روز قیامت انرژی؛ تهدیدی که میتواند اقتصاد جهان را لرزان کند
آتلانتیک: حمله به زیرساختهای انرژی در خاورمیانه وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که میتواند از یک اختلال موقت در عرضه انرژی به بحرانی طولانیمدت در اقتصاد جهانی تبدیل شود. در حالی که بسته شدن تنگه هرمز میتواند شوکی بزرگ به بازار نفت وارد کند، حمله به تأسیسات نفت و گاز کشورهای عربی تهدیدی بسیار عمیقتر محسوب میشود؛ تهدیدی که در روزهای اخیر با حملات به تأسیسات گازی قطر و پالایشگاههای منطقه بهطور عملی به نمایش گذاشته شده است.
جهان صنعت نیوز – تنشهای نظامی در خاورمیانه اکنون به مرحلهای رسیده که زیرساختهای انرژی به یکی از اصلیترین اهداف درگیری تبدیل شدهاند. در تازهترین تحول، حملاتی به برخی تأسیسات کلیدی نفت و گاز در منطقه انجام شده که نگرانیها درباره پیامدهای اقتصادی گسترده آن را افزایش داده است.
تنگه هرمز همواره بهعنوان یکی از حساسترین گلوگاههای انرژی جهان شناخته میشود؛ گذرگاهی باریک که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند. در پی آغاز درگیریها، اعلام شد که عبور کشتیها از این مسیر متوقف خواهد شد؛ اقدامی که به گفته آژانس بینالمللی انرژی میتواند بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ بازار جهانی نفت را ایجاد کند.
با این حال، بسته شدن این تنگه لزوماً به معنای یک بحران دائمی نیست. در صورت پایان سریع درگیریها و بازگشایی مسیر، بازار انرژی میتواند نسبتاً سریع به وضعیت عادی بازگردد. اما خطر بزرگتر سناریویی است که در آن زیرساختهای نفت و گاز کشورهای منطقه هدف حملات گسترده قرار گیرند؛ اقدامی که میتواند اختلال موقت در عرضه را به کمبودی طولانیمدت تبدیل کند.
حمله به تأسیسات حیاتی گاز و نفت
مرحله تازه تنشها زمانی آغاز شد که حملهای هوایی به بزرگترین میدان گازی ایران انجام شد؛ میدانی که بخش عمده برق این کشور به آن وابسته است. این نخستین بار از زمان آغاز درگیریها بود که تولید انرژی ایران بهطور مستقیم هدف قرار میگرفت.
در واکنش، مقامهای ایرانی هشدار دادند که چنین اقداماتی میتواند پیامدهایی غیرقابل کنترل داشته باشد. همزمان فهرستی از زیرساختهای حیاتی نفت و گاز در خاورمیانه منتشر شد که بهعنوان اهداف بالقوه معرفی شده بودند.
چند ساعت بعد، مجموعه عظیم راس لفان در قطر هدف حمله قرار گرفت. این مجموعه بزرگترین پایانه صادرات گاز طبیعی مایع در جهان است و حدود ۲۰ درصد از کل صادرات LNG جهان از آن انجام میشود. حمله به این تأسیسات به بخشهایی از تجهیزات بسیار پیچیدهای آسیب وارد کرد که وظیفه تبدیل گاز به مایع قابل حمل را برعهده دارند.
مدیرعامل شرکت قطرانرژی اعلام کرد که خسارت وارد شده گسترده است و تعمیر واحدهای تخریبشده ممکن است بین سه تا پنج سال زمان ببرد. این خبر بلافاصله بازار انرژی را تحت تأثیر قرار داد و قیمت گاز طبیعی در اروپا حدود ۳۵ درصد افزایش یافت.
افزایش قیمت انرژی و نگرانی از بحران اقتصادی
همزمان با این تحولات، حملات دیگری نیز به زیرساختهای نفتی در منطقه انجام شد. یک پالایشگاه بزرگ در عربستان سعودی و دو پالایشگاه در کویت هدف قرار گرفتند که یکی از آنها بزرگترین پالایشگاه خاورمیانه محسوب میشود. اگرچه این حملات به اندازه ضربه واردشده به تأسیسات گازی قطر خسارت بلندمدت ایجاد نکرد، اما نشان داد که دامنه حملات میتواند بهمراتب گستردهتر شود.
پس از این حملات، قیمت نفت خام بهطور موقت از حدود ۱۰۰ دلار به ۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش یافت؛ در حالی که پیش از آغاز جنگ، قیمتها در حدود ۶۵ دلار قرار داشت. تحلیلگران انرژی معتقدند این تحولات نشان میدهد درگیری وارد مرحلهای شده که ظرفیت تشدید آن بسیار فراتر از انتظارهای اولیه است.
تلاش برای مهار بحران انرژی
در چنین فضایی، نگرانی درباره پیامدهای اقتصادی بحران بهسرعت افزایش یافته است. افزایش قیمت انرژی مستقیماً بر هزینههای مصرفکنندگان اثر میگذارد. در آمریکا نیز قیمت بنزین در مدت کوتاهی از حدود ۲.۹ دلار به ۳.۹ دلار در هر گالن افزایش یافته است.
پیامدهای بحران تنها به سوخت محدود نمیشود. بررسی مسیرهای پروازی نشان میدهد قیمت بلیت بسیاری از پروازهای داخلی و بینقارهای بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. علاوه بر این، اختلال در بازار جهانی انرژی میتواند بر تولید کودهای شیمیایی نیز اثر بگذارد؛ موضوعی که نگرانیهایی درباره کاهش تولید محصولات کشاورزی و تشدید فشارهای تورمی ایجاد کرده است.
در چنین شرایطی تلاشهایی برای کاهش تنشها صورت گرفته است. اعلام شد که حملات بیشتر به زیرساختهای انرژی ایران متوقف خواهد شد و تنها در صورت حمله جدید به تأسیسات منطقهای ممکن است اقدامات متقابل انجام شود. این موضعگیری در کوتاهمدت تا حدی بازار نفت را آرام کرد و قیمت هر بشکه نفت به حدود ۱۱۰ دلار کاهش یافت.
با این حال، نشانههایی از ادامه تنشها همچنان دیده میشود. حملاتی به یک پالایشگاه در شمال اسرائیل و نیز تأسیسات نفتی کویت گزارش شده که باعث آتشسوزی در بخشی از این مجموعهها و توقف موقت فعالیت آنها شده است. در همین حال، برخی کشورهای خلیج فارس نیز هشدار دادهاند که برای حفاظت از منابع اقتصادی خود ممکن است به اقدامات نظامی متوسل شوند. همین موضوع نشان میدهد که مسیر تحولات آینده همچنان نامطمئن است.
تفاوت میان کاهش تنش و تشدید درگیری میتواند تفاوت میان یک کمبود چندماهه انرژی و بحرانی اقتصادی باشد که آثار آن سالها ادامه پیدا کند؛ بحرانی که کنترل آن دیگر در اختیار یک بازیگر واحد نخواهد بود.
پیشنهاد ویژهنفت و پتروشیمیلینک کوتاه :