بحران سیاسی و امنیتی در پاکستان و اعتراض‌ها به انفجار مرگبار

فاطمه عباسی-جهان صنعت نیوز: اسلام‌آباد این روزها همزمان صحنه دو بحران موازی است: بحرانی امنیتی که با انفجار مرگبار یک مسجد شیعی آغاز شد و بحرانی سیاسی که با فراخوان اعتراض‌های گسترده حزب تحریک انصاف به رهبری عمران خان، پایتخت و چند شهر بزرگ این کشور را در آستانه تنش‌های تازه قرار داده است.

جمعه گذشته، مسجد شیعی «خدیجه‌الکبری» در منطقه ترلای اسلام‌آباد هدف یک حمله انتحاری قرار گرفت؛ حمله‌ای که بنا بر آمار رسمی، ۳۱ کشته و دست‌کم ۱۶۹ زخمی برجای گذاشت و به یکی از خونین‌ترین رویدادهای تروریستی سال‌های اخیر در پایتخت پاکستان تبدیل شد. انفجار زمانی رخ داد که صدها نمازگزار برای اقامه نماز جمعه در مسجد حضور داشتند. شاهدان عینی می‌گویند ابتدا صدای تیراندازی کوتاهی شنیده شد و لحظاتی بعد عامل انتحاری خود را در میان جمعیت منفجر کرد.

بلافاصله پس از وقوع حادثه، نیروهای امنیتی منطقه را به محاصره درآوردند و ده‌ها آمبولانس مجروحان را به بیمارستان‌های اسلام‌آباد و راولپندی منتقل کردند. وضعیت بسیاری از زخمی‌ها بحرانی گزارش شده و مقامات درمانی هشدار داده‌اند که احتمال افزایش شمار قربانیان وجود دارد.

موج گسترده واکنش‌ها و نقض آشکار حقوق بشر

این انفجار، موجی از واکنش‌های داخلی و خارجی را به همراه داشت. رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر پاکستان در پیام‌هایی جداگانه این حمله را «اقدامی تروریستی و غیرانسانی» خواندند و وعده دادند که عاملان آن به اشد مجازات خواهند رسید. دولت پاکستان یک روز عزای عمومی اعلام کرد و تدابیر امنیتی در شهرهای بزرگ به شکل محسوسی افزایش یافت.

سازمان ملل متحد و چندین کشور منطقه نیز با صدور بیانیه‌هایی این حمله را محکوم کرده و با خانواده قربانیان ابراز همدردی کردند. دبیرکل سازمان ملل حمله به مکان‌های مذهبی را «نقض آشکار حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین» توصیف کرد و خواستار مقابله جدی با افراط‌گرایی در پاکستان شد.

همزمان، نیروهای امنیتی پاکستان اعلام کردند که در جریان تحقیقات اولیه چهار نفر را در ارتباط با این انفجار بازداشت کرده‌اند. هرچند هنوز جزئیات بیشتری از هویت این افراد منتشر نشده، اما مقامات می‌گویند بررسی‌ها برای شناسایی شبکه‌های سازمان‌دهنده این حمله ادامه دارد.

این انفجار بار دیگر مسئله شکنندگی امنیت داخلی پاکستان و آسیب‌پذیری اقلیت‌های مذهبی را به صدر مباحث عمومی بازگردانده است. جامعه شیعیان پاکستان که پیشتر نیز بارها هدف حملات مشابه قرار گرفته، این بار نیز خواستار حمایت بیشتر دولت و برخورد قاطع با گروه‌های افراطی شده است.

سیاست در سایه خون

اما بحران پاکستان تنها به مسائل امنیتی محدود نمانده است. درست همزمان با فضای ملتهب پس از انفجار، حزب تحریک انصاف به رهبری عمران خان، نخست‌وزیر برکنار شده این کشور، برای روز یکشنبه ۸ فوریه فراخوان اعتراض سراسری صادر کرد؛ روزی که مصادف با دومین سالگرد انتخابات جنجالی سال ۲۰۲۴ است.

