چشمانداز توافق ایران و آمریکا؛ ترامپ نتانیاهو را قربانی خواهد کرد؟
در حالی که دولت دونالد ترامپ تلاش میکند مذاکرات با ایران را به توافقی برای پایان جنگ تبدیل کند، برخی تحلیلگران معتقدند این مسیر میتواند به یکی از بزرگترین چالشهای سیاسی بنیامین نتانیاهو تبدیل شود. از نگاه این مجله فارن پالیسی، رئیسجمهور آمریکا از اهرمهای قابلتوجهی برای اعمال فشار بر اسرائیل برخوردار است و در صورت دستیابی به توافق با ایران، ممکن است نتانیاهو ناچار شود با شرایطی کنار بیاید که نهتنها اهداف جنگ را محقق نمیکند، بلکه موقعیت سیاسی او را نیز تضعیف خواهد کرد.
جهان صنعت نیوز، دونالد ترامپ طی سالهای اخیر بارها نشان داده است که برای پیشبرد اهداف خود از تهدید، فشار سیاسی و استفاده از نفوذ شخصی ابایی ندارد. این رویکرد گاه نتایج مورد نظر او را به همراه داشته و گاه با شکست مواجه شده است. با این حال، به نظر میرسد اسرائیل و بهویژه بنیامین نتانیاهو در شرایط کنونی بیش از بسیاری از بازیگران دیگر در معرض این فشارها قرار دارند.
ترامپ اخیراً در اظهارنظری کمسابقه اعلام کرد که نتانیاهو در موضوع ایران «هر کاری را که من بخواهم انجام خواهد داد». این جمله از منظر سیاسی اهمیت زیادی دارد، زیرا بیانگر تصوری است که دولت آمریکا از میزان نفوذ خود بر نخستوزیر اسرائیل دارد.
به باور فارن پالیسی، این نفوذ تنها یک ادعا نیست. نتانیاهو در شرایطی قرار دارد که بیش از هر زمان دیگری به حمایت سیاسی ترامپ نیازمند است. رئیسجمهور آمریکا در افکار عمومی اسرائیل از محبوبیت قابلتوجهی برخوردار است و هرگونه فاصلهگیری او از نتانیاهو میتواند برای نخستوزیر اسرائیل هزینه سیاسی سنگینی به همراه داشته باشد.
فارن پالیسی برای توضیح این موضوع به تجربه تاریخی اوایل دهه ۱۹۹۰ اشاره میکند؛ زمانی که دولت جورج بوش پدر با متوقف کردن تضمین وامهای مسکن برای اسرائیل، به موقعیت سیاسی اسحاق شامیر آسیب زد و زمینه شکست انتخاباتی او را فراهم کرد.
نتانیاهو و جنگی که شاید نتواند پایان آن را تعیین کند
در سالهای گذشته، نتانیاهو توانسته بود خود را بهعنوان معمار روابط ویژه میان آمریکا و اسرائیل معرفی کند. انتقال سفارت آمریکا به اورشلیم، به رسمیت شناختن حاکمیت اسرائیل بر بلندیهای جولان و حمایتهای گسترده نظامی واشنگتن از جمله دستاوردهایی بودند که این تصویر را تقویت کردند.
اما فارن پالیسی معتقد است شرایط امروز متفاوت است. نتانیاهو پس از ماهها درگیری نظامی هنوز نتوانسته حماس، حزبالله یا ایران را بهطور کامل شکست دهد و همین مسئله آسیبپذیری سیاسی او را افزایش داده است. در چنین فضایی، او بیش از گذشته به حمایت فعال ترامپ نیاز دارد.
با این حال، آزمون اصلی این رابطه احتمالاً زمانی فرا میرسد که مذاکرات آمریکا و ایران به مرحله نهایی نزدیک شود. به اعتقاد فارن پالیسی، چارچوب توافقی که دولت ترامپ دنبال میکند، از منظر نتانیاهو و حتی بخشی از مخالفان داخلی او یک نتیجه نامطلوب خواهد بود.
بر اساس این تحلیل، در صورت دستیابی به توافق، نظام سیاسی ایران همچنان پابرجا خواهد ماند، تغییری در ساختار قدرت تهران رخ نخواهد داد و هیچ زمینهای برای تغییر حکومت ایجاد نخواهد شد. افزون بر این، ایران پس از تحمل حملات گسترده آمریکا همچنان بهعنوان یک بازیگر منطقهای باقی خواهد ماند و از ابزاری مهم برای اعمال فشار برخوردار خواهد بود؛ ابزاری که در تحلیل فارن پالیسی به توانایی بستن تنگه هرمز تعبیر شده است.
همزمان، فارن پالیسی معتقد است شواهدی وجود ندارد که نشان دهد آمریکا قادر خواهد بود محدودیتهای جدی و پایداری بر زیرساختهای هستهای آسیبدیده ایران اعمال کند.
