۱۰ نکتهای که باید پیش از تصمیمگیری درباره بنزین بدانیم
شمارش معکوس برای تصمیمگیری درباره سهمیهبندی یا قیمت جدید بنزین، فضای رسانهای کشور را به صحنهای برای عرضه تحلیلها و روایتهای متعدد، متفاوت و گاه متضاد بدل کرده است.
جهان صنعت نیوز، جریانی شهروندان را متهم به افزایش مصرف میکند و گروه دیگر، مصرف بنزین را به کیفیت خودروهای تولید داخل نسبت میدهد؛ و گروه سوم عدم توسعه زیرساختی در گذشته را روی صندلی متهم مینشاند. اگرچه هر یک از این زاویهها بخشی از واقعیت را نمایندگی میکند، اما تا کنون نتوانسته روایت جامعی از لایههای مختلف مساله بنزین که در ادامه به آن اشاره میشود را به یک قرائت واحد و مورد اجماع تبدیل کند.
۱- واقعبینی، نخستین گام برای درک درست مسئله بنزین: درک بحران بنزین، نیازمند نگاهی واقعبینانه و عمیقتر از سطحینگریهای رایج است. مصرف بالای بنزین، تنها نوک کوه یخ است و اگر با ساده انگاری صرفا پرمصرف خودروها و … را مقصر بدانیم اما وقعیت این است دلایل اصلی در لایههای عمیقتری از اقتصاد، سیاست و زیرساختهای کشور نهفته است.
۲- ماهیت چندبعدی: اقتصاد ایران نهتنها از بیماری مزمن ساختاری رنج میبرد، بلکه امروز بهشدت از روابط بینالمللی، سیاست خارجی و امنیت ملی- ناترازی -بحران تصدیگری دولت متأثر است.
۳- تحریم، متهم اصلی: تحریمهای بینالمللی طی دههها ورود تکنولوژی روز را مسدود کرد، منابع ارزی را محدود ساخت و مانع سرمایهگذاری کافی در صنعت پالایش – ورود تکنولوژی تولید خودورهای کم مصرف و … شد و تامین نیاز داخلی را به ان هم از منابع محدود همراه با تراستی ها و … پیوند زد.
۴- حملونقل عمومی، غایب بزرگ: عدم توسعه شبکه حملونقل عمومی اعم از مترو، اتوبوس شهری، ناوگان بینشهری، خط آهن و هواپیما، بار عظیم جابهجایی را بر دوش خودروهای شخصی انداخته و مصرف بنزین را افزایش داده.
۵- تأثیر جادهها بر مصرف سوخت: استفاده عمومی از جاده جدید تهران-شمال نشان داد چگونه وضعیت جادهای میتواند با کوتاهکردن مسیر و کاستن از بار ترافیک، به کاهش قابل توجه مصرف بنزین کمک کند و از آن مهمتر تایید کرد. تصمیمگیریهای زیرساختی چگونه میتواند بر مصرف سوخت اثر مستقیم داشته باشد.
۶- سیاست همیشه ناکارآمد سرکوب قیمتی: بررسی تاریخچه قیمتگذاری بنزین، نشان میدهد که سیاست تثبیت قیمت چه سهمی در بحران فعلی دارد.
۷- اختلاف قیمت بنزین ایران با نرخهای جهانی: بنزین در جهان هر لیتر حدود ۱.۵ دلار و در ایران سه سنت قیمت دارد. تفاوتی که برای نشاندادن ناهنجاری ساختاری کفایت میکند.
۸- فرصتهای از دست رفته: ایران در دهههای ۵۰ و ۶۰، فرصت طلایی سرمایهگذاری در صنعت پالایش را از دست داد. در حالی که کشورهای صاحبنام در حوزه انرژی، با ساخت پالایشگاههای متعدد، خود را از وابستگی خارج کردند.
۹- ثبات؛ گمشده اقتصاد ایران: ابتداییترین مؤلفه اقتصاد، ثبات و اصلیترین دشمن آن، بلاتکلیفی است. متأسفانه امروز بلاتکلیفی ناشی از دو جنگ تحمیلی در فاصله یکسال، شرایط نه جنگ و نه صلح همچنین سرنوشت مبهم منازعه نظامی بر فضای اقتصادی حاکم شده و بیش از گذشته جذب سرمایه در حوزههای کلیدی مانند پالایش و خودروسازی را دشوار میکند.
۱۰- همافزایی منفی مولفههای بحرانزا: بحران بنزین، پدیدهای تکبعدی نیست؛ حاصل تعامل پیچیدهای از تحریم، سیاستگذاریهای غیرکارشناسی، فقدان توسعه زیرساختی، ناپایداری اقتصاد و … است.
سوال اینجاست آیا میتوان مسالهای چندلایه و چندوجهی را با یک راهحل خطی مانند سهمیهبندی یا افزایش قیمت حلوفصل کرد؟ و مهمتر از همه تقصر را برگردن تولید خودرو های پر مصرف انداخت؟
پاسخ به این سوال نه قاطعی است که پیشبینی میکند اجراییشدن هر کدام از نسخههای فعلی روی میز در بهترین شرایط اثر کوتاهمدتی خواهد داشت.
مگر آنکه با دوراندیشی و سیاستگذاری و با نگاه به ۱۰ مولفه ذکر شده آینده را در مسیر مبتنی بر واقعیت و علم اقتصاد ترسیم نمود.
منبع: ایرنا
نفت و پتروشیمیلینک کوتاه :