برنده غیرمنتظره جنگ ایران و آمریکا؛ چرا پسته آمریکا از بحران ایران سود برد؟

جهان صنعت نیوز – وقتی درباره برندگان اقتصادی جنگ ایران صحبت می‌شود، ذهن اغلب به سمت شرکت‌های نفتی، صنایع نظامی یا تولیدکنندگان انرژی می‌رود. اما در کالیفرنیا گروه دیگری نیز وجود دارد که از پیامدهای این بحران سود برده‌اند؛ پسته‌کاران دره سن‌واکین.

جو کوئیلو، کشاورزی که نسل پنجم خانواده‌اش در نزدیکی ریوردیل کالیفرنیا فعالیت می‌کند، نمونه‌ای از این روند است. خانواده او دهه‌ها در صنعت دامداری فعال بودند اما در سال ۲۰۲۱ تصمیم گرفتند گاوهای خود را بفروشند و باغ‌های پسته احداث کنند. تصمیمی که اکنون سودآورتر از همیشه به نظر می‌رسد.

در ماه مه امسال قیمت پسته در آمریکا به ۵.۳ دلار برای هر پوند رسید؛ رقمی که بالاترین سطح طی یک دهه گذشته محسوب می‌شود. بخشی از این جهش قیمتی مستقیماً به جنگ ایران و اختلال در عرضه جهانی مرتبط است.

از تحریم‌های ۱۹۷۹ تا سلطه کالیفرنیا

داستان موفقیت پسته آمریکا در واقع از بحران دیگری آغاز شد. ایران هزاران سال یکی از مهم‌ترین تولیدکنندگان پسته جهان بود و برای مدت طولانی بر این بازار تسلط داشت. اما بحران گروگان‌گیری سفارت آمریکا در سال ۱۹۷۹ مسیر صنعت جهانی پسته را تغییر داد.

در آن زمان دولت آمریکا واردات حدود ۲۵ میلیون پوند پسته ایرانی را ممنوع کرد. چند سال بعد نیز کشاورزان آمریکایی ایران را به دامپینگ و فروش ارزان‌قیمت متهم کردند و واشنگتن تعرفه‌ای سنگین معادل ۲۴۱ درصد بر پسته ایرانی اعمال کرد.

این محدودیت‌ها فضایی ایجاد کرد که تولیدکنندگان کالیفرنیا بتوانند جای خالی ایران را پر کنند. به تدریج صنعت پسته آمریکا گسترش یافت و اکنون باغ‌های کالیفرنیا حدود ۶۰ درصد تولید جهانی پسته را در اختیار دارند.

در واقع، صنعتی که امروز از جنگ ایران سود می‌برد، تا حد زیادی محصول دهه‌ها تنش سیاسی میان دو کشور است.

شوک جدید بازار پسته

پیش از آغاز جنگ نیز بازار پسته در وضعیت مطلوبی قرار داشت. موج محبوبیت شکلات دوبی که از کرم پسته به عنوان یکی از مواد اصلی خود استفاده می‌کند، تقاضای جهانی را افزایش داده بود.

در فاصله دسامبر ۲۰۲۳ تا دسامبر ۲۰۲۴ قیمت پسته بیش از ۲۵ درصد افزایش یافت و از ۳.۲۸ دلار به ۴.۱۴ دلار برای هر پوند رسید.

اما جنگ ایران عامل جدیدی به این روند افزود. اختلال در تردد کشتی‌ها و توقف صادرات از تنگه هرمز باعث شد عرضه پسته ایران به بازار جهانی کاهش یابد. طی ۳۰ روز منتهی به ۲۱ مه، صادرات پسته با پوست ایران نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۱ درصد افت کرد.

این کاهش عرضه در بازاری که پیش از آن نیز با رشد تقاضا مواجه بود، زمینه جهش قیمت‌ها را فراهم کرد.

 خلأیی که آمریکایی‌ها پر می‌کنند

کشاورزان آمریکایی تأکید می‌کنند که از جنگ حمایت نمی‌کنند و از وقوع آن خوشحال نیستند. اما در عین حال واقعیت اقتصادی را نیز می‌بینند. از نگاه آنها، جنگ بخشی از عرضه جهانی را از بازار حذف کرده و فرصتی ایجاد کرده است تا تولیدکنندگان آمریکایی سهم بیشتری از بازار را به دست آورند.

این اتفاق نمونه‌ای از یکی از ویژگی‌های مهم اقتصاد جهانی است؛ هر بحران بزرگ علاوه بر بازندگان، برندگان خاص خود را نیز دارد. زمانی که عرضه یک کشور مختل می‌شود، تولیدکنندگان رقیب معمولاً از افزایش قیمت‌ها و سهم بازار سود می‌برند.