توافق با ایران و آغاز اختلافات جدید
از نگاه این فارن پالیسی، اگر مذاکرات به یک تفاهمنامه منجر شود، روند پایان جنگ عملاً از کنترل نتانیاهو خارج خواهد شد. هرچند ممکن است او در آغاز جنگ نقش مهمی داشته باشد، اما در تعیین زمان و چگونگی پایان آن نفوذ چندانی نخواهد داشت.
در صورت تحقق توافق، آتشبس میتواند زمینه مذاکرات گستردهتر را فراهم کند و احتمال ازسرگیری حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران کاهش یابد. با بازگشایی تدریجی تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی، مرحله جدیدی از منازعات سیاسی آغاز خواهد شد؛ مرحلهای که در آن هر طرف تلاش میکند مسئولیت ناکامیها را به گردن دیگری بیندازد.
فارن پالیسی معتقد است ترامپ در چنین شرایطی اجازه نخواهد داد نتانیاهو توافق پایان جنگ را تخریب کند. حتی ممکن است برای دفع انتقادات داخلی آمریکا، بخشی از مسئولیت مشکلات و تنشهای منطقهای را متوجه اسرائیل کند؛ بهویژه در موضوع لبنان که از نگاه برخی محافل آمریکایی، اسرائیل فراتر از اهداف اولیه خود عمل کرده است.
لبنان؛ پروندهای که میتواند به نقطه تنش تبدیل شود
تحلیل فارن پالیسی بخش مهمی از توجه خود را به لبنان معطوف کرده است. حزبالله نه خلع سلاح شده و نه توان عملیاتی خود را از دست داده است. برعکس، این گروه با سرعت بیشتری نسبت به برآوردهای اولیه در حال بازسازی ظرفیتهای خود است.
در همین حال، دولت لبنان نیز اگرچه آمادگی بیشتری برای تعامل با اسرائیل نشان داده، اما توان و اراده لازم برای خلع سلاح اجباری حزبالله را در اختیار ندارد. از سوی دیگر، ادامه حضور نظامی اسرائیل در بخشهایی از جنوب لبنان و تداوم عملیات نظامی، فشار زیادی بر دولت لبنان وارد کرده است.
لبنان ممکن است به یکی از موضوعات کلیدی در مذاکرات ایران و آمریکا تبدیل شود. او به تماس اخیر ترامپ با نتانیاهو اشاره میکند که در آن رئیسجمهور آمریکا خواستار توقف حملات اسرائیل در منطقه بیروت شده است.
از نگاه فارن پالیسی، اگر توافق ایران و آمریکا به آتشبس واقعی در لبنان گره بخورد، ترامپ بدون تردید نتانیاهو را برای توقف عملیات نظامی تحت فشار قرار خواهد داد و نخستوزیر اسرائیل نیز گزینه چندانی جز پذیرش این فشار نخواهد داشت.
چالش کشورهای عربی و توافق ابراهیم
ترامپ اخیراً تلاش کرده است موضوع توافق با ایران را به گسترش توافقهای ابراهیم و پیوستن کشورهای عربی خلیج فارس به روند عادیسازی روابط با اسرائیل پیوند بزند. اما فارن پالیسی این ایده را دور از واقعیتهای سیاسی منطقه ارزیابی میکند.
کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس تمایلی ندارند خود را به دولتی در اسرائیل گره بزنند که همزمان در کرانه باختری سیاست الحاق را دنبال میکند، در بخشهایی از لبنان حضور نظامی دارد و احتمال عملیات جدید در غزه نیز درباره آن مطرح است.
در این میان تنها امارات متحده عربی همچنان به توسعه روابط خود با اسرائیل ادامه میدهد، اما سایر بازیگران منطقهای، بهویژه عربستان سعودی، انگیزهای برای ورود به چنین مسیری ندارند.
آیا نتانیاهو به قربانی سیاسی توافق تبدیل میشود؟
سیاست فشار ترامپ نتایجی متفاوت و گاه متناقض به همراه داشته است. او هنوز نتوانسته توافق نهایی با ایران را محقق کند، راهحلی برای سرنوشت اورانیوم غنیشده ایران ارائه نداده و نتوانسته به اهداف خود در غزه دست یابد.
با این حال، اگر توافقی با ایران حاصل شود، ترامپ بیش از هر چیز به دنبال حفظ تصویر خود بهعنوان معمار پایان جنگ خواهد بود. در چنین شرایطی، اگر انتقادها افزایش یابد و توافق با مخالفتهایی از هر دو جناح سیاسی آمریکا مواجه شود، رئیسجمهور آمریکا ممکن است برای کاهش هزینههای سیاسی، دیگران را مسئول مشکلات معرفی کند.
از نگاه فارن پالیسی، در چنین سناریویی بنیامین نتانیاهو میتواند در صدر فهرست کسانی قرار گیرد که ترامپ مسئول بخشی از ناکامیها یا پیچیدگیهای پس از توافق معرفی خواهد کرد.
اخبار برگزیدهسیاسی
لینک کوتاه :