تفاوت روغن گیربکس دنده‌ای و اتوماتیک در عملکرد خودرو

عملکرد روان و بی‌صدا در سیستم انتقال قدرت، همیشه به نوع و کیفیت روغن گیربکس وابسته است. هر خودرو برای حرکت نرم، تعویض دنده دقیق و جلوگیری از سایش قطعات داخلی، به روغنی نیاز دارد که با ساختار گیربکس آن سازگار باشد. به نقل از این منبع تخصصی https://oilcars.ir/ اینجاست که تفاوت اصلی بین گیربکس دنده‌ای و اتوماتیک ایجاد می‌شود؛ زیرا گیربکس‌های دنده‌ای و اتوماتیک فشار، دما و سبک عملکرد متفاوتی دارند و طبیعتاً نوع روغن مصرفی آن‌ها هم یکسان نیست.

شناخت این تفاوت‌ها باعث افزایش عمر گیربکس می‌شود و همچنین از هزینه‌های سنگین تعمیرات جلوگیری می‌کند. در ادامه، جزئیات تفاوت روغن گیربکس دنده‌ای و اتوماتیک در عملکرد خودرو و اهمیت انتخاب درست آن‌ها بررسی می‌شود.

روغن گیربکس دنده‌ای چیست و چگونه عمل می‌کند؟ 

روغن گیربکس دنده‌ای برای کاهش اصطکاک میان چرخ‌دنده‌ها در شرایط فشار بالا به‌کار می‌رود و ساختار آن طوری طراحی شده که بتواند سطح تماس گسترده قطعات فلزی را پوشش دهد. این روغن معمولاً غلیظ‌تر است و در فرمول آن از مواد افزودنی مقاوم در برابر سایش استفاده می‌شود تا چرخ‌دنده‌ها هنگام درگیری، آسیب نبینند. گیربکس‌های دستی در زمان تعویض دنده، ضربه و تنش بیشتری را تجربه می‌کنند و این موضوع اهمیت وجود لایه‌ای پایدار از روانکار را بالا می‌برد. روغن مناسب کمک می‌کند دما کنترل شود، اصطکاک کاهش یابد و قطعات داخلی عملکرد قابل‌اتکایی داشته باشند.

در بسیاری از خودروها، از استانداردهای API GL-4 و  API GL-5 که از معروف‌ترین استانداردهای جهانی هستند، برای گیربکس دستی استفاده می‌کنند. هرکدام از این استانداردها بسته به میزان فشار و نوع طراحی گیربکس، کاربرد مخصوص خود را دارند. این روغن‌ها به‌گونه‌ای ساخته شده‌اند که حتی در زمان بالا رفتن دما یا تغییر شدید بار، کیفیت روانکاری حفظ شود. به همین دلیل، انتخاب نوع صحیح روغن در گیربکس‌های دنده‌ای نقشی مهم در امنیت و دوام سیستم انتقال قدرت دارد.

روغن گیربکس اتوماتیک یا ATF چیست و چگونه عمل می‌کند؟

روغن گیربکس اتوماتیک یاATF (Automatic Transmission Fluid) یک سیال تخصصی است که در سیستم‌های اتوماتیک، وظیفه انتقال فشار هیدرولیکی را بر عهده دارد.

این فشار تعویض دنده را نرم و دقیق انجام می‌دهد و بخش مهمی از عملکرد گیربکس محسوب می‌شود. برای حفظ این روند، ATF باید سیالیت مناسب داشته باشد و در دمای بالا کیفیت خود را از دست ندهد. جلوگیری از کف‌کردن هم ضروری است، چون تغییر رفتار روغن می‌تواند اختلال‌های محسوسی در درگیری دنده‌ها ایجاد کند.

فرمول این روغن شامل ترکیبی از مواد پاک‌کننده، ضد سایش و محافظ قطعات فلزی است. وجود این افزودنی‌ها باعث می‌شود مسیر عبور روغن رسوب نگیرد و قطعات داخلی کمتر دچار خوردگی شوند.

هر گیربکس اتوماتیک استاندارد مخصوص خود را دارد؛ مثل Dexron، Mercon یا ATF+4. استفاده از روغن مطابق این استانداردها، دما را بهتر کنترل می‌کند، استهلاک را پایین می‌آورد و دوام مجموعه انتقال قدرت را افزایش می‌دهد.