در مورد پسته نیز کاهش صادرات ایران عملاً فضایی برای گسترش حضور پسته کالیفرنیا در بازارهای جهانی ایجاد کرده است.

آیا رونق فعلی پایدار خواهد بود؟

با وجود رشد قیمت‌ها، پرسش اصلی این است که این وضعیت تا چه زمانی ادامه خواهد داشت.

اگر مذاکرات صلح میان ایران و آمریکا به نتیجه برسد و صادرات ایران به شرایط عادی بازگردد، بخش مهمی از کمبود فعلی عرضه از بین خواهد رفت. شواهد موجود نشان می‌دهد که باغ‌های پسته ایران آسیب گسترده‌ای ندیده‌اند و ظرفیت تولید همچنان حفظ شده است.

در چنین شرایطی، مزیت ناشی از جنگ به سرعت کاهش خواهد یافت و بازار دوباره تحت تأثیر عوامل بنیادی خود قرار می‌گیرد. در واقع، برخلاف صنایع نظامی که ممکن است از تداوم تنش‌ها سود ببرند، منفعت پسته‌کاران آمریکایی به شدت به استمرار اختلال در عرضه ایران وابسته است.

نکته جالب آن است که حتی اگر جنگ ادامه یابد، تولیدکنندگان آمریکایی با مشکلات جدی دیگری روبه‌رو هستند. شورای بین‌المللی خشکبار و میوه‌های خشک پیش‌بینی کرده است که تولید جهانی پسته در سال ۲۰۲۶ حدود یک‌سوم کاهش یابد. بخشی از این افت به شرایط آب‌وهوایی کالیفرنیا مربوط می‌شود. موج گرمای شدید بهاری به بسیاری از باغ‌ها آسیب زده و بخشی از محصول را از بین برده است. بنابراین کشاورزان آمریکایی با پارادوکس عجیبی مواجه‌اند؛ قیمت‌ها افزایش یافته اما حجم محصول قابل فروش ممکن است کاهش پیدا کند.

از سوی دیگر، درختان پسته دارای چرخه طبیعی تولید متناوب هستند؛ یعنی یک سال محصول بالا و سال بعد محصول کمتر تولید می‌کنند. بنابراین احتمال دارد سال ۲۰۲۷ از نظر تولید وضعیت بهتری داشته باشد.

بحران آب؛ چالش بلندمدت

در افق بلندمدت، تهدید اصلی صنعت پسته آمریکا نه جنگ ایران بلکه کمبود آب است. مقامات کالیفرنیا محدودیت‌های بیشتری بر برداشت آب‌های زیرزمینی اعمال کرده‌اند و برخی کشاورزان ناچار شده‌اند بخشی از زمین‌های خود را بدون کشت رها کنند.

این محدودیت‌ها می‌تواند عرضه پسته را کاهش دهد و قیمت‌ها را بالا نگه دارد. اما افزایش قیمت لزوماً به معنای افزایش سود نیست؛ زیرا کشاورزان همزمان با کاهش تولید مواجه خواهند شد. به عبارت دیگر، حتی اگر پسته گران‌تر شود، تعداد کمتری از آن برای فروش وجود خواهد داشت.

جنگی که سودش موقتی است

جنگ ایران و آمریکا بار دیگر نشان داد که تحولات ژئوپلیتیک می‌توانند حتی بازار محصولی مانند پسته را نیز دگرگون کنند. کاهش صادرات ایران و اختلال در تجارت از مسیر تنگه هرمز، سودی غیرمنتظره برای تولیدکنندگان آمریکایی ایجاد کرده و قیمت‌ها را به بالاترین سطح یک دهه اخیر رسانده است.

اما این مزیت احتمالاً موقتی خواهد بود. اگر صادرات ایران از سر گرفته شود، بخش مهمی از فشار صعودی بازار از بین می‌رود. در آن صورت، کشاورزان کالیفرنیا دوباره با مسائل همیشگی خود روبه‌رو خواهند شد؛ از خشکسالی و محدودیت منابع آب گرفته تا نوسانات طبیعی تولید و تغییرات اقلیمی.

بنابراین اگرچه جنگ برای پسته‌کاران آمریکایی یک فرصت اقتصادی ایجاد کرده، اما آینده این صنعت بیش از آنکه به تحولات خاورمیانه وابسته باشد، به توانایی کالیفرنیا در مدیریت منابع آب و حفظ ظرفیت تولید بستگی خواهد داشت.

اخبار برگزیدهکشاورزی