سفره بیرنگ ایرانی؛ حذف میوه چه بلایی سر سلامت مردم میآورد؟
افزایش شدید قیمت میوه و محصولات باغی، حذف تدریجی یکی از مهمترین گروههای غذایی از سفره خانوار ایرانی را به مسالهای جدی در حوزه امنیت غذایی تبدیل کرده است. گزارشهای میدانی از بازار میوه در شمال و غرب تهران نشان میدهد خرید یک سبد محدود از میوههای رایج، به هزینهای چندمیلیونی رسیده و حتی اعتبار کالابرگ یکمیلیونتومانی دولت نیز توان پوشش بخش کوچکی از آن را ندارد. این وضعیت بهمعنای کاهش دسترسی اقتصادی خانوارها به ویتامینها، فیبر، آنتیاکسیدانها و ریزمغذیهایی است که حذف آنها میتواند سلامت کودکان، زنان باردار، سالمندان و کل جامعه را با تهدید جدی روبهرو کند.
جهان صنعت نیوز، تورم و گرانی در ماههای اخیر، یکییکی کالاهای اساسی از برنج و گوشت گرفته تا لبنیات و اکنون میوه را از سفره خانوارها دور کرده است. میوه که سالها یکی از اجزای ثابت سفره ایرانی بود، امروز برای بخشی از جامعه به کالایی گران و حتی لوکس تبدیل شده است. افزایش قیمت محصولاتی مانند شلیل، انگور، انبه، گیلاس و زردآلو نشان میدهد بازار میوه دیگر فقط با نوسان فصلی روبهرو نیست، بلکه درگیر جهشی شده که مستقیماً قدرت خرید خانوار را هدف گرفته است.
بررسی قیمتها در مناطق شمال و غرب تهران نشان میدهد خرید چند قلم میوه، هزینهای بسیار فراتر از توان معمول خانوارها دارد. در شمال تهران، قیمتهایی مانند موز اکوادور کیلویی ۴۲۰ هزار تومان، کیوی ۴۱۰ هزار تومان، توتفرنگی ۷۸۰ هزار تومان، گوجهسبز ۱ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان، زردآلو ۱ میلیون و ۲۸۰ هزار تومان، گیلاس ۱ میلیون و ۷۸۰ هزار تومان، انگور قرمز بیدانه ۱ میلیون و ۷۳۰ هزار تومان و انبه پاکستانی ۱ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان ثبت شده است. جمع کل این سبد در شمال تهران به ۱۱ میلیون و ۶۶۰ هزار تومان میرسد.
در غرب تهران نیز اگرچه بخشی از قیمتها پایینتر است، اما همچنان فاصله آن با توان خرید بسیاری از خانوارها قابل توجه است. در این منطقه، موز اکوادور کیلویی ۳۸۰ هزار تومان، کیوی ۴۰۰ هزار تومان، توتفرنگی ۴۳۰ هزار تومان، گوجهسبز ۷۰۰ هزار تومان، زردآلو ۵۰۰ هزار تومان، شلیل ۹۵۰ هزار تومان، گیلاس ۱ میلیون و ۵۲۰ هزار تومان، انگور قرمز بیدانه ۱ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان و انبه پاکستانی ۸۵۰ هزار تومان قیمتگذاری شده و جمع سبد خرید به ۸ میلیون و ۸۱۰ هزار تومان رسیده است.
این ارقام نشان میدهد مساله فقط گران شدن چند قلم میوه نیست. وقتی اعتبار کالابرگ یکمیلیونتومانی، در بهترین حالت شاید تنها امکان خرید نیمکیلو انگور یاقوتی بنفش را فراهم کند، روشن است که میوه برای بسیاری از خانوارها از یک گروه غذایی روزانه به کالایی مناسبتی و دور از دسترس تبدیل شده است.
حذف میوه؛ تهدیدی برای سلامت عمومی
شهاب اولیایی، رژیمشناس و مشاور تغذیه، حذف میوه از سبد خانوار را خطری مستقیم برای سلامت جامعه میداند. به گفته او، رژیم غذایی سالم بر سه اصل تعادل، تنوع و تناسب استوار است و میوه و سبزیجات از مهمترین پایههای این رژیم محسوب میشوند.
میوهها منبع مهم ریزمغذیهای ضروریاند؛ از جمله ویتامین C، ویتامینهای گروه B مانند فولات، پیشساز ویتامین A یا بتاکاروتن، ویتامین K، ویتامین E و مواد معدنی مانند پتاسیم، منیزیم، روی، آهن، کلسیم و منگنز. افزون بر این، میوهها منبع مهم فیبر محلول و نامحلول هستند؛ ترکیباتی که در سلامت دستگاه گوارش، پیشگیری از یبوست، کنترل قند خون و کاهش کلسترول بد نقش دارند.
