بازار جهانی طلا وارد فاز جدید شد؛ چرا قیمت طلا در جنگ سقوط کرد؟
طلا که طی دو سال گذشته یکی از درخشانترین دورههای تاریخی خود را پشت سر گذاشته بود، اکنون نشانههایی از توقف این روند را بروز داده است. کاهش قیمتها از اوجهای ثبتشده و رفتار متفاوت این فلز گرانبها در جریان تنشهای ژئوپلیتیک اخیر، این پرسش را مطرح کرده که آیا طلا همچنان نقش سنتی خود بهعنوان یک دارایی امن را حفظ کرده است یا خیر. همزمان، آمارهای جدید بانک مرکزی اروپا نشان میدهد اگرچه طلا از اوراق خزانهداری آمریکا در ذخایر بانکهای مرکزی پیشی گرفته، اما بخش مهمی از این تغییر نه حاصل خریدهای جدید بلکه نتیجه جهش شدید قیمت طلا بوده است.
جهان صنعت نیوز – در سالهای اخیر هرگاه تنشهای سیاسی، جنگ یا نااطمینانیهای اقتصادی افزایش مییافت، طلا معمولاً بهعنوان مهمترین دارایی امن مورد توجه سرمایهگذاران قرار میگرفت. اما تحولات اخیر بازار نشان میدهد این رابطه سنتی در حال تغییر است.
از زمان آغاز جنگ ایران و آمریکا، رفتار طلا بیش از آنکه شبیه یک دارایی امن باشد، به رفتار داراییهای ریسکپذیر نزدیک شده است. به جای آنکه افزایش تنشها باعث رشد قیمت این فلز شود، بازار طلا در بسیاری از موارد به امید پایان درگیریها واکنش مثبت نشان داده و در زمان تشدید نگرانیها با افت قیمت مواجه شده است.
نمونه این رفتار را میتوان در واکنش بازار به اخبار آتشبس میان لبنان و اسرائیل مشاهده کرد. در شرایطی که بازارها خبر توقف درگیریها را هضم میکردند، قیمت طلا اندکی افزایش یافت. این واکنش در تضاد با الگوی سنتی بازار طلا قرار دارد؛ الگویی که معمولاً رشد قیمت را به افزایش تنشها پیوند میزد.
این تغییر رفتار موجب شده برخی تحلیلگران درباره تضعیف جایگاه تاریخی طلا بهعنوان پناهگاه امن سرمایهگذاران هشدار دهند.
پایان جهش تاریخی قیمتها؟
بازار طلا طی دو سال گذشته رشد کمسابقهای را تجربه کرد. قراردادهای آتی طلا در چند ماه گذشته به بیش از ۵ هزار دلار در هر اونس رسیدند؛ سطحی که نتیجه موج قدرتمند تقاضا در سالهای اخیر بود. با این حال، این روند صعودی متوقف شده است. قیمت قراردادهای آتی طلا اکنون به زیر ۴ هزار و ۵۰۰ دلار در هر اونس رسیده و بازار وارد دورهای از نوسان و حرکت افقی شده است.
این تغییر جهت پس از آن رخ میدهد که طلا در سال ۲۰۲۵ حدود ۶۰ درصد رشد قیمت را تجربه کرده بود. این جهش پس از رشد ۳۰ درصدی در سال ۲۰۲۴ رخ داد و مجموعاً یکی از قدرتمندترین دورههای صعودی تاریخ بازار طلا را رقم زد.
چرا بانکهای مرکزی به سمت طلا رفتند؟
یکی از مهمترین روایتهای سالهای اخیر درباره بازار طلا، افزایش خرید این فلز توسط بانکهای مرکزی جهان بوده است. این روند عمدتاً با تلاش کشورها برای کاهش وابستگی به دلار و اوراق خزانهداری آمریکا توضیح داده میشود.
بر اساس دادههای منتشرشده توسط بانک مرکزی اروپا، بانکهای مرکزی جهان در فاصله سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ سالانه بیش از هزار تن طلا خریداری کردند. این در حالی است که در سالهای پیش از آن میزان خرید معمولاً حدود ۶۰۰ تن یا کمتر بود.
ریشه این تغییر به تحولات پس از جنگ اوکراین بازمیگردد. زمانی که آمریکا و متحدانش داراییهای ارزی روسیه را مسدود کردند، بسیاری از دولتها این اقدام را نشانهای از تبدیل شدن دلار به یک ابزار سیاسی تلقی کردند. همین مسئله نگرانیهایی را درباره امنیت نگهداری ذخایر ارزی دلاری ایجاد کرد و انگیزه خرید طلا را افزایش داد.
در نتیجه، بانکهای مرکزی طی چند سال متوالی به یکی از مهمترین محرکهای رشد بازار طلا تبدیل شدند.
