فروپاشی قدرت قوانین بینالملل در برابر منطق قدرتِ عریان
پس از حمله هوایی به کاراکاس پایتخت ونزوئلا و ربودن رئیس جمهور این کشور واکنش های بینالمللی در عین محکومیت زبانی هیچ سازوکار اجرایی در مقابل آمریکا نداشتند.
فاطمه عباسی-جهان صنعت نیوز: در پی انتشار گزارشها درباره حمله مستقیم آمریکا به کاراکاس و ربایش رئیسجمهور ونزوئلا، موجی از واکنشها در آمریکای لاتین، برخی دولتهای مستقل و محافل حقوقی بینالمللی شکل گرفت. بسیاری از این واکنشها، این اقدام را نقض آشکار حاکمیت ملی و عبور خطرناک از قواعد بنیادین حقوق بینالملل توصیف کردند. همزمان، واشنگتن با طرح ادعاهایی در چارچوب «ضرورتهای امنیت ملی» تلاش کرد این سناریو را قابل توجیه جلوه دهد؛ ادعاهایی که با تردید جدی حقوقدانان و حتی بخشی از تحلیلگران غربی مواجه شد. تحولات اخیر در ونزوئلا، بار دیگر این پرسش را بهطور جدی مطرح کرده است که آیا نظم بینالمللی موجود هنوز توان مهار رفتار ابرقدرتها را دارد یا جهان وارد مرحلهای تازه از روابط مبتنی بر زور شده است.
مسعود شجره، کارشناس روابط بینالملل، در گفتوگو با ما، ابعاد حقوقی و سیاسی این اقدام را مورد بررسی قرار داده و هشدار میدهد که چنین رفتارهایی میتواند روابط بینالملل را به سمت «قوانین جنگل» سوق دهد و ساختارهای موجود را فلج کند.
مصداق بارز دزدی در سطح عالی و بینالمللی
به گفته شجره، اقدام آمریکا علیه ونزوئلا نمونهای بیسابقه از «اعمال دزدی و تجاوز نظامی» است. او توضیح میدهد: «هیچ قانون داخلی یا بینالمللی، هیچ عرف دیپلماتیک و حتی هیچ سابقه تاریخی مشابه نمیتواند چنین حملهای را توجیه کند. ربودن سران کشورها و انتقال آنها به کشوری دیگر، حتی تحت عنوان مقابله با تهدیدهای امنیتی، مصداق آشکار نقض حقوق بشر و قوانین بینالمللی است.»
شجره اضافه میکند: «این اقدام نشان میدهد که یک ابرقدرت نظامی میتواند بدون هیچ همکاری با سازمانها و ارگانهای بینالمللی، اقدامات غیرقانونی را به اجرا درآورد و هزینهای متوجه آن نمیشود. این رفتار، عادیسازی قانون جنگل در سطح جهانی است و به دیگر کشورها پیام میدهد که حتی قوانین بینالملل توانایی محدود کردن یک ابرقدرت را ندارد.»
پیامدهای حقوقی؛ محدودیت سازوکارهای بینالمللی
این کارشناس تأکید میکند که ظرفیت اجرایی قوانین بینالملل در برابر ابرقدرتها بسیار محدود است: «دادگاهها و مجامع بینالمللی میتوانند به صورت تئوریک پیگیریهایی مانند آزادی افراد ربوده شده یا مطالبه خسارت علیه دولت آمریکا انجام دهند، اما بدون قدرت اجرایی، این تصمیمات عملاً بیاثر خواهند بود. تجربه تاریخی نشان داده که حتی در صورت صدور حکم، اجرای آن با موانع جدی روبهروست.»
او ادامه میدهد: «چنین اقداماتی اثباتکننده ضعف ساختارهای بینالمللی و وابستگی آنها به قدرتهای بزرگ است و نشان میدهد که کشورها برای مقابله با تجاوزهای احتمالی باید به توان دفاعی و بازدارندگی خود تکیه کنند.»
«واکنشهای بینالمللی تاکنون عمدتاً شامل محکومیتهای لفظی و اعلام نگرانیهای حقوقی بوده است. سازمان ملل و برخی از کشورهای مستقل، اقدام آمریکا را نقض آشکار حاکمیت ملی و حقوق بشر خواندهاند، اما هیچ اقدام اجرایی واقعی علیه دولت آمریکا انجام نشده استاین وضعیت نشان میدهد که کشورهای کوچک و متوسط تنها میتوانند بر قدرت بازدارندگی نظامی خود اتکا کنند، زیرا اعتماد به سازوکارهای بینالمللی در چنین مواردی بیثمر است.»
ونزوئلا آیینه عبرت تمام کشورهای جهان
مسعود شجره هشدار میدهد که رخدادهای ونزوئلا باید بهعنوان زنگ خطری برای تمام کشورها تلقی شود: «ضعف سازوکارهای بینالمللی و عدم توانایی در مقابله با اقدامات یکجانبه ابرقدرتها نشان میدهد که قوانین بینالملل به تنهایی کافی نیستند و کشورها باید آمادگی دفاعی خود را افزایش دهند.»
او اضافه میکند: «اگر از فجایع اخیر در غزه، سوریه و لیبی درس عبرت نگیریم، خودمان نیز در معرض خطر قرار خواهیم گرفت. تنها راه واقعی مقابله با تجاوز، افزایش قدرت بازدارندگی و نشان دادن هزینه بالای حمله برای متجاوز است.»
واکنشهای جهانی تاکنون محدود به محکومیت لفظی بوده و هیچ اقدام اجرایی واقعی علیه دولت آمریکا انجام نشده است. شجره هشدار میدهد که اگر کشورها از این تجربه درس عبرت نگیرند، روند فعلی میتواند به عادیسازی زورگویی و قانون جنگل در سطح بینالملل منجر شود و امنیت بشریت را به خطر بیندازد.
قوانین بینالملل بر جهان حاکم اند یا قانون جنگل؟
وی هشدار میدهد که ادامه چنین رفتارهایی از سوی ابرقدرتها میتواند ساختارهای بینالمللی را فلج کرده و جهان را به سمت «قوانین جنگل» سوق دهد: «جهان در نقطهای حساس قرار دارد و انتخاب جهت نادرست توسط دولتها میتواند باعث شود بشریت به شکل کنونی خود از بین برود. کشورها باید به جای تکیه صرف بر قوانین بینالملل، ظرفیت دفاعی و قدرت بازدارندگی خود را تقویت کنند. این تنها ابزار واقعی برای جلوگیری از تعرضهای مشابه در آینده است.»
حمله آمریکا به ونزوئلا، ربودن رئیسجمهور و اقدام نظامی بدون همکاری با مجامع بینالمللی، نقطهای حساس در روابط بینالملل و حقوق بشر ایجاد کرده است. مسعود شجره میگوید: «این رخداد نشان میدهد که حتی قوانین و دادگاههای بینالمللی در برابر ابرقدرتها ناتوان هستند و کشورها باید برای مقابله با تجاوزهای احتمالی، به قدرت دفاعی و بازدارندگی خود اتکا کنند.»
اخبار برگزیدهسیاسی
لینک کوتاه :