یکپنجم جمعیت جهان در خط مقدم بحران اقلیمی؛ چه کسانی بیشترین خطر را احساس میکنند؟
بانک جهانی با معرفی یک شاخص جدید، تلاش کرده است تصویری دقیقتر از آسیبپذیری انسانها در برابر مخاطرات اقلیمی ارائه دهد. برخلاف شاخصهای متداول که بیشتر خسارتهای اقتصادی یا وضعیت کشورها را اندازهگیری میکنند، این شاخص مستقیماً بر افراد تمرکز دارد و همزمان میزان مواجهه با مخاطرات اقلیمی و توانایی افراد برای مقابله با پیامدهای آنها را میسنجد. نتایج این ارزیابی نشان میدهد نزدیک به یکپنجم جمعیت جهان در معرض خطر بالای تغییرات اقلیمی قرار دارند و برای کاهش این آسیبپذیری، سیاستهای توسعهای به اندازه سیاستهای اقلیمی اهمیت دارند.
جهان صنعت نیوز، رخدادهای شدید آبوهوایی در سالهای اخیر با سرعت بیشتری در حال افزایش هستند و آثار آنها از تخریب زیرساختها و از بین رفتن مشاغل تا کاهش دستاوردهای توسعهای گسترش یافته است. با این حال، همه افراد به یک اندازه از این حوادث آسیب نمیبینند. کسانی که در مناطق پرخطر زندگی میکنند و همزمان منابع و امکانات کمتری برای مقابله با پیامدهای این حوادث دارند، بیشترین فشار را تحمل میکنند.
بانک جهانی برای پاسخ به این پرسش که این افراد چه کسانی هستند، کجا زندگی میکنند و به چه نوع حمایتهایی نیاز دارند، شاخص جدیدی طراحی کرده است که قرار است به یکی از شاخصهای اصلی ارزیابی پیشرفت کشورها در افزایش تابآوری اقلیمی تبدیل شود.
شاخصی که به جای کشورها، افراد را ارزیابی میکند
وجه تمایز این شاخص با بسیاری از ابزارهای پیشین، تمرکز آن بر افراد است. در حالی که برخی شاخصها میزان خسارتهای اقتصادی احتمالی یا وضعیت کلی کشورها را اندازهگیری میکنند، شاخص جدید بانک جهانی مستقیماً جمعیتی را شناسایی میکند که هم در معرض مخاطرات شدید اقلیمی قرار دارند و هم توانایی اندکی برای بازیابی شرایط خود پس از وقوع بحران دارند.
در این چارچوب، مخاطراتی مانند خشکسالی، سیلاب، موجهای گرما و طوفانهای شدید به عنوان عوامل مواجهه در نظر گرفته شدهاند. در مقابل، آسیبپذیری افراد بر اساس هفت مؤلفه شامل درآمد، آموزش، دسترسی به خدمات مالی، حمایتهای اجتماعی، دسترسی به برق و آب و همچنین دسترسی به خدمات و بازارها ارزیابی میشود.
بانک جهانی تأکید میکند که این عوامل صرفاً شاخصهای تابآوری اقلیمی نیستند، بلکه بازتابی از نابرابریهای ساختاری و محرومیتهای توسعهای محسوب میشوند؛ محرومیتهایی که آثار تغییرات اقلیمی را تشدید میکنند.
بر این اساس، هر فردی که در منطقهای پرخطر زندگی کند و همزمان در دستکم یکی از این ابعاد، آسیبپذیری شدید داشته باشد، در گروه افراد دارای خطر بالا قرار میگیرد.
یکونیم میلیارد نفر در معرض خطر بالا قرار دارند
نتایج این شاخص نشان میدهد بیش از ۴.۵ میلیارد نفر، یعنی بیش از نیمی از جمعیت جهان، در طول زندگی خود دستکم با یکی از مخاطرات مهم اقلیمی مواجه خواهند شد. این یافته نشان میدهد مسئله اصلی دیگر احتمال وقوع بحران نیست، بلکه آمادگی برای زمانی است که این بحران رخ میدهد.
در عین حال، نزدیک به یکپنجم جمعیت جهان در معرض خطر بالای اقلیمی قرار دارند. این رقم معادل حدود ۱.۲ میلیارد نفر در کشورهایی است که دادههای کامل درباره آنها وجود دارد و در صورت تعمیم به کل جهان، به حدود ۱.۵ میلیارد نفر میرسد.