تفاوت روغن گیربکس دنده‌ای و اتوماتیک در عملکرد خودرو 

نوع روغن در گیربکس نقش تعیین‌کننده‌ای دارد و به همین دلیل، فرمول روغن گیربکس دنده‌ای و اتوماتیک کاملاً متفاوت است. در گیربکس دستی، چرخ‌دنده‌ها مستقیماً با یکدیگر درگیر می‌شوند و فشار مکانیکی بالایی را تحمل می‌کنند. به همین دلیل، روغن باید غلظت بیشتری داشته باشد و توان ایجاد یک لایه محافظ مقاوم را فراهم کند. وجود افزودنی‌های فشار بالا(EP) هم کمک می‌کند چرخ‌دنده‌ها هنگام تغییر بار، دچار سایش نشوند و حرکت یکنواخت‌تری داشته باشند.

در مقابل، گیربکس اتوماتیک بر پایه سیستم هیدرولیکی کار می‌کند و تعویض دنده با استفاده از فشار روغن انجام می‌شود. به همین دلیل، ATF باید سیال‌تر باشد تا بتواند جریان یکنواختی ایجاد کند. این روغن علاوه بر روانکاری، وظیفه خنک‌کردن، انتقال فشار، پاک‌کردن رسوبات و ایجاد چسبندگی کنترل‌شده میان صفحات اصطکاکی را هم بر عهده دارد. هرگونه تغییر در این ویژگی‌ها باعث اختلال در عملکرد شیرهای برقی و ایجاد ضربه در زمان تعویض دنده می‌شود.

تفاوت بعدی در محدوده دمای کار است. گیربکس اتوماتیک حرارت بیشتری تولید می‌کند و روغن مناسب این گیربکس باید در برابر این دما پایدار بماند. در گیربکس دستی، دما کمتر است اما فشار تماس چرخ‌دنده‌ها بالاتر خواهد بود. همچنین استانداردهای تولید این دو نوع روغن با هم متفاوت است و هر سازنده، روغن سازگار با طراحی گیربکس را اعلام می‌کند. مجموعه این تفاوت‌ها نشان می‌دهد استفاده از روغن مخصوص هر نوع گیربکس برای حفظ عملکرد خودرو ضروری است. 

چرا انتخاب روغن نامناسب می‌تواند به گیربکس آسیب بزند؟ 

انتخاب روغن اشتباه معمولاً با نشانه‌های جزئی آغاز می‌شود اما در ادامه، آسیب‌های جدی‌تری را رقم می‌زند. در گیربکس‌های اتوماتیک، استفاده از روغن ناهماهنگ با استاندارد کارخانه باعث ایجاد اختلال در فشار هیدرولیکی می‌شود. این اختلال عملکرد شیرهای برقی را تحت تأثیر قرار می‌دهد و روند تعویض دنده را ناهماهنگ می‌کند. در چنین وضعیتی، ضربه در زمان تغییر سرعت یا تاخیر در درگیری دنده کاملاً محتمل است.

در گیربکس‌های دنده‌ای، مشکل به شکل دیگری ظاهر می‌شود. روغنی که ویسکوزیته مناسبی ندارد، توان ایجاد لایه محافظ کافی را از دست می‌دهد و چرخ‌دنده‌ها در تماس مستقیم، سریع‌تر ساییده می‌شوند. گرم‌شدن بیش از حد گیربکس، صدای ناهنجار هنگام تعویض دنده و کاهش قدرت انتقال نیرو از نتایج این اتفاق است. ادامه این وضعیت، احتمال خرابی یاتاقان‌ها و دندانه‌ها را بالا می‌برد و هزینه تعمیر را چند برابر می‌کند.

برخی از گیربکس‌ها، مانند CVT و DCT، حساسیت بیشتری دارند. این نوع گیربکس‌ها تنها با روغن اختصاصی خود سازگار هستند و استفاده از هر نوع روغن عمومی، عملکرد مجموعه را مختل می‌کند. تداوم چنین خطایی باعث استهلاک تسمه‌ها، لغزش در شتاب‌گیری و حتی آسیب به پمپ داخلی می‌شود. با توجه به هزینه بالای تعمیر گیربکس، رعایت استاندارد روغن توصیه‌شده، ساده‌ترین راه برای جلوگیری از آسیب‌های گسترده است.

علائم خرابی روغن گیربکس در نوع اتوماتیک و دنده‌ای

علاوه بر پایین آمدن سطح روغن، نشانه‌های دیگری برای کاهش کیفیت روغن وجود دارد که در ادامه به تفکیک آمده است:

• گیربکس‌های اتوماتیک

در گیربکس‌های اتوماتیک، یکی از نخستین نشانه‌ها تغییر رنگ روغن است. روغن در حالت طبیعی شفاف و متمایل به قرمز دیده می‌شود، اما با افت کیفیت، تیرگی پیدا می‌کند و بوی سوختگی از آن به مشام می‌رسد. این تغییر نشان می‌دهد روغن توان کنترل دما را از دست داده و صفحات داخلی تحت فشار حرارتی قرار گرفته‌اند. افت قدرت در زمان شتاب‌گیری یا ایجاد ضربه هنگام تعویض دنده نیز از علائم کاهش عملکرد ATF است.

