از کرهجنوبی تا عمان؛ متحدان آمریکا تاوان جنگ ایران را میدهند؟
دونالد ترامپ در شرایطی بار دیگر عمان را به حمله نظامی تهدید کرده که مهلت ۶۰روزه او برای پایان جنگ با ایران و وادار کردن تهران به عقبنشینی از برنامه هستهای، بدون دستیابی به توافق به پایان رسیده است. گزارش والاستریت ژورنال نشان میدهد اختلاف درون دولت آمریکا بر سر نقش عمان در مذاکرات شدت گرفته؛ برخی مقامها مسقط را متهم میکنند که بیش از حد به ایران نزدیک است و ممکن است به توافقی مطلوبتر برای تهران کمک کند، در حالی که گروهی دیگر روابط سنتی عمان با ایران را مزیتی برای میانجیگری میدانند و معتقدند ترامپ در حال مقصر جلوه دادن عمان برای ناکامی مذاکرات است.
جهان صنعت نیوز – کاخ سفید طی هفتههای گذشته بارها اعلام کرده بود ایران به امضای توافق هستهای نزدیک شده و عمان نیز میتواند در بازگشایی تنگه هرمز نقش مثبتی ایفا کند. به این ترتیب، عمان که پیش از جنگ نیز یکی از میانجیهای اصلی میان تهران و واشنگتن بود، بار دیگر در مرکز تلاشها برای پایان دادن به درگیری قرار گرفت.
اما توافق مورد انتظار حاصل نشد و همزمان با افزایش ناامیدی ترامپ از بنبست مذاکرات، رئیسجمهور آمریکا در روز دوشنبه عمان را به حمله نظامی تهدید کرد. او بدون ارائه جزئیات مشخص گفت عمان «خیلی خوب رفتار نکرده» و افزود آمریکا در صورت لزوم میتواند بهراحتی با این کشور برخورد کند.
این تهدید درست زمانی مطرح شد که مهلت ۶۰روزهای که ترامپ در ماه ژوئن برای پایان جنگ و وادار کردن ایران به کنار گذاشتن برنامه هستهای تعیین کرده بود، در روز دوشنبه به پایان رسید؛ در حالی که نه واشنگتن و نه تهران از مواضع اصلی خود عقبنشینی نکردهاند.
در چنین شرایطی، مسیر پایان جنگ همچنان نامشخص باقی مانده است. آمریکا برای میانجیگری بیشتر به قطر و پاکستان تکیه کرده و در عین حال عمان، میانجی اولیه مذاکرات، تا حدی به حاشیه رانده شده است.
مسئله اصلی؛ هرمز یا برنامه هستهای؟
در ظاهر، اختلاف واشنگتن و مسقط بر سر نقش عمان در مذاکرات هستهای است، اما بخش مهمی از تنش به تنگه هرمز بازمیگردد.
عمان که در ساحل جنوبی تنگه هرمز قرار دارد، در حال مذاکره با ایران برای افزایش عبور و مرور تجاری از این آبراه است. مقامهای آمریکایی میگویند این مذاکرات پیشرفت کرده و در صورت موفقیت میتواند فشار بر بازار جهانی انرژی و قیمت بالای بنزین در آمریکا را کاهش دهد. با این حال، نگرانی در دولت ترامپ این است که عمان ممکن است در کنار این مذاکرات، به ایران برای دستیابی به توافق هستهای مطلوبتر نیز کمک کند. افزون بر این، برخی مقامهای آمریکایی نگراناند توافق ایران و عمان درباره تنگه هرمز عملاً کنترل تهران بر این آبراه را تثبیت کند.
این نگرانی برای واشنگتن اهمیت زیادی دارد، زیرا پیش از جنگ حدود یکپنجم نفت و انرژی جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. ترامپ خواهان توافقی است که این آبراه را بهطور کامل باز کند، نه سازوکاری که عبور کشتیها را به ترتیباتی تحت نظارت یا نفوذ ایران وابسته کند. بر اساس گزارش وال استریت ژورنال، ترامپ پیشتر به مشاورانش گفته بود اگر ایران با بازگشایی کامل هرمز موافقت کند، حاضر است اعلام کند مسیر تهران برای دستیابی به سلاح هستهای مسدود شده و جنگ به پیروزی رسیده است. این موضوع نشان میدهد که در محاسبات کنونی کاخ سفید، بازگشایی تنگه هرمز به یکی از شاخصهای اصلی برای تعریف پایان موفقیتآمیز جنگ تبدیل شده است.
