مذاکرات در سوئیس، تهدید در واشنگتن؛ آیا توافق در آستانه فروپاشی است؟
همزمان با آغاز مذاکرات مستقیم میان ایران و آمریکا در سوئیس برای تثبیت آتشبس و دستیابی به توافقی فراگیر، تنشهای لفظی میان دو طرف بار دیگر افزایش یافته است. در حالی که معاون رئیسجمهور آمریکا از امکان گشودن فصلی تازه در روابط دو کشور سخن میگوید، دونالد ترامپ تهدید کرده است در صورت ایجاد مانع در مسیر بازگشایی تنگه هرمز، حملات جدیدی علیه ایران انجام خواهد داد. این تحولات در شرایطی رخ میدهد که مذاکرات وارد مرحلهای حساس شده و موفقیت آن تا حد زیادی به اجرای تعهدات دو طرف و کنترل تنشهای منطقهای وابسته است.
جهان صنعت نیوز، معاون رئیسجمهور آمریکا روز یکشنبه مذاکراتی را با مقامهای ایرانی در سوئیس آغاز کرد و ابراز امیدواری کرد که دو کشور بتوانند فصل جدیدی را در روابط خود آغاز کنند. این مذاکرات در حالی برگزار شد که همزمان در واشنگتن، رئیسجمهور آمریکا تهدیدهای جدیدی علیه تهران مطرح میکرد و هشدار میداد هرگونه اقدام ایران برای جلوگیری از بازگشایی تنگه هرمز با پاسخ نظامی روبهرو خواهد شد.
در مقابل، مذاکرهکننده ارشد ایران این اظهارات را نشانه استیصال آمریکا دانست و هشدار داد که هرگونه اقدام خصمانه با واکنش متقابل روبهرو خواهد شد.
مذاکرات روز یکشنبه با حضور نمایندگان ایران و آمریکا و همچنین میانجیگران پاکستانی و قطری در اقامتگاه بورگناشتوک سوئیس برگزار شد و حدود ۸۰ دقیقه به طول انجامید. رسانههای ایرانی این نشست را بخشی از روندی ۶۰ روزه توصیف کردهاند که هدف آن تبدیل آتشبس اخیر میان دو کشور به توافقی جامعتر برای پایان جنگ و رسیدگی به پرونده هستهای ایران است.
تلاش برای عبور از گذشته
در آغاز نشست، معاون رئیسجمهور آمریکا تأکید کرد که پرسش اصلی پیش روی دو کشور این است که تا چه اندازه میتوانند دستاوردهای مشترک بیشتری ایجاد کنند و آیا امکان تغییر دائمی روابط در خاورمیانه وجود دارد یا نه.او تصریح کرد که واشنگتن ترجیح میدهد روابط منطقهای وارد مرحلهای جدید شود، هرچند بازگشت به الگوهای گذشته همچنان یک احتمال واقعی به شمار میرود.
این اظهارات نشان میدهد دولت آمریکا در کنار پیگیری مذاکرات، تلاش دارد توافق احتمالی را فراتر از یک آتشبس موقت تعریف کند و آن را به بستری برای بازآرایی روابط منطقهای تبدیل سازد.
تنگه هرمز؛ گره اصلی تنشها
در حالی که مذاکرات در سوئیس جریان داشت، موضوع تنگه هرمز به مهمترین عامل تنش میان دو طرف تبدیل شد. ایران اعلام کرده بود که در واکنش به حملات اسرائیل به لبنان، تنگه هرمز را خواهد بست. با وجود این، فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرد که کشتیهای تجاری همچنان از این آبراه عبور میکنند، هرچند در ادامه بهروزرسانی جدیدی درباره وضعیت تردد ارائه نشد.
اهمیت این موضوع از آن جهت است که عبور آزادانه کشتیهای تجاری از تنگه هرمز یکی از عوامل اصلی کاهش قیمت جهانی نفت محسوب میشود. از زمان آغاز جنگ، افزایش بهای نفت فشار قابل توجهی بر اقتصاد آمریکا وارد کرده و نگرانی مصرفکنندگان درباره افزایش هزینه سوخت نیز بر فضای سیاسی این کشور اثر گذاشته است.
