گازهای فلر؛ هدررفت میلیاردها دلار انرژی در اقتصاد ایران

در منابع گازی کشور، ما با دو نوع گاز مواجه هستیم: گازهای نسبتاً شیرین و گاز ترش. گاز ترش خاصیت اسیدی دارد و حتی لوله‌هایی که حامل آن هستند، دچار خوردگی می‌شوند؛ به همین دلیل این نوع گاز برای تأسیسات نیز بسیار مضر است. تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که تنها راه مدیریت این گاز، انتقال آن از طریق سیستم لوله‌کشی با رعایت الزامات فنی و با فاصله‌ای مشخص از تأسیسات است؛ سپس این گاز یا به سمت دریا یا به سمت خشکی هدایت می‌شود. در انتهای این لوله‌ها، سازه‌ای شبیه مشعل وجود دارد؛ لوله پیش می‌رود و در نهایت به یک دهانه یا مشعل ختم می‌شود که در نوک آن شعله روشن می‌شود. زمانی که گاز از داخل لوله عبور می‌کند، این مشعل آن را می‌سوزاند. اگر این کار انجام نشود، خطر انفجار وجود دارد یا بوی متصاعدشده می‌تواند کل محیط اطراف را آلوده کند. بنابراین، در شرایط فعلی تنها راه دفع این گاز مخرب، سوزاندن آن است.

در کشورهایی که سطح فناوری پایین‌تری دارند یا تمایلی به سرمایه‌گذاری در این حوزه نشان نمی‌دهند‌ این وضعیت همچنان ادامه دارد. در دولت‌های پیشین، حتی پیش از دولت آقای احمدی‌نژاد، بر اساس قرارداد کرسنت قرار بود حجم عظیمی از این گازهای فلر تصفیه و مدیریت شود. اما به دلیل نگاه‌های سطحی و نبود درک دقیق از ابعاد این مسئله، تمرکز بر اختلافات جزئی قیمتی به‌اصطلاح چانه‌زنی روی سنت، باعث شد کل این ثروت از دست برود. در نتیجه، به‌دلیل مسدود شدن و پیچیده شدن این قرارداد، کشور برای سال‌های طولانی از یک منبع درآمد عظیم محروم ماند.

امروز که آقای پزشکیان از عدد ۱۷ میلیون مترمکعب صحبت می‌کنند، این رقم می‌تواند درست باشد و حتی شاید بیشتر از این مقدار هم باشد؛ اما مسئله اینجاست که زمان از دست رفته است. اگر فردا دیر است، ما باید امروز اقدام کنیم. استحصال این گاز مستلزم ایجاد تأسیسات گسترده‌ای است که در آن گاز ترش شیرین‌سازی شود و سپس وارد شبکه مصرف یا خطوط انتقال شود تا به کشورهایی که به آن نیاز دارند فروخته شود.

در حال حاضر، سال‌هاست که از این ثروت عظیم، که متعلق به خودمان است، محروم شده‌ایم و عملاً آن را می‌سوزانیم. بنابراین اگر آنچه آقای پزشکیان مطرح کرده‌اند به مرحله اجرا برسد، می‌تواند اثرگذاری قابل‌توجهی داشته باشد؛ هم در افزایش درآمد کشور و هم در کاهش آسیب‌های زیست‌محیطی. به‌طور طبیعی، سوزاندن گاز موجب تولید گازهای گلخانه‌ای و سایر آلاینده‌ها می‌شود. بر اساس پیمان‌های بین‌المللی مانند کیوتو، توکیو و همچنین توافق پاریس، کشورها متعهد شده‌اند که میزان انتشار این گازهای مخرب را کاهش دهند.ما علاوه بر تعهدات بین‌المللی نسبت به کشور خود مسئول هستیم و نمی‌خواهیم محیط زیست، به‌ویژه در مناطق ساحلی، بیش از این آسیب ببیند و این گازهای آلوده در طبیعت رها شوند. بنابراین بهترین راهکار این است که گاز فلر استحصال شود و با سرمایه‌گذاری در پالایشگاه‌ها، از این زیان جلوگیری شود؛ چه این سرمایه‌گذاری توسط بخش دولتی انجام شود و چه توسط بخش خصوصی.

در نهایت باید گفت که در صورت نبود سرمایه‌گذار مشخص، می‌توان از مشارکت مردم استفاده کرد. امروز بسیاری از ایرانیان، چه در داخل و چه در خارج از کشور، آمادگی سرمایه‌گذاری در چنین پروژه‌ای را دارند. انتظار این است که دولت با به‌کارگیری همه ظرفیت‌های خود و ایجاد سازوکارهای لازم، این سرمایه‌گذاری را تسهیل کند. حتی اگر سرمایه‌گذار خاصی وجود نداشته باشد، می‌توان از طریق عرضه سهام در بورس و استفاده از سرمایه‌های مردمی این پروژه بزرگ را سامان داد.از نظر نیروی انسانی و توان فنی، کشور ظرفیت لازم برای اجرای این فناوری و احداث پالایشگاه‌ها را دارد و در صورت نیاز می‌توان از همکاری کشورهای دیگر نیز استفاده کرد. هرچه زودتر این گاز استحصال شود، دستاورد مهمی به همراه خواهد داشت: ناترازی انرژی کشور به‌طور اساسی برطرف می‌شود و ایران نه‌تنها از وضعیت ناترازی خارج خواهد شد، بلکه می‌تواند به یک صادرکننده قابل‌اتکا در حوزه انرژی تبدیل شود.