شناسایی مسیر ناشناخته تنظیم آب در کلیه‌ها؛ امیدی تازه برای درمان بیماری‌های کلیوی

جهان صنعت نیوز، بیماری کلیه پلی‌کیستیک یک اختلال ژنتیکی شایع است که باعث رشد کیسه‌های پر از مایع یا همان کیست‌ها در کلیه می‌شود. این کیست‌ها به مرور زمان بزرگ شده و با اشغال فضای بافت سالم، عملکرد کلیه را کاهش می‌دهند که در بسیاری از موارد به نارسایی کامل کلیوی و نیاز به دیالیز یا پیوند منجر می‌شود. ضرورت تحقیق در این زمینه از آنجا ناشی می‌شود که درمان‌های فعلی برای کنترل رشد این کیست‌ها، با عوارض جانبی بسیار دشواری همراه هستند که کیفیت زندگی بیماران را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهند و یافتن راه‌های جایگزین برای مدیریت این شرایط، یک اولویت پزشکی جهانی محسوب می‌شود.

دکتر فواد شبیب، متخصص کلیه در کلینیک مایو در ایالات متحده، به همراه تیمی از پژوهشگران برجسته این مرکز تحقیقاتی، مطالعه‌ای گسترده را برای شناسایی روش‌های جدید تنظیم آب در بدن انجام داده‌اند. این تحقیق که بر روی مکانیسم‌های سلولی تمرکز دارد، به بررسی این موضوع پرداخته است که چگونه کلیه‌ها بدون تکیه بر مسیرهای شناخته‌شده قدیمی، فرآیند تغلیظ ادرار و بازجذب آب را مدیریت می‌کنند.

این تیم پژوهشی با بررسی سیگنال‌های سلولی در مدل‌های آزمایشگاهی، موفق شدند مسیری را شناسایی کنند که پیش از این در فیزیولوژی سنتی کلیه کاملاً ناشناخته مانده بود.

روش انجام این پژوهش بر پایه استفاده از مدل‌های سلولی کشت‌داده شده در آزمایشگاه استوار بود که فرآیند رشد کیست‌های کلیوی را شبیه‌سازی می‌کردند. محققان در این مطالعه، ترکیبات دارویی مختلفی را آزمایش کردند تا تأثیر آن‌ها را بر سیگنال‌های سلولی مرتبط با رشد کیست‌ها بسنجند.

یکی از این ترکیبات، دارویی به نام «پروبنسید» بود که دهه‌ها پیش برای کاربردهای دیگر استفاده می‌شد. پژوهشگران با تزریق این ماده به مدل‌های سلولی و تکرار چندین‌باره آزمایش‌ها، به دقت مشاهده کردند که چگونه این ماده بر کانال‌های انتقال آب در سطح سلول‌های کلیه تأثیر می‌گذارد و رفتار آن‌ها را تغییر می‌دهد.

یافته‌های این مطالعه نشان دادند که کلیه‌ها علاوه بر استفاده از هورمون وازوپرسین (که مسئول اصلی غلیظ کردن ادرار شناخته می‌شد)، از یک مسیر جایگزین و مستقل نیز برخوردار هستند. محققان دریافتند که مولکولی به نام «اورات» که معمولاً با بیماری نقرس مرتبط است، در داخل سلول‌های کلیه به عنوان یک پیام‌رسان عمل می‌کند. این پیام‌رسان زنجیره‌ای از واکنش‌ها را فعال می‌کند که منجر به حرکت کانال‌های آب به سطح سلول می‌شود. این فرآیند به کلیه اجازه می‌دهد تا آب را دوباره جذب کرده و ادرار را غلیظ کند، بدون اینکه لزوماً به سیستم هورمونی وازوپرسین وابسته باشد.

در بخش دیگری از نتایج، مشخص شد که استفاده از داروی پروبنسید برخلاف انتظار اولیه، نه تنها رشد کیست‌ها را تسریع نکرد، بلکه باعث کاهش سرعت رشد آن‌ها شد. در آزمایش‌های بالینی کوچک انجام شده، بیمارانی که از این دارو در کنار درمان‌های استاندارد خود استفاده کردند، با کاهش ۳۰ درصدی حجم ادرار مواجه شدند. این دستاورد به ویژه برای بیمارانی که به دلیل مصرف داروهای فعلی مجبور به دفع مقادیر بسیار زیاد ادرار (حتی تا ۷ لیتر در روز) بودند، بسیار اهمیت دارد؛ زیرا تکرر ادرار شبانه آن‌ها را به شکل چشمگیری کاهش داده و کیفیت زندگی‌شان را بهبود بخشیده است.

اهمیت این کشف در آن است که چالش‌های بزرگ درمان فعلی بیماری کلیه پلی‌کیستیک را هدف قرار می‌دهد. در حال حاضر، تنها داروی تأیید شده برای این بیماری با مسدود کردن مسیر هورمونی وازوپرسین عمل می‌کند که اگرچه رشد کیست را کند می‌کند، اما باعث می‌شود بیمار مدام تشنه باشد و حجم ادرار بسیار زیادی تولید کند. کشف این مسیر جدید نشان می‌دهد که می‌توان با هدف قرار دادن سیگنال‌های اورات، همان اثر درمانی را بدون ایجاد عوارض جانبی طاقت‌فرسا به دست آورد. در واقع، این تحقیق ثابت کرد که کلیه دارای یک سیستم پشتیبان داخلی برای حفظ آب است که تاکنون نادیده گرفته شده بود.

اگرچه داروی پروبنسید به عنوان یک ابزار برای کشف این مکانیسم استفاده شد، اما محققان قصد دارند بر اساس این دانش جدید، داروهای هدفمندتر و مدرن‌تری طراحی کنند که مستقیماً بر این مسیر اثر بگذارند. این رویکرد جدید می‌تواند انقلابی در درمان بیماری‌های مرتبط با اختلال آب و نمک در بدن ایجاد کند.

نتایج تفصیلی این پژوهش ارزشمند که توسط دانشمندان کلینیک مایو به سرانجام رسیده، در نشریه معتبر علمی Journal of Clinical Investigation منتشر شده و در اختیار جامعه پزشکی قرار گرفته است تا بسترساز توسعه درمان‌های نوین در آینده نزدیک باشد.

منبع: ایسنا

دانش و فناوری