود
بنابراین فعالانی که خارج از ایران روی پلتفرمهای شخصی کار میکنند، با چالشهای جدی روبهرو هستند. فروش در یک وبسایت شخصی نیازمند هزینههای بسیار بالای سئو و تبلیغات است. تازه اگر از مرحله تبلیغات بگذریم، بازهم مشکل حساب بانکی بینالمللی و حساسیت نهادهای واسط وجود دارد. به همین دلیل بسیاری از فروشندگان جدید عملاً مجبور شدهاند فرش ایرانی را با عنوانهایی مانند “بیجار هند” یا “طرح ایرانی ساخت هند” عرضه کنند تا گرفتار تحریمها نشوند؛ وضعیتی وارونه که نتیجه مستقیم محدودیتهاست.
این موضوع هم روی فروش تأثیر میگذارد و هم ارزش واقعی فرش ایرانی را کاهش میدهد. فروش در پلتفرم شخصی، از نظر حجم و سرعت، اصلاً قابل مقایسه با پلتفرمهای بینالمللی نیست. پلتفرمها مخاطب تربیتشده دارند؛ کسی که وارد Etsy یا eBay میشود، دقیقاً برای خرید فرش یا صنایعدستی آمده و جستوجو میکند. اما در سایت شخصی باید با هزینههای سنگین مشتری را جذب کرد.
عدم دسترسی به نظام پرداخت بینالملل و بار سنگین هزینه حملونقل؛ چالشهای صادرات
در بازار جهانی فرش، ما علاوه بر اثر تحریمها با مشکل دیگری هم مواجه بودیم: عدم دسترسی به نظام پرداخت بینالمللی. اگر بخواهیم در بازار بینالمللی فعالیت کنیم، مشکل چند برابر میشود. قیمت جهانی فرش، بهویژه فرش عشایری یا فرشهای با اصالت، سه تا پنج برابر قیمت ایران است. شما وقتی میخواهید فرشی را در پلتفرم خارجی بفروشید، حتی اگر نصف قیمت جهانی هم بگذارید، بازهم مشتری حساسیت دارد. در کنار آن، هزینه حملونقل بینالمللی یک معضل بزرگ است.
امروز هزینه حمل از قیمت خود فرش بیشتر شده است. مسیرهای رسمی پست ایران نیز در بسیاری مقاطع تعطیل یا محدود شدهاند. بنابراین فروشندگان مجبورند کالا را از طریق شرکتهایی به دبی بفرستند و از دبی با DHL ارسال کنند. هزینهها هم کاملاً آزاد محاسبه میشود. مثلاً یک سایت آلمانی، قالی ۱۲ متری ۵۰ کیلویی را با ۱۲۰ دلار به آمریکا ارسال میکند. اما ما باید همان فرش را با ۴۰۰ تا ۵۰۰ دلار ارسال کنیم. این اختلاف فاحش باعث میشود رقابت تقریباً ناممکن شود.
فرش ایران؛ مسیری طولانی از کفپوش تا اثر هنری
بازار جهانی فرش دستباف دیگر بازار ۲۰ سال پیش نیست؛ بیست سال پیش، فرش دستباف در بازار جهانی «کفپوش» بود. در کشورهای سردسیر نیاز به فرش وجود داشت تا گرما ایجاد کند؛ یا اینکه کفپوشهای جایگزین مانند سنگ و پارکت بسیار گران بودند و فرش انتخاب اقتصادیتری بود. رقابت هم محدود بود؛ فرش ماشینی فاصله زیادی با فرش دستباف داشت.
اما در ۲۰ سال اخیر، شرایط عوض شد. فرش دستباف دیگر «کفپوش» صرف نیست؛ یک کالای هنری است. من همیشه مثال بازار ساعت را میزنم. تا قبل از موبایل، ساعت یک ابزار کاربردی بود. اما امروز ۹۰ درصد مردم اگر بخواهند فقط زمان را بدانند، به ساعت احتیاج ندارند. ساعت به کالای تزیینی تبدیل شده است. برای فرش دستباف هم همین اتفاق افتاده: اکنون «اثر هنری» محسوب میشود.
در نهایت، درباره اینکه چرا امروز خارجیها کمتر فرش ایرانی میخرند، در تحلیل نهایی به این جمعبندی میرسیم که بازار جهانی فرش دستباف را شرکتهای بینالمللی شکل دادهاند؛ شرکتهایی که عمدتاً در آمریکا مستقر بودهاند. آمریکا بهتنهایی ۴۰ درصد بازار جهانی را در اختیار داشته و چون پایگاه اصلی تجارت فرش آنجا بوده، «سلیقهسازی» نیز در همان بازار شکل گرفته است. قطع روابط تجاری در کنار ضعف تولید در داخل باعث کاهش چشمگیر حضور ایران در بازارهای جهانی و عدم توانایی در رقابتپذیری با تولیدات سایر کشورها شده است.
اخبار برگزیدهصنعت و معدنلینک کوتاه :