افول برندهای قدیمی ؛ از کفش ملی، ارج و آزمایش تا تولیپرس
کارخانه قدیمی «تولیپرس» پس از بیش از شش دهه فعالیت در صنعت کشور، در پی افت مستمر تولید، افزایش هزینهها و تداوم رکود بازار، فعالیت خود را متوقف کرد و آخرین بازماندگان کارگر آن نیز از کار بیکار شدند. سرنوشتی که در طول زمان بسیاری از نامهای تجاری قدیمی به آن دچار شدند.
هما میرزایی- جهان صنعت نیوز: کارخانه تولید مواد شوینده و بهداشتی »تولیپرس« پس از بیش از شش دهه فعالیت در شهرک صنعتی البرز استان قزوین به طور کامل تعطیل شد. فعالیت این واحد تولیدی بزرگ که سال ۱۳۴۳ تأسیس و روزگاری یکی از برندهای شاخص بازار داخلی در حوزه محصولات شوینده و بهداشتی بود، از روز شنبه ۲ اسفندماه متوقف و درهای کارخانه به روی حدود ۱۰۸ کارگر بسته شد. در پی توقف بخش بزرگی از خطوط تولید وقرار گرفتن کارخانه در حالت نیمهفعال تعداد کارگران تولیپرس پس از تعدیلهای گسترده به ۱۰۸ نفر کاهش پیدا کرده بود، که آنها هم از کار بیکار شدند. کارشناسان و منابع کارگری دلیل اصلی این تعطیلی را مشکلات ساختاری در تأمین مواد اولیه، کاهش ظرفیت تولید، تعدیلهای پیدرپی نیروی کار در سالهای اخیر، افزایش هزینهها و چالشهای اقتصادی در زنجیره تولید اعلام کردهاند؛ عواملی که به گفته برخی تحلیلگران، نشاندهنده تداوم روند فرسایش تدریجی بنگاههای صنعتی قدیمی کشور تحت فشار تورم، رکود و ضعف سرمایهگذاری است.
مهدی بستانچی رئیس شورای هماهنگی شهرکهای صنعتی سراسر کشور درباره تعطیلی این کارخانه صاحبنام و قدیمی میگوید: «ما درباره کارخانهای صحبت میکنیم که بیش از ۶۰ سال از تاسیس آن میگذرد و در دورههایی سهم قابلتوجهی از بازار را در اختیار داشته است. چنین واحدی بخشی از حافظه صنعتی کشور محسوب میشود. با این حال، طبق اطلاعاتی که مطرح شده، در زمان تعطیلی بیش از ۱۰۰ نفر نیروی کار در این کارخانه مشغول به فعالیت بودهاند؛ عددی که برای مجموعهای با این قدمت و سابقه، بسیار پایین است. در سالهای گذشته ظرفیت اشتغال این شرکت به مراتب بالاتر عنوان میشد و حتی از اشتغال هزار تا ۱۵۰۰ نفر نیز سخن گفته میشد. این کاهش تدریجی نیروی انسانی نشان میدهد که بنگاه طی سالهای متمادی با افت تولید و کوچک شدن مقیاس فعالیت روبهرو بوده است.»
وی درباره رکود و کاهش فعالیت واحدهای صنعتی گفت: «امسال بسیاری از صنایع عملا با رکود بازار مواجه بودهاند. از یکسو تقاضای داخلی به دلیل کاهش قدرت خرید خانوارها تضعیف شده و از سوی دیگر هزینههای تولید به شدت افزایش یافته است. رشد قابلتوجه قیمت مواد اولیه، افزایش هزینههای تامین قطعات و جهش نرخ ارز تاثیر مستقیمی بر بهای تمامشده کالاها گذاشته است. در چنین شرایطی کارخانهها ناچارند یا قیمت فروش را افزایش دهند که با مقاومت بازار مواجه میشوند، یا با حاشیه سود بسیار پایین به فعالیت ادامه دهند که آن هم پایداری بنگاه را تهدید میکند.»