میوهها همچنین آنتیاکسیدانهایی مانند فلاونوئیدها، کاروتنوئیدها و پلیفنولها را برای بدن فراهم میکنند. این ترکیبات با کاهش التهاب و مقابله با رادیکالهای آزاد، در کاهش خطر بیماریهای مزمن مانند بیماریهای قلبی و عروقی، دیابت نوع ۲ و برخی سرطانها موثرند.
به گفته اولیایی، مقدار مناسب مصرف میوه در برنامه غذایی روزانه ۲ تا ۴ واحد است و بهتر است این مصرف از میوههای متنوع فصل تامین شود. هر واحد میوه حدود ۶۰ کالری دارد و یک عدد متوسط سیب، پرتقال، گلابی یا هلو میتواند یک واحد محسوب شود.
گرانی میوه و بحران پنهان امنیت غذایی
حذف میوه از سبد غذایی میتواند بدن را با کمبودهای جدی روبهرو کند. کمبود ویتامین C، فولات، پتاسیم، ویتامین A و آهن ممکن است ضعف سیستم ایمنی، فشار خون بالا، کمخونی، گرفتگی عضلات و آریتمی قلبی ایجاد کند. کاهش مصرف فیبر نیز میتواند به یبوست، التهاب روده بزرگ، برهم خوردن فلور میکروبی روده و نفخ منجر شود.
این آسیبها برای همه گروهها جدی است، اما کودکان، زنان باردار و سالمندان بیشتر در معرض خطر قرار دارند. کودکان در سن رشد هستند و کمبود ریزمغذیها میتواند به سلامت و رشد آنها آسیب بزند. زنان باردار نیز به دلیل نیازهای تغذیهای بیشتر، در صورت کمبود فولات و سایر ریزمغذیها با خطر تهدید سلامت مادر و جنین روبهرو میشوند. سالمندان نیز به دلیل شرایط بدنی و محدودیتهای درآمدی، آسیبپذیری بیشتری دارند.
اولیایی امنیت غذایی را زمانی برقرار میداند که همه مردم در همه زمانها به غذای کافی، سالم، مغذی و متناسب با فرهنگ و ذائقه خود دسترسی فیزیکی، اجتماعی و اقتصادی داشته باشند. این تعریف سه پایه اصلی دارد: فراهمی، دسترسی و پایداری. ممکن است میوه در بازار موجود باشد، اما اگر مردم توان خرید آن را نداشته باشند، امنیت غذایی برقرار نیست.
در شرایط تورمی، میوه، لبنیات و سبزیجات معمولاً جزو نخستین گروههایی هستند که از سبد خانوار حذف میشوند. نتیجه چنین روندی آن است که تغذیه از تامین نیازهای واقعی بدن فاصله میگیرد و به صرفاً سیر کردن شکم محدود میشود؛ وضعیتی که میتواند بیماریهای جسمی، اختلالات ناشی از محرومیت غذایی و حتی بیماریهای روانی را تشدید کند.
راهکارهای فوری و ریشهای
برای مقابله با این وضعیت، راهکارهای کوتاهمدت شامل پرداخت یارانههای نقدی و غیرنقدی موثر و بهروز، افزایش دستمزدها متناسب با تورم، قیمتگذاری و نظارت بر ثبات قیمت کالاهای غذایی و حمایت ویژه از گروههای در معرض خطر است. مکملیاری، بستههای معیشتی هدفمند، توزیع وعدهها و میانوعدههای غذایی در مدارس مناطق کمبرخوردار و پرداخت یارانه تغذیه کودکان نیز از اقدامات ضروری محسوب میشود.
اما راهحل واقعی، صرفاً در سیاستهای حمایتی کوتاهمدت خلاصه نمیشود. برقراری ثبات پایدار، رفع تحریمهای بینالمللی، کاهش ناکارآمدیهای مدیریتی، اجرای اصول حکمرانی مطلوب، تقویت ارزش پول ملی، ایجاد ثبات اقتصادی، توجه به تولید داخلی مواد غذایی، افزایش قدرت خرید خانوارها، توزیع عادلانه ثروت و آموزش مستمر درباره امنیت غذایی، بخشهای اصلی پاسخ بلندمدت به این بحران هستند.
جمعبندی آن است که گرانی میوه فقط یک نشانه تورمی نیست؛ زنگ خطری برای سلامت عمومی و امنیت غذایی کشور است. وقتی میوه از سفره حذف میشود، فقط یک خوراکی حذف نشده؛ بخشی از سپر تغذیهای جامعه در برابر بیماریها از بین رفته است.
اجتماعی و فرهنگیاخبار برگزیدهلینک کوتاه :