قیمت دلار و توهمات اقتصادی

جهان صنعت نیوز – افزایش نرخ ارز و تضعیف پول ملی با کاهش نسبی قیمت کالاهای تولید داخلی منجر به کاهش واردات و افزایش صادرات خواهد شد. این گزاره‌ای است که بارها از سوی گروهی از کارشناسان اقتصادی و سیاستمداران شنیده شده است. این گروه با مرور تجربیات برخی کشورها مانند چین ضمن انتقاد از سرکوب قیمت دلار، آن را عاملی برای عدم سرمایه گذاری در تولید و کاهش رقابت پذیری کالاهای ایرانی در بازارهای جهانی عنوان می‌کنند. اما به نظر می‌رسد که تحلیل صادرات و سرمایه گذاری تنها بر اساس متغیر نرخ ارز، ساده سازی بیش از حد موضوع است؛ رویکردی که در نهایت منجر به اتخاذ سیاست‌های شوک درمانی و تشدید تورم شده است.

نرخ ارز و پیچیدگی اقتصادی

پیچیدگی اقتصادی یکی از موضوعات مهم در اقتصاد محسوب می‌شود. در یک تعریف کلی، پیچیدگی اقتصادی را می‌توان ظرفیت اقتصاد ملی برای تولید کالاهای متنوع و با ارزش افزوده بالا از طریق افزایش سطح قابلیت تولیدی کشور دانست. به بیان دیگر، یک اقتصاد پیچیده توانایی تولید کالاهایی را دارد که به لحاظ دانش در سطح بالایی قرار دارد. تجربه کشورهای مختلف نشان می دهد که اقتصادهای پیچیده، رشد اقتصادی بالاتری را نسبت به سایر کشورها ثبت می‌کنند. به گونه‌ای که تفاوت سطح درآمدی میان کشورهای غنی و فقیر ناشی از تفاوت در دانش و بهره‌وری ایجاد شده است که در تنوع و پیچیدگی محصولات بروز می‌کند.

همانگونه که اشاره شد برخی از نظریات نشان می‌دهند که تضعیف پول ملی می تواند به افزایش سرمایه گذاری و در نتیجه حرکت اقتصاد به سمت کالاهای پیچیده حرکت کند. بر اساس این دیدگاه سیاستگذاران سعی می‌کنند تا با تضعیف نسبی پول داخلی خود، قیمت کالاهای داخلی را در مقایسه با نمونه‌های مشابه در سطح پایین تری نگه دارند. همین موضوع در نهایت به تحریک سرمایه‌گذاری و در نتیجه افزایش صادرات و تولید منتج می‌شود. برخی مطالعات نشان داده‌اند که افزایش ۱۰ درصدی نرخ ارز منجر به افزایش ۱.۱ درصد پیچیدگی اقتصادی می‌شود.

در نقطه مقابل، برخی نظریات دیدگاه متفاوتی دارند. این گروه بیان می‌کنند که افزایش نرخ ارز و تضعیف پول ملی لزوما به تحریک سرمایه‌گذاری در تولید با هدف صادرات منتج نخواهد شد. بر اساس این دیدگاه، در کشورهایی که ساختار اقتصادی به کالاهای سرمایه‌ای وارداتی وابسته است، افزایش نرخ ارز نه تنها به کاهش نسبی قیمت کالاهای تولید داخل منجر نمی‌شود، بلکه به دلیل افزایش هزینه واردات هزینه تولید و در نتیجه قدرت رقابت‌پذیری اقتصاد کاهش پیدا می کند.

بنابراین پاسخ به این پرسش که آیا افزایش نرخ ارز منجر به تحرک سرمایه‌گذاری و افزایش تولید صادرات محور می‌شود در مرحله نخست به این بستگی دارد که سطح پیچیدگی اقتصاد چگونه است.

نرخ ارز اختیاری یا اجباری؟

موضوع دیگری که در خصوص اثرگذاری نرخ ارز در افزایش تولید صادرات محور باید مورد توجه قرار گیرد این است که ارزش پول ملی تنها تحت تاثیر سیاست‌های اقتصادی نیست. به بیان دیگر، فارغ از سطح پیچیدگی اقتصادی، نوسانات نرخ ارز ناشی از ریسک‌های سیاسی آثار منفی بر تولید و صادرات دارد. یعنی اگر کاهش ارزش پول ملی به دلیل تشدید ریسک‌های سیاسی مانند جنگ، تحریم و … باشد، حتی اگر اقتصاد در مرحله قابل قبولی از پیچیدگی اقتصادی باشد، این کاهش نرخ ارز منتج به افزایش صادرات نخواهد شد. برآوردها نشان می‌دهد که عملا افزایش نرخ ارز ناشی از تشدید ریسک ژئوپلیتیکی هیچگونه اثر بر پیچیدگی اقتصاد ندارد.

موضوع مهمی که در اینجا باید اشاره کرد این است که ریسک ژئوپلیتکی یکی از عوامل مهم در پیچیدگی اقتصاد است. به بیان دیگر، تشدید ریسک سیاسی با افزایش نااطمینانی در بخش های مختلف اقتصادی منجر به کاهش سرمایه گذاری که نیاز به افق برنامه ریزی بلندمدت دارد، می‌شود.

بنابراین تشدید ناطمینانی سیاسی از دو کانال اصلی منجر به تغییر ساختار اقتصادی می‌شود. بر اساس مطالعات انجام شده، افزایش ریسک ژئوپلیتکی از طریق اثرگذاری بر جریان‌های تجارت خارجی و همچنین رفتار سرمایه‌گذارات با توجه به انتظار آن‌ها از وقایع به افزایش نره ارز منتج خواهد شد.

ساده‌انگاری در تحلیل اقتصادی

نرخ ارز یکی از متغیرهای کلیدی در اقتصاد محسوب می‌شود که هر تغییری در آن سایر قیمت‌های نسبی  و بازارها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. از سوی دیگر، نرخ ارز متاثر از عوامل مختلف اقتصادی و سیاسی است که هر کدام از این عوامل آثار متفاوتی بر رفتار بازار ارز دارد. به بیان دیگر، افزایش ۱۰ درصدی قیمت دلار ناشی از سیاست‌های اقتصادی با افزایش ۱۰ درصدی  ناشی از ریسک سیاسی، اثرهای متفاوتی به همراه خواهد داشت. بر این اساس تکرار یک گزاره تک بعدی و به شدت ساده سازی شده به عنوان یک اصل اقتصادی، آثار اقتصادی، اجتماعی و سیاسی متعددی به همراه خواهد داشت که نمونه‌های آن را می‌توان در اتفاقات چند وقت اخیر مشاهده کرد.

اخبار برگزیدهاقتصاد کلان