یکی از نمونههای تاریخی اضمحلال برندهای قدیمی «کفش ملی» است؛ یکی از قدیمیترین و شناختهشدهترین برندهای صنعت کفش ایران که در سال ۱۳۳۶ توسط رحیم ایروانی بنیانگذاری شد و در دهههای ۴۰ و ۵۰ به نماد تولید انبوه و مدرن کفش در کشور تبدیل شد؛ این شرکت با ایجاد شبکه گسترده فروشگاههای زنجیرهای در سراسر ایران و توسعه خطوط تولید صنعتی، سهم قابل توجهی از بازار داخلی را در اختیار داشت و حتی صادرات نیز انجام میداد. در دهههای بعد بهتدریج تحتتأثیر فرسودگی ماشینآلات، رقابت شدید با واردات کفش و مواد اولیه بهویژه از چین، افزایش هزینههای تولید و ضعف سرمایهگذاری برای نوسازی، بخش مهمی از ظرفیت تولید خود را از دست داد. در مقاطعی برخی کارخانههای وابسته تعطیل یا با حداقل ظرفیت فعال بودند و شبکه فروش نیز کوچکتر شد، هرچند نام و برند کفش ملی همچنان حفظ شد و تلاشهایی برای احیای آن از طریق بازسازی فروشگاهها و تمرکز بر تولید داخلی صورت گرفت.
این شرکت در اوج فعالیت خود در دهه ۱۳۴۰ با در اختیار داشتن حدود ۵۴ کارخانه و بیش از ۱۳ هزار نیروی کار، روزانه نزدیک به ۱۲۰ هزار جفت کفش تولید میکرد؛ ظرفیتی که آن را به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان کفش در خاورمیانه تبدیل کرده بود. با این حال، در سالهای بعد و بهویژه تا میانه دهه ۱۳۹۰، تولید این برند بهشدت کاهش یافت، بهطوریکه بنا بر آمارهای غیررسمی کفش ملی در مقطعی تنها با حدود ۲۰ درصد ظرفیت اسمی خود فعالیت میکرد. این افت تولید در شرایطی رخ داد که کل صنعت کفش ایران نیز با وجود ظرفیت اسمی حدود ۳۰۰ میلیون جفت در سال، در عمل به تولیدی پایینتر از این میزان دست یافته و تحت تأثیر رکود بازار، افزایش هزینههای تولید و رقابت با واردات قرار داشته است.
یکی دیگر از این کارخانههای قدیمی که در پی رکود و چالشهای تولیدی تعطیل شد، کارخانه قدیمی ارج بود. کارخانهای که فعالیت خود را از سال ۱۳۱۶ آغاز کرد و با عنوان قدیمیترین کارخانه تولید لوازم خانگی در کشور شناخته میشد. ارج در خرداد ماه ۱۳۹۶ با به فروش گذاشتن دستگاهها و تجهیزات خود اتمام رسمی فعالیت خود را اعلام کرد. آزمایش نیز با کاهش کارکنان خود از ۱۴۰۰ نفر به ۱۶۰ نفر به سمت تعطیلی رفت و سرانجام چراغ آن بهطور کامل خاموش شد.
سیاستگذاری صنعتی کشور با قیمتگذاری دستوری، عدم پیشبینیپذیری، ریسکهای ناشی از نوسانات ارزی و عدم دسترسی واحدها به منابع بانکی تامین مالی روزبهروز کارخانههای بیشتری را به سمت تولید پایینتر از ظرفیت و ورشکستگی کامل سوق میدهد. تداوم شرایط «نه جنگ نه صلح» و حالا قرار گرفتن در آستانه جنگی احتمالی مخاطرات را برای بخش تولید و صنعت بیش از پیش کرده و چشمانداز پیش روی واحدهای تولیدی بزرگ و کوچک، قدیمی یا تازه تاسیس را در غباری از ابهام فرو برده است.
اخبار برگزیدهصنعت و معدنلینک کوتاه :