در همین چارچوب، دونالد ترامپ در گفتوگویی تلفنی اعلام کرد که در صورت مداخله ایران در عبور و مرور کشتیها، آمریکا آماده اقدام نظامی خواهد بود. وی همچنین در پیامی جداگانه از ایران خواست مانع اقدامات حزبالله لبنان شود و هشدار داد که در غیر این صورت حملات تازهای علیه ایران انجام خواهد شد.
پاسخ تهران و دشوار شدن مذاکرات
واکنش تهران به این تهدیدها سریع بود. رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکرهکننده ارشد ایران تأکید کرد که ایران تهدیدهای آمریکا را جدی نمیگیرد و واشنگتن باید در بیان مواضع خود محتاطتر باشد.
همزمان خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی ایران نیز اعلام کرد که پس از اظهارات ترامپ، مذاکرات چهارجانبه وارد مرحلهای دشوار شده است. این موضوع نشان میدهد که اگرچه گفتوگوها همچنان ادامه دارد، اما فضای سیاسی پیرامون مذاکرات شکننده باقی مانده و هرگونه تنش جدید میتواند روند مذاکرات را تحت تأثیر قرار دهد.
توافقی فراتر از آتشبس
مذاکرات سوئیس برای دولت آمریکا اهمیت ویژهای دارد، زیرا جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای یکی از اهداف اصلی اعلامشده واشنگتن در جریان جنگ بوده است.
در همین راستا، تفاهمنامهای که هفته گذشته در کاخ ورسای فرانسه به امضا رسید، چارچوب اولیه توافق را مشخص کرده است. براساس این تفاهم، آمریکا متعهد شده است برخی اقدامات اولیه از جمله کاهش فشارهای اقتصادی، آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران و پایان دادن به محاصره دریایی بنادر ایران را در دستور کار قرار دهد.
دو طرف همچنین توافق کردهاند ظرف دو ماه آینده درباره جزئیات توافق نهایی و موضوعات اختلافی که سالها مذاکرات را با بنبست مواجه کرده بود، گفتوگو کنند.
در مقابل، ایران نیز متعهد شده است عبور آزادانه کشتیها از تنگه هرمز را تضمین کند. همچنین در چارچوب این توافق، پایان عملیات نظامی در لبنان نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ موضوعی که برای ایران اهمیت ویژهای دارد و مستلزم فشار آمریکا بر اسرائیل برای توقف حملات علیه حزبالله است.
نقش اسرائیل در آینده مذاکرات
یکی از مهمترین چالشهای پیش روی توافق، موضع اسرائیل است. اگرچه پایان درگیریها در لبنان بخشی از چارچوب توافق محسوب میشود، اما اسرائیل نه تنها طرف این توافق نیست بلکه پیشتر مخالفت خود را با آن اعلام کرده است.
در همین حال، نهادهای اطلاعاتی آمریکا به دولت این کشور هشدار دادهاند که نخستوزیر اسرائیل همچنان تمایل دارد عملیات نظامی در لبنان را ادامه دهد؛ موضوعی که میتواند تلاشهای دیپلماتیک واشنگتن را با مشکل مواجه کند.
با این وجود، نشانههایی از کاهش تنشها نیز دیده میشود. دولت اسرائیل روز شنبه به نیروهای نظامی خود دستور داد عملیات در لبنان را به اقدامات دفاعی محدود کنند و تا عصر یکشنبه نیز گزارشی از حملات جدید اسرائیل یا عملیات حزبالله علیه اهداف اسرائیلی منتشر نشد.
در مجموع، مذاکرات سوئیس در حالی وارد مرحلهای حساس شده که از یک سو دو طرف برای تثبیت آتشبس و دستیابی به توافقی جامع تلاش میکنند و از سوی دیگر تهدیدهای متقابل، مسئله تنگه هرمز و آینده درگیریها در لبنان همچنان مهمترین موانع پیش روی روند دیپلماتیک به شمار میروند.
اخبار برگزیدهسیاسیلینک کوتاه :