ایران شب ها برق مازاد دارد اما زیرساخت صادرات آن را نساخته ایم

جهان صنعت نیوز، میزگرد تخصصی بررسی چالش ها و فرصت های صنعت انرژی کشور که به صورت مجازی توسط مؤسسه آموزشی آتیه ایرانیان برگزار شد، فرصتی بود تا کارشناسان این حوزه به بررسی وضعیت فعلی صنعت برق و چشم انداز پیش روی آن بپردازند.

در این نشست، دکتر وحید زارع فکری، معاون سرمایه گذاری شرکت سرمایه گذاری نیرو، با ارائه تحلیلی از ساختار تولید و مصرف انرژی در کشور، مجموعه ای از مسائل بنیادین صنعت برق را تشریح کرد و هشدار داد که ادامه برخی رویکردهای فعلی می تواند در سال های آینده چالش های بزرگ تری برای اقتصاد و امنیت انرژی کشور ایجاد کند.

زارع فکری در ابتدای سخنان خود با اشاره به ساختار تولید برق در ایران اظهار کرد: بیش از ۸۰ درصد برق کشور توسط نیروگاه های حرارتی تولید می شود؛ نیروگاه هایی که وابستگی بالایی به سوخت های فسیلی دارند و بخش عمده بار تأمین انرژی کشور را بر دوش می کشند.

وی افزود: این موضوع در شرایطی اتفاق می افتد که کشور با محدودیت هایی در تأمین سوخت مورد نیاز نیروگاه ها مواجه است. برخلاف تصور رایج، همه گاز تولیدی کشور قابلیت تخصیص به نیروگاه ها را ندارد و بخش مهمی از آن باید برای حفظ تولید نفت به مخازن نفتی تزریق شود.

به گفته وی، یکی از اشتباهات رایج در تحلیل وضعیت انرژی کشور، نادیده گرفتن همین محدودیت هاست. بسیاری از برنامه ها بر مبنای توسعه بیشتر نیروگاه های گازی طراحی می شوند، در حالی که باید توجه داشت منابع گاز کشور دارای مصارف راهبردی متعددی هستند و نمی توان بدون در نظر گرفتن این واقعیت برای توسعه نامحدود ظرفیت نیروگاهی برنامه ریزی کرد.

معاون سرمایه گذاری شرکت سرمایه گذاری نیرو در ادامه به یکی از ظرفیت های کمتر مورد توجه قرار گرفته صنعت برق اشاره کرد و گفت: از آنجا که بخش عمده برق کشور توسط نیروگاه های حرارتی تولید می شود، تولید برق در بسیاری از ساعات شبانه روز روندی تقریباً ثابت دارد و حتی در ساعات شب نیز ادامه پیدا می کند.

وی توضیح داد: در ساعات شب، مصرف برق کشور به طور طبیعی کاهش پیدا می کند اما نیروگاه های حرارتی همچنان در مدار باقی می مانند. نتیجه این وضعیت آن است که در برخی بازه های زمانی با مازاد تولید برق مواجه می شویم.

زارع فکری معتقد است همین مازاد تولید می تواند به یک فرصت اقتصادی مهم تبدیل شود. او با اشاره به تفاوت زمانی میان ایران و برخی کشورهای منطقه اظهار کرد: اختلاف افق و ساعت میان ایران و کشورهای غربی منطقه شرایطی را ایجاد کرده که در زمان مازاد تولید برق در ایران، برخی کشورهای همسایه همچنان در دوره اوج مصرف قرار دارند.

وی افزود: این موضوع می تواند زمینه صادرات برق را فراهم کند و حتی بخشی از درآمدهای ارزی صنعت برق را تأمین کند، اما متأسفانه طی سال های گذشته توجه کافی به توسعه زیرساخت های لازم برای بهره برداری از این ظرفیت نشده است.

او به طور مشخص به بازار عراق اشاره کرد و گفت: در غرب کشور ظرفیت های مناسبی برای توسعه صادرات برق وجود دارد اما زیرساخت های مورد نیاز برای استفاده حداکثری از این فرصت به اندازه کافی توسعه پیدا نکرده اند.

این کارشناس حوزه انرژی در بخش دیگری از سخنان خود به ناترازی برق پرداخت و گفت: برآوردها نشان می دهد کشور در حال حاضر با ناترازی ۱۵ تا ۲۰ هزار مگاواتی مواجه است؛ عددی که به خوبی ابعاد چالش موجود را نشان می دهد.