ورود سرمایهگذاران و تغییر مسیر بازار
با وجود نقش پررنگ بانکهای مرکزی در آغاز موج صعودی، در سال ۲۰۲۵ این سرمایهگذاران بودند که نقش اصلی را بر عهده گرفتند.
در حالی که تقاضای سرمایهگذاران افزایش یافت و قیمتها به شدت رشد کرد، بانکهای مرکزی خرید خود را کاهش دادند. طبق آمار بانک مرکزی اروپا، میزان خرید طلا توسط بانکهای مرکزی در سال ۲۰۲۵ به کمتر از هزار تن کاهش یافت.
این تغییر نشان میدهد بخش مهمی از جهش اخیر قیمتها نه به دلیل افزایش تقاضای رسمی دولتها، بلکه به واسطه ورود سرمایهگذاران به بازار شکل گرفته است؛ موضوعی که میتواند پایداری روند صعودی را با تردیدهایی مواجه کند.
آیا طلا واقعاً جای اوراق خزانه آمریکا را گرفته است؟
یکی از مهمترین تحولات سال گذشته آن بود که طلا برای نخستین بار از اوراق خزانهداری آمریکا در ذخایر بانکهای مرکزی جهان پیشی گرفت.
در پایان سال ۲۰۲۵، سهم طلا از ذخایر جهانی به ۲۷ درصد رسید؛ در حالی که این رقم یک سال قبل ۲۰ درصد بود. در مقابل، سهم اوراق خزانهداری آمریکا از ۲۵ درصد به ۲۲ درصد کاهش یافت.
این ارقام در نگاه نخست نشانهای از افول جایگاه داراییهای آمریکایی و حرکت جهان به سمت طلا به نظر میرسد. اما بررسی دقیقتر تصویر متفاوتی ارائه میدهد.
نخست آنکه داراییهای دلاری همچنان با سهم ۴۲ درصدی بزرگترین بخش ذخایر جهانی را تشکیل میدهند. دوم آنکه بخش عمده افزایش سهم طلا ناشی از رشد قیمت این فلز بوده است، نه افزایش قابل توجه حجم ذخایر.
بانک مرکزی اروپا محاسبه کرده است که اگر ارزش ذخایر طلا بر مبنای قیمتهای سال ۲۰۲۳ محاسبه شود، سهم طلا در ذخایر جهانی تنها ۱۶ درصد خواهد بود. به عبارت دیگر، بخش مهمی از تغییر ترکیب ذخایر نتیجه گرانتر شدن طلای موجود بوده است، نه خریدهای گسترده جدید.
تحلیلگران معتقدند مهمترین نکته در تحولات اخیر، نه جایگاه طلا در ذخایر جهانی بلکه تغییر رفتار آن در بازارهای مالی است.
به گفته رابین بروکس از مؤسسه بروکینگز، آنچه آسیب دیده جایگاه طلا بهعنوان دارایی امن است. به اعتقاد او، طلا از زمان آغاز جنگ ایران رفتاری مشابه داراییهای پرریسک داشته است؛ به گونهای که هنگام افزایش ریسک و نگرانیها افت کرده و هر زمان احتمال توافق یا صلح بیشتر شده، دوباره رشد کرده است.
این تغییر رفتار میتواند یکی از مهمترین تحولات بازارهای جهانی در سالهای اخیر باشد؛ زیرا جایگاه طلا در ذهن سرمایهگذاران همواره بر پایه نقش آن بهعنوان سپری در برابر بحرانها شکل گرفته است.
درخشش طلا کمرنگ شد
اگرچه طلا همچنان یکی از مهمترین داراییهای ذخیرهای جهان محسوب میشود و در سالهای اخیر رشد قیمتی چشمگیری را تجربه کرده، اما نشانههای جدید حاکی از آن است که روایت سنتی «طلا بهعنوان پناهگاه امن» دیگر به سادگی گذشته قابل اتکا نیست. توقف روند صعودی قیمتها، کاهش خرید بانکهای مرکزی و واکنش متفاوت بازار به تنشهای ژئوپلیتیک نشان میدهد جایگاه این فلز گرانبها در حال بازتعریف شدن است.
در عین حال، پیشی گرفتن طلا از اوراق خزانهداری آمریکا بیش از آنکه نتیجه تغییر بنیادین در ترکیب ذخایر جهانی باشد، بازتاب جهش کمسابقه قیمت طلا در سالهای اخیر است. به همین دلیل، برخلاف برخی روایتها، هنوز نمیتوان این تحول را نشانه افول دلار یا پایان سلطه داراییهای آمریکایی بر نظام مالی جهان دانست.
اخبار برگزیدهطلا و ارزلینک کوتاه :