این گروه نه تنها احتمال زیادی برای مواجهه با رخدادهای شدید اقلیمی دارند، بلکه به دلیل آسیبپذیریهای اقتصادی و اجتماعی، توان اندکی برای بازیابی شرایط خود پس از بحران خواهند داشت.
از نظر نوع مخاطره نیز اگرچه بیشترین جمعیت جهان در معرض موجهای گرما قرار دارند، اما بخش عمده جمعیت روستایی با خطر خشکسالی کشاورزی روبهرو هستند و معمولاً در بیش از یک بعد نیز آسیبپذیر محسوب میشوند.
تفاوت چشمگیر میان مناطق جهان
بررسیهای بانک جهانی نشان میدهد اگرچه میزان مواجهه با مخاطرات اقلیمی در مناطق مختلف جهان متفاوت است، اما شدت آسیبپذیری تفاوتهای بسیار بیشتری دارد.
در کشورهای جنوب صحرای آفریقا، حدود ۹۰ درصد جمعیت در دستکم یکی از ابعاد مورد بررسی، آسیبپذیری شدید دارند. به همین دلیل تقریباً همه افرادی که در این منطقه با مخاطرات اقلیمی مواجه هستند، همزمان از نظر اقتصادی و اجتماعی نیز توان اندکی برای مقابله با پیامدهای آن دارند.
در مقابل، کشورهای جنوب و شرق آسیا اگرچه با سطح بالایی از مخاطرات اقلیمی روبهرو هستند، اما به دلیل گسترش حمایتهای اجتماعی و افزایش دسترسی به خدمات مالی، آسیبپذیری کمتری نسبت به کشورهای آفریقایی دارند.
این تفاوت نشان میدهد شدت آثار تغییرات اقلیمی تنها به میزان وقوع مخاطرات طبیعی وابسته نیست، بلکه به سطح توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها نیز بستگی دارد.
توسعه اقتصادی، بخشی از راهحل بحران اقلیم است
دادههای بانک جهانی نشان میدهد از سال ۲۰۱۰ تاکنون سهم جمعیتی که در معرض خطر بالای اقلیمی قرار دارند، از حدود یکسوم جمعیت جهان به نزدیک یکپنجم کاهش یافته است. با این حال، به دلیل رشد جمعیت و گسترش مناطق در معرض خطر، تعداد افراد آسیبپذیر همچنان حدود ۴۶۱ میلیون نفر افزایش یافته است.
این روند نشان میدهد کاهش آسیبپذیری صرفاً با مدیریت مخاطرات اقلیمی امکانپذیر نیست و باید عوامل ریشهای آسیبپذیری نیز برطرف شوند.
یکی از مهمترین نتایج این شاخص آن است که پیامدهای تغییرات اقلیمی به طور مساوی میان مردم توزیع نمیشود و بسیاری از آسیبها ریشه در محرومیتهای توسعهای دارند.
از همین رو، این شاخص میتواند به سیاستگذاران کمک کند منابع را دقیقتر به سمت گروههایی هدایت کنند که بیشترین نیاز را دارند. همچنین این شاخص مکمل ابزارهایی است که تنها ارزش داراییهای در معرض خطر را اندازهگیری میکنند، زیرا برخلاف آنها، تمرکز اصلی خود را بر انسانها قرار داده است.
بر اساس یافتههای بانک جهانی، اولویتهای سیاستی نیز در مناطق مختلف متفاوت است. در کشورهای جنوب صحرای آفریقا، مهمترین محدودیتها شامل فقر درآمدی، دسترسی محدود به خدمات مالی و ضعف نظامهای حمایت اجتماعی است. بنابراین، توسعه شبکههای حمایت اجتماعی، گسترش شمول مالی و افزایش درآمد خانوارها مهمترین ابزارهای کاهش آسیبپذیری به شمار میروند.
در جنوب و شرق آسیا، که بخشی از این مشکلات کاهش یافته است، تمرکز سیاستها باید بر حفظ دستاوردهای موجود و سرمایهگذاری بیشتر در زیرساختها، خدمات عمومی و دسترسی به بازارها باشد.
اخبار برگزیدهمحیط زیست
لینک کوتاه :