سال ۱۴۰۴؛ سالی که به کابوس بخش صنعت تبدیل شد

هما میرزایی-جهان صنعت نیوز: پس از جنگ ۱۲ روزه در روزهای پایانی بهار ۱۴۰۴، با آغاز تحولات ارزی و حذف ارز ترجیحی مواد اولیه و به تبع آن آغاز اعتراضات دی ماه صنایع کوچک و متوسط واقع در شهرک‌های صنعتی هنوز فرصت تنفس دوباره پیدا نکرده بودند که وارد فاز دوم جنگ شدیم؛ جنگی گسترده‌تر، خسارت‌بارتر و پرهزینه‌تر. بسیاری از صنایع پس از تعطیلی نیمی از خط تولید خود به مرز تعطیلی و ورشکستگی کامل رسیده‌اند، و حالا با آغاز جنگ چالش‌هایی مانند عدم تامین مواد اولیه، عدم حضور نیروی انسانی و خطر آسیب فیزیکی بر اثر حمله احتمالی نیز به مشکلات این واحدهای تولیدی افزوده شده است.

طبق پیش‌بینی صندوق حمایت از تحقیق و توسعه صنایع پیشرفته، قرار بود بنگاه‌های کوچک و متوسط در سه ماهه اول سال ۱۴۰۴ رشد متوسط حدود ۱۵ درصدی را تجربه کنند. و ۲۰ درصد از بنگاه‌های کوچک به بنگاه متوسط ارتقا یابند؛ اتفاقی که حالا دیگر به یک رویای دور از دسترس شبیه است. به دلیل شرایط جنگی و قطعی اینترنت تولیدی‌های کوچک شبکه فروش خود را از دست داده و بسیاری از تجهیزات آن‌ها به دلیل آسیب‌های ناشی از قطعی برق در معرض فرسودگی و خرابی دائمی قرار گرفته‌اند. خطر حملات به زیرساخت‌های صنعتی نیز وجود دارد و بسیاری از واحدها به دلیل مسائل امنیتی تعطیل شده‌اند. پس از جنگ ۱۲ روزه حدود ۱۶ تا ۲۰ درصد از واحدهای صنعتی در شهرک‌های صنعتی در ۳۱ استان کشور غیرفعال یا تعطیل شدند. بخش‌های صنایع غذایی، کشاورزی، فولاد، نورد و تولیدی‌های کوچک مانند کارگاه‌های فلزی و شیمیایی بیشترین آسیب را دیدند.

در شرایط جنگی، قطع شدن زنجیره واردات مواد اولیه و تجهیزات مورد نیاز باعث ایجاد اختلال در زنجیره تامین صنایع شده و از سوی دیگر تخصیص منابع داخلی مانند منابع انرژی به دلیل نگرانی از کمبود به زیرساخت‌های اصلی محدود شده و صنایع کوچک از آن بی‌بهره می‌مانند. رکود اقتصادی ناشی از جنگ، نوسانات ارزی و تورم حاصل، و در نهایت کاهش فروش در بازارهای داخلی و خارجی بنگاه‌های تولیدی را با بحران نقدینگی مواجه کرده و چرخه تولید را تا مرز تعطیلی می‌برند.

بسیاری از صنایع کوچک و متوسط طی سال جاری و تا پیش از آغاز جنگ نیز به دلایل مختلف از جمله رکود، تورم، نوسانات ارزی و ناپایداری شرایط سیاسی و اقتصادی ناچار به تعدیل نیروی گسترده شدند. پس از جنگ ۱۲ روزه یکی از فعالین شهرک صنعتی شمس‌آباد که با ۱۵ نفر کارکن در حوزه ابزارآلات صنعتی کار می‌کند، در اینباره به جهان صنعت نیوز گفته بود: «مشکل قطعی گاز و برق باعث شده بود دو روز در هفته کار تعطیل باشد، و همین موضوع باعث شد به ناچار با بیش از ۶ نفر از پرسنل خود خداحافظی کنیم. حالا و با شرایط فعلی احتمالا تعداد افراد از این هم کمتر شود.» با ورود به دور تازه جنگ این موج گسترده‌تر نیز خواهد شد و بسیاری از اندک نیروی کار باقی‌مانده در صنایع نیز از کار بیکار شده و یا به سمت مشاغل غیرمولد سوق داده خواهند شد.

حمله مستقیم به زیرساخت‌های تولیدی، صنعتی، انرژی، حمل‌ونقل و تجاری و بنادر به عنوان ستون‌های اصلی تأمین معیشت و پایداری اقتصاد، مستقیماً زندگی شهروندان، اشتغال کارگران و امنیت اقتصادی کشور را هدف قرار می‌دهد و علاوه بر خسارات مستقیم مالی، زنجیره تأمین و معیشت و سلامت میلیون‌ها شهروند را با تهدید مواجه می‌سازد. علاوه بر مخاطرات حمله مستقیم، ترکش‌های ناشی از شرایط جنگی نیز صنعت را تحت تاثیر قرار خواهند داد. وابستگی شدید صنعت ایران به واردات کالاهای واسطه‌ای و سرمایه‌ای نیز بر خاموشی تولید در شرایط جنگی اثرگذار خواهد بود و به رکود صنعت دامن خواهد زد.

اگر کشور از این بحران بزرگ به سلامت عبور کند و با به‌کارگیری یک سلسله اصلاحات بنیادین و زیرساختی وارد دوره‌ای جدید از ثبات سیاسی و اقتصادی شده و اعتماد سرمایه‌گذاران را جلب کند، می‌توان به سر برآوردن مجدد صنایع به عنوان قلب تپنده اقتصاد امیدوار بود؛ اگرنه، صنایع و به طور کلی اقتصاد کشور از فاز رکود وارد فاز نابودی کامل شده و خساراتی بر پیکره جامعه تحمیل خواهد شد که جبران آن سال‌ها زمان می‌برد. بازیابی نام کشور ایران به عنوان بستری امن برای سرمایه‌گذاری، کاهش وابستگی به واردات، اصلاح سیاست‌ها در حوزه انرژی و در نهایت بازسازی اعتماد و امید عمومی می‌تواند چشم‌انداز تولید و صنعت را کمی روشن کند، در غیر این صورت آینده روشنی پیش روی صنعت و در نگاه کلان‌تر اقتصاد ایران نیست.

اخبار برگزیدهصنعت و معدن