• گیربکس‌های دنده‌ای

در گیربکس‌های دنده‌ای، کاهش کیفیت معمولاً با صداهای ناهنجار نمایان می‌شود. صدای ساییدگی یا زوزه هنگام تعویض دنده نشان می‌دهد لایه محافظ روغن ضعیف شده و تماس فلز با فلز افزایش یافته است. سخت‌تر شدن جا رفتن دنده‌ها یا احساس لرزش در زمان حرکت هم می‌تواند نشانه افت کیفیت روغن باشد. در چنین وضعیتی، ادامه رانندگی باعث افزایش حرارت و سایش چرخ‌دنده‌ها می‌شود.

دوره مناسب تعویض روغن گیربکس دستی و اتوماتیک

در گیربکس‌های دنده‌ای، روغن پس از مدتی توان محافظتی خود را از دست می‌دهد و فشار بیشتری به چرخ‌دنده‌ها وارد می‌شود. خودروسازان معمولاً بازه ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر را پیشنهاد می‌کنند، اما شرایط رانندگی می‌تواند این زمان را کوتاه‌تر کند. مسیرهای کوهستانی، ترافیک مداوم یا حمل بار سنگین باعث افزایش فشار حرارتی و مکانیکی شده و نیاز به تعویض زودتر را ایجاد می‌کند.

روغن در گیربکس اتوماتیک علاوه بر روانکاری، نقش ایجاد فشار هیدرولیکی برای تعویض دنده را بر عهده دارد. ضربه در زمان تغییر سرعت، بوی سوختگی یا تغییر رنگ روغن نشانه‌هایی هستند که نیاز به بازبینی را مطرح می‌کنند. معمولاً بازه ۵۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر پیشنهاد می‌شود اما بررسی دوره‌ای روغن اهمیت بیشتری دارد. استفاده از دستگاه برای تعویض کامل هم گزینه مؤثری است، زیرا روغن کهنه به‌طور کامل جایگزین می‌شود و احتمال گرفتگی قطعات داخلی کاهش پیدا می‌کند.

چرا خرید روغن گیربکس از اویل کار انتخابی مطمئن است؟

اویل کار به‌عنوان یک فروشگاه تخصصی در این حوزه، شرایطی فراهم کرده که خریدار بتواند با اطمینان روغن مناسب خودرو را انتخاب کند. تمام محصولات این مجموعه اصل هستند و مطابق استانداردهای معتبر عرضه می‌شوند. تنوع بالا در برندها نیز به راننده اجازه می‌دهد روغن سازگار با گیربکس دستی، اتوماتیک، CVT یا DCT را بدون نگرانی تهیه کند. توضیحات دقیق هر محصول هم آگاهی لازم را ایجاد می‌کند و احتمال انتخاب اشتباه را کاهش می‌دهد.

خدمات پشتیبانی اویل کار نیز نقش مهمی در تصمیم‌گیری خریدار دارد. مشاوران مجموعه با توجه به مدل خودرو و شرایط استفاده، گزینه مناسب را معرفی می‌کنند و همین موضوع انتخاب نهایی را آسان‌تر می‌سازد. ارسال سریع و قیمت‌گذاری شفاف، تجربه خرید مطمئن‌تری ایجاد می‌کند و نیاز راننده به مراجعه حضوری را از بین می‌برد. این مجموعه از ابتدا تا پایان فرآیند خرید، همراه خریدار باقی می‌ماند تا انتخابی صحیح و بدون ریسک انجام شود. برای مشاهده محصولات به لینک منبعی  که در ابتدای مقاله ذکر شد مراجعه کنید.

جمع‌بندی

روغن گیربکس نقش مهمی در حفظ سلامت سیستم انتقال قدرت دارد و انتخاب صحیح آن، عملکرد خودرو را پایدار نگه می‌دهد. گیربکس‌های دنده‌ای و اتوماتیک شرایط کاری متفاوتی دارند و به‌همین دلیل، هر کدام به روغن مخصوص خود نیاز دارند. آگاهی از تفاوت این روغن‌ها، شناخت علائم افت کیفیت و رعایت دوره تعویض، از فرسایش و هزینه‌های سنگین جلوگیری می‌کند. برای تهیه روغن مناسب، مراجعه به فروشگاهی معتبر اهمیت زیادی دارد. اویل کار با ارائه محصولات اصل، تنوع بالا و مشاوره تخصصی، فرآیند انتخاب و خرید را ساده می‌کند.

خواندنی