وی در ادامه توضیح داد که ظرفیت واردات برق کشور فاصله زیادی با این میزان ناترازی دارد. به گفته زارع فکری، کل ظرفیت واردات برق ایران حدود سه هزار مگاوات است که تنها بخشی از آن در عمل مورد استفاده قرار می گیرد.

او افزود: در حال حاضر نزدیک به هزار مگاوات واردات برق عملیاتی است و از این میزان نیز حدود ۵۰۰ مگاوات از کشور ترکیه تأمین می شود.

معاون سرمایه گذاری شرکت سرمایه گذاری نیرو با اشاره به سابقه همکاری های برق میان دو کشور گفت: نکته قابل تأمل این است که ترکیه در سال های گذشته یکی از مقاصد صادرات برق ایران محسوب می شد اما امروز بخشی از نیاز کشور از طریق واردات برق از همین کشور تأمین می شود.

زارع در ادامه با اشاره به روند مصرف انرژی در کشور تأکید کرد: افزایش مصرف برق در ایران صرفاً نتیجه رفتارهای نادرست مصرفی نیست. بخشی از این رشد ناشی از توسعه طبیعی کشور است.

وی در ادامه این رویداد گفت: افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی، رشد تعداد واحدهای مسکونی، توسعه صنایع و تغییر سبک زندگی باعث شده مصرف انرژی نسبت به گذشته افزایش قابل توجهی پیدا کند و این روند نیز قابل بازگشت نیست.

او افزود: نمی توان انتظار داشت مصرف برق به سطح سال های قبل بازگردد اما می توان آن را مدیریت کرد. تفاوت مهمی میان کاهش مصرف و مدیریت مصرف وجود دارد که باید مورد توجه سیاست گذاران قرار گیرد.

این کارشناس با انتقاد از وضعیت بازار تجهیزات خانگی اظهار کرد: یکی از حلقه های مغفول در مدیریت مصرف انرژی، موضوع بهره وری تجهیزات مصرف کننده است. در حال حاضر بازار کشور مملو از لوازم خانگی پرمصرف است و کنترل مؤثری بر میزان مصرف انرژی بسیاری از این تجهیزات مشاهده نمی شود.

وی تأکید کرد: زمانی که میلیون ها دستگاه برقی با راندمان پایین وارد چرخه مصرف می شوند، فشار مضاعفی به شبکه برق کشور تحمیل خواهد شد و این مسئله در بلندمدت هزینه های سنگینی برای اقتصاد انرژی به همراه خواهد داشت.

زارع فکری همچنین با اشاره به سیاست های کلان انرژی کشور گفت: سال هاست دسترسی به انرژی ارزان به عنوان یکی از مزیت های رقابتی اقتصاد ایران معرفی می شود. این در حالی است که ارزان بودن انرژی در بسیاری از موارد به کاهش انگیزه برای ارتقای بهره وری منجر شده است.

به اعتقاد وی، مزیت رقابتی واقعی برای صنایع نه انرژی ارزان بلکه انرژی پایدار و قابل اتکاست. صنایع باید اطمینان داشته باشند که در هیچ شرایطی با قطع یا محدودیت ناگهانی منابع انرژی مواجه نخواهند شد.

وی در ادامه به اهمیت شاخص شدت انرژی اشاره کرد و گفت: یکی از مهم ترین معیارهای ارزیابی عملکرد اقتصادی، بررسی شدت انرژی است؛ یعنی اینکه اقتصاد با هر واحد انرژی مصرف شده چه میزان ارزش افزوده و تولید ایجاد می کند.

او افزود: هرچه شدت انرژی بالاتر باشد، نشان دهنده بهره وری پایین تر است و به همین دلیل کاهش شدت انرژی باید به یکی از اهداف اصلی سیاست گذاری در کشور تبدیل شود.

معاون سرمایه گذاری شرکت سرمایه گذاری نیرو در پایان خاطرنشان کرد: صنعت برق ایران در نقطه ای قرار گرفته که دیگر نمی توان صرفاً با افزایش تولید به حل مشکلات آن امیدوار بود. مدیریت مصرف، ارتقای بهره وری، توسعه تجارت منطقه ای برق، اصلاح سیاست های انرژی و ایجاد اطمینان نسبت به پایداری تأمین انرژی، مجموعه اقداماتی هستند که باید به صورت همزمان دنبال شوند تا کشور بتواند از چالش ناترازی عبور کرده و از ظرفیت های اقتصادی صنعت برق به شکل مؤثرتری بهره برداری کند.

نفت و پتروشیمی