عربستان، ترکیه و پاکستان زیر یک چتر دفاعی ؛ پیمان علیه ایران یا اسرائیل؟
پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه با امضای «توافق دفاع مشترک مکه» گام تازهای برای ایجاد بازدارندگی جمعی در خاورمیانه برداشتهاند؛ توافقی که حمله به هر یک از سه کشور را حمله به همه آنها تلقی میکند. اگرچه مقامهای سه کشور تأکید دارند این پیمان علیه کشور خاصی شکل نگرفته، همزمانی آن با جنگ ایران، حملات منطقهای و افزایش تنش میان ترکیه و اسرائیل باعث شده بسیاری از کارشناسان آن را پاسخی مستقیم به تغییرات امنیتی منطقه بدانند. با این حال، میزان تعهد واقعی اعضا به مداخله نظامی در حمایت از یکدیگر همچنان نامشخص است.
جهان صنعت نیوز – پاکستان، عربستان و ترکیه پس از نزدیک به یک سال مذاکره، پیمان دفاع مشترکی امضا کردهاند که از نظر ساختار به اصل دفاع جمعی ناتو شباهت دارد. براساس بیانیه سهجانبه، هرگونه حمله مسلحانه علیه یکی از این کشورها، حمله علیه هر سه عضو تلقی خواهد شد. محمد بنسلمان، رجب طیب اردوغان و شهباز شریف در مراسم امضای این توافق در مکه حضور داشتند. مصر نیز در مراحل اولیه مذاکرات شرکت کرده بود، اما در توافق نهایی نامی از آن دیده نمیشود.
این پیمان بر بستری از همکاریهای نظامی چنددههای شکل گرفته است. پاکستان سالها به نیروهای سعودی آموزش و کمک فنی ارائه کرده، اسلامآباد و آنکارا پیش از این در زمینه کشتیهای جنگی و هواپیماهای آموزشی همکاری داشتهاند و عربستان نیز بارها پهپادهای ساخت ترکیه خریداری کرده است. پاکستان و ترکیه ماه گذشته از طرح عربستان برای ایجاد ائتلاف دفاع دریایی به منظور حفاظت از مسیرهای کشتیرانی و زنجیرههای تأمین جهانی نیز حمایت کردند.
ابهام درباره تعهد واقعی اعضا
با وجود ادبیات صریح توافق، هنوز روشن نیست که سه کشور در عمل تا چه اندازه حاضرند برای یکدیگر وارد جنگ شوند. پاکستان در سپتامبر گذشته نیز یک توافق دفاع متقابل با عربستان امضا کرده بود، اما در برابر حملات اخیر ایران به این کشور مداخله نظامی نکرد.
اسلامآباد همچنین تلاش کرده است این برداشت را کاهش دهد که توان هستهای پاکستان ممکن است بهعنوان چتر بازدارندگی برای متحدانش مورد استفاده قرار گیرد. پاکستان تنها کشور مسلمان دارای سلاح هستهای است، اما هر سه عضو پیمان ابزارهای مهم دیگری نیز در اختیار دارند.
ترکیه دومین ارتش بزرگ ناتو را دارد و از صنعت دفاعی گسترده و سودآوری برخوردار است. عربستان یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت جهان است و اخیرا نیز توافقی با آمریکا برای آغاز توسعه برنامه هستهای غیرنظامی امضا کرده است. انتظار میرود این ظرفیتهای نظامی، صنعتی، انرژی و هستهای در چارچوب جدید برای تقویت بازدارندگی منطقهای به کار گرفته شوند.
پیمان علیه ایران یا اسرائیل؟
اردوغان و مقامهای سعودی تأکید کردهاند این توافق علیه کشور خاصی نیست. عربستان نیز اعلام کرده که هدف تشکیل یک محور نظامی، بلوک فرقهای، رقابت تسلیحاتی یا پیگیری جاهطلبی هستهای نیست و تمرکز توافق بر ایجاد ظرفیت دفاعی پایدار قرار دارد. با این حال، شماری از کارشناسان معتقدند پیمان جدید را نمیتوان جدا از اقدامات نظامی اخیر ایران و اسرائیل تحلیل کرد.
ترکیه و پاکستان با وجود هممرز بودن با ایران تاکنون از ورود مستقیم به جنگ ایران خودداری کردهاند. عربستان نیز در ابتدا تلاش داشت از درگیری دور بماند، اما تنش طولانی با حوثیهای مورد حمایت ایران در یمن، این کشور را به جنگ نزدیکتر کرد و نیروهای سعودی و آمریکایی حملاتی مشترک علیه گروههای مورد حمایت ایران در عراق انجام دادند.
واکنش رسمی ایران نیز نشاندهنده بدبینی به این پیمان بوده است. ابراهیم رضایی، سیاستمدار ایرانی، توافق را تضمینی برای امنیت عربستان ندانسته و از ریاض خواسته است به جای اتکا به دیگر کشورها، سیاستهای خود را تغییر دهد.
در سوی دیگر، تنش لفظی میان ترکیه و اسرائیل نیز رو به افزایش است. هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، اسرائیل را «باری که بشریت دیگر قادر به تحمل آن نیست» توصیف کرده است؛ اظهاراتی که مقامهای اسرائیلی آن را بسیار تند تلقی کردند. همزمان، بنیامین نتانیاهو و برخی دیگر از چهرههای سیاسی اسرائیل، ترکیه را «ایران جدید» معرفی کرده و نسبت به شکلگیری یک محور رادیکال سنی هشدار دادهاند. پیمان جدید میتواند این نگرانیها را تشدید کند.
یک اتحاد منطقهای با ظرفیت بالا و آزمونهای دشوار
اهمیت توافق جدید فقط در بند دفاع متقابل آن نیست. برای نخستینبار سه قدرت مهم منطقهای با ظرفیتهای مکمل در قالبی رسمیتر کنار یکدیگر قرار گرفتهاند؛ توان هستهای پاکستان، ارتش و صنعت دفاعی ترکیه و منابع مالی و انرژی عربستان.
با این حال، تجربه گذشته نشان میدهد وجود توافق الزاماً به معنای مداخله نظامی فوری نیست. رفتار پاکستان در قبال حملات اخیر به عربستان نمونهای از همین محدودیت است. بنابراین آزمون اصلی این پیمان زمانی خواهد بود که یکی از اعضا در معرض حمله مستقیم قرار گیرد و دو عضو دیگر ناچار شوند میان تعهد سیاسی و هزینه واقعی ورود به جنگ یکی را انتخاب کنند.
اخبار برگزیدهسیاسیلینک کوتاه :