حزب عمران خان معتقد است نتایج آن انتخابات «مهندسی‌شده» و «غیرقانونی» بوده و دولت کنونی فاقد مشروعیت مردمی است. از همین رو، PTI از هواداران خود خواسته است با برگزاری تجمعات خیابانی و حتی اعتصاب‌های اقتصادی موسوم به «شاتر داون» اعتراض خود را به وضعیت موجود نشان دهند.

این فراخوان در شرایطی صادر شد که دولت پاکستان به دلیل حمله تروریستی اخیر، از احزاب خواسته بود از برگزاری تجمعات سیاسی خودداری کنند و به احترام قربانیان، فضای کشور را آرام نگه دارند. با این حال رهبران تحریک انصاف اعلام کردند که انفجار اسلام‌آباد نباید بهانه‌ای برای سرکوب اعتراض‌های مدنی شود.

در چند شهر از جمله لاهور، پیشاور و کراچی تجمعات پراکنده‌ای در حمایت از عمران خان شکل گرفت. نیروهای پلیس در بسیاری نقاط با استقرار گسترده تلاش کردند مانع تبدیل این تجمعات به راهپیمایی‌های بزرگ شوند. گزارش‌ها از بازداشت تعدادی از فعالان حزبی حکایت دارد، هرچند دولت آمار رسمی در این زمینه منتشر نکرده است.

جنگ روایت‌ها

دولت پاکستان در واکنش به این اعتراض‌ها، حزب تحریک انصاف را متهم کرده که با بی‌توجهی به شرایط امنیتی کشور، عملاً به بی‌ثباتی دامن می‌زند. برخی مقام‌های دولتی حتی پا را فراتر گذاشته و مدعی شده‌اند سیاست‌های گذشته عمران خان یکی از عوامل افزایش فعالیت گروه‌های افراطی بوده است؛ ادعایی که با واکنش تند PTI روبه‌رو شده است.

حامیان عمران خان می‌گویند دولت با بزرگ‌نمایی تهدیدهای امنیتی تلاش می‌کند صدای مخالفان را خاموش کند. آنها انفجار اخیر را نتیجه «ضعف ساختاری نهادهای امنیتی» می‌دانند و معتقدند مسئولیت اصلی وضعیت کنونی بر عهده حاکمیت فعلی است.

کشوری میان دو بحران

ترکیب همزمان ناامنی و التهاب سیاسی، پاکستان را در یکی از پیچیده‌ترین مقاطع سال‌های اخیر قرار داده است. از یک سو، حمله مرگبار اسلام‌آباد بار دیگر نگرانی‌ها درباره بازگشت موج تروریسم به قلب این کشور را افزایش داده و از سوی دیگر، شکاف عمیق میان دولت و اپوزیسیون، ثبات سیاسی را با تهدید جدی مواجه کرده است.

تحلیلگران می‌گویند ادامه این وضعیت می‌تواند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای به دنبال داشته باشد. پاکستان که پیشتر نیز با بحران تورم، بدهی‌های خارجی و نارضایتی عمومی دست به گریبان بوده، اکنون باید همزمان با چالش امنیتی فزاینده و رقابت‌های تند سیاسی نیز دست‌وپنجه نرم کند.

در چنین فضایی، آینده کوتاه‌مدت این کشور بیش از هر زمان دیگری مبهم به نظر می‌رسد: آیا دولت می‌تواند امنیت را مهار کند و فضای سیاسی را آرام سازد؟ یا پاکستان در آستانه دور تازه‌ای از بی‌ثباتی داخلی قرار گرفته است؟

پاسخ به این پرسش‌ها، در روزها و هفته‌های پیش‌رو و در خیابان‌های پرالتهاب شهرهای پاکستان مشخص خواهد شد.

 

اخبار برگزیدهسیاسی