اختلاف در دولت آمریکا درباره نقش عمان
درون دولت ترامپ نیز درباره نحوه برخورد با عمان اتفاقنظر وجود ندارد. برخی مقامهای ارشد بهطور خصوصی عمان را بازیگری دوگانه میدانند که بیشتر جانب ایران را میگیرد تا اینکه به دنبال بهترین توافق ممکن میان تهران و واشنگتن باشد. از این نگاه، روابط نزدیک مسقط و تهران میتواند به ایران امکان دهد امتیازات بیشتری در مذاکرات به دست آورد. در مقابل، گروه دیگری از مقامهای آمریکایی معتقدند همین روابط دیرینه عمان با ایران یک مزیت دیپلماتیک است. از دید آنان، توانایی مسقط برای گفتوگو با تهران همان چیزی است که این کشور را به میانجی مؤثر تبدیل میکند. این گروه همچنین معتقد است ترامپ در شرایطی که موفق به دستیابی به توافق هستهای نشده، عمان را به عنوان مقصر معرفی میکند. به عبارت دیگر، از این منظر مشکل اصلی نه رفتار عمان، بلکه دشواری ذاتی رسیدن به توافق با ایران است.
استیون کوک، پژوهشگر ارشد مسائل خاورمیانه در شورای روابط خارجی، نیز معتقد است ایران در تلاش است عمان را وارد طرح مشترک درباره هرمز کند تا این سازوکار ظاهری مشروع و دوطرفه پیدا کند. او همچنین هشدار داده است که تهدیدهای ترامپ ممکن است ایران را جسورتر کند، زیرا تهران این رفتار را نشانه ضعف بیشتر آمریکا تلقی خواهد کرد.
عمان؛ جدیدترین متحدی که هدف خشم ترامپ شده است
تهدید علیه عمان در ادامه الگویی گستردهتر در رفتار ترامپ با متحدان آمریکا قرار میگیرد. یک روز پیش از آن، او دستور کاهش مشارکت آمریکا در رزمایش مشترک با کرهجنوبی را صادر کرده بود؛ اقدامی که به گفته خودش ناشی از امتناع سئول از کمک به آمریکا برای بازگشایی تنگه هرمز بود.
ترامپ همچنین از بریتانیا و اسپانیا و دیگر متحدان اروپایی انتقاد کرده و آنها را به کمکاری در مقابله با ایران متهم کرده است. این انتقادات ادامه دیدگاه دیرینه اوست که متحدان آمریکا از حمایت واشنگتن بهره بیشتری میبرند تا آنکه در مقابل به آمریکا کمک کنند.
در مورد کرهجنوبی، ترامپ گفته بود از رئیسجمهور این کشور خواسته در عملیات ایران به آمریکا کمک کند، اما پاسخ منفی دریافت کرده است. او این تصمیم را در کنار حضور دهها هزار نظامی آمریکایی برای دفاع از کرهجنوبی قرار داده و آن را رفتاری غیرقابل قبول توصیف کرده است.
در مورد عمان نیز به نظر میرسد ناکامی در دستیابی به توافق، روابط این کشور با ایران و نگرانی درباره هرمز، مجموعهای از عوامل را ایجاد کرده که مسقط را به هدف تازه فشار سیاسی ترامپ تبدیل کرده است.
تیرگی روابط واشنگتن و مسقط
روابط آمریکا و عمان طی ماههای اخیر بهتدریج رو به وخامت گذاشته است. بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، که پیش از جنگ در میانجیگری مذاکرات ایران و آمریکا نقش داشت، بارها از تصمیم واشنگتن برای آغاز جنگ انتقاد کرده بود. او حتی پیش از نخستین موج حملات در یک برنامه تلویزیونی آمریکا تلاش کرد مانع آغاز درگیری شود و در ماه مارس نیز تأکید کرد که صرفنظر از دیدگاهها درباره ایران، این جنگ از سوی تهران آغاز نشده است.
تنش زمانی بیشتر شد که ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا مدعی شدند ایران و عمان قصد دارند برای کشتیهای عبوری از تنگه هرمز نظام عوارض ایجاد کنند. عمان این گزارشها را بارها رد کرد، اما دولت ترامپ در واکنش، مسقط را به تحریم و حتی حملات نظامی تهدید کرد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز بارها اعلام کرده است که دریافت عوارض از عبور کشتیها توسط ایران یک خط قرمز برای دولت ترامپ محسوب میشود. از نگاه واشنگتن، پذیرش چنین سازوکاری میتواند سابقهای خطرناک برای سایر آبراههای راهبردی بینالمللی ایجاد کند.
در نتیجه، مسئله عمان اکنون در نقطه تلاقی سه بحران قرار گرفته است: بنبست مذاکرات هستهای، جنگ ایران و آمریکا و مناقشه بر سر آینده تنگه هرمز. تهدید جدید ترامپ بیش از هر چیز نشان میدهد که با پایان مهلت ۶۰روزه و نبود توافق، فشار سیاسی واشنگتن در حال انتقال از ایران به میانجیها و متحدانی است که کاخ سفید معتقد است برای تحقق اهداف آمریکا به اندازه کافی همکاری نکردهاند.
اخبار برگزیدهسیاسیلینک کوتاه :