تورم ۸۴ درصدی عقب نشست؛ قله تورمی ایران شکسته شد؟
تورم در اقتصاد ایران پس از حدود ۱۵ ماه روند صعودی، در شهریور ۱۴۰۵ نخستین نشانه محدود از تغییر مسیر را نشان داد. تورم نقطهبهنقطه که از ۴۱.۴ درصد در مرداد ۱۴۰۴ به ۸۴.۴ درصد در مرداد ۱۴۰۵ رسیده بود، در شهریور به ۸۳.۸ درصد کاهش یافت. با این حال، تورم ماهانه از ۳.۷ درصد در مرداد به ۳.۹ درصد در شهریور افزایش یافته و همچنان در سطح بالایی قرار دارد. بنابراین کاهش محدود تورم نقطهای را هنوز نمیتوان نشانه مهار پایدار تورم دانست.
جهان صنعت نیوز – تورم در اقتصاد ایران پس از ۱۵ ماه افزایش متوالی، در شهریور ۱۴۰۵ نخستین نشانه از توقف روند صعودی را نشان داد. بر اساس اعلام رئیسکل بانک مرکزی، تورم نقطهبهنقطه که در مرداد به ۸۴.۴ درصد رسیده بود، در شهریور به ۸۳.۸ درصد کاهش یافت. این کاهش ۰.۶ واحد درصدی از آن جهت اهمیت دارد که پس از یک دوره طولانی افزایش تورم رخ داده است؛ با این حال، هنوز نمیتوان آن را به معنای ورود اقتصاد به دوره مهار پایدار تورم دانست.
اما داده شهریور یک علامت هشدار مهم نیز دارد. همزمان با کاهش تورم نقطهای، تورم ماهانه از ۳.۷ درصد در مرداد به ۳.۹ درصد در شهریور افزایش یافته است. رئیسکل بانک مرکزی نیز پذیرفته که تورم نزدیک به ۴ درصد در ماه همچنان بالاست، هرچند کاهش شتاب تورم را به کنترل رشد نقدینگی نسبت داده است. ازاینرو، شهریور را میتوان نخستین توقف در روند صعودی تورم نقطهای دانست، نه پایان بحران تورمی. آزمون اصلی در ماههای آینده، مسیر تورم ماهانه است. تا زمانی که افزایش ماهانه قیمتها در محدوده نزدیک ۴ درصد باقی بماند، حتی کاهش تدریجی تورم نقطهای نیز به معنای بازگشت اقتصاد به شرایط تورمی متعارف نخواهد بود.
تورم در نقطه چرخش؟ کاهش محدود تورم نقطهای و چشمانداز دشوار مهار قیمتها
دادههای تازه تورم در شهریور ۱۴۰۵ در نگاه نخست یک علامت متفاوت از ماههای گذشته نشان میدهد. تورم نقطهبهنقطه که طی ۱۵ ماه در مسیر افزایشی قرار داشت، از ۸۴.۴ درصد در مرداد به ۸۳.۸ درصد در شهریور کاهش یافته است. عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، این تغییر را نشانه کاهش شتاب تورم دانسته و آن را به اقدام بانک مرکزی برای کنترل رشد نقدینگی نسبت داده است. با این حال، بررسی روند شاخص قیمتها نشان میدهد که کاهش ۰.۶ واحد درصدی تورم نقطهای، هرچند میتواند نخستین نشانه توقف روند صعودی باشد، هنوز برای نتیجهگیری درباره ورود اقتصاد ایران به دوره کاهش پایدار تورم کافی نیست. تورم ماهانه شهریور نیز ۳.۹ درصد اعلام شده که حتی اندکی بالاتر از رقم ۳.۷ درصدی مرداد است.
برای فهم اهمیت داده شهریور باید به مسیری نگاه کرد که تورم طی یک سال گذشته پیموده است. در مرداد ۱۴۰۴، تورم نقطهبهنقطه مناطق شهری ۴۱.۴ درصد بود، اما این نرخ تقریباً بدون وقفه افزایش یافت و در مرداد ۱۴۰۵ به ۸۴.۴ درصد رسید؛ یعنی طی یک سال بیش از دو برابر شد. تورم متوسط دوازدهماهه نیز از ۳۸.۱ درصد در مرداد ۱۴۰۴ به ۶۵.۱ درصد در مرداد امسال افزایش یافت. بنابراین اقتصاد ایران پیش از کاهش محدود شهریور، یک دوره طولانی شتابگیری تورم را پشت سر گذاشته است.
تغییر مسیر تورم از کجا آغاز شد؟
مسیر شاخص قیمتها نشان میدهد که افزایش تورم یک جهش مقطعی نبوده است. تورم نقطهای از ۴۱.۴ درصد در مرداد ۱۴۰۴ به ۴۳.۹ درصد در شهریور، ۴۷.۱ درصد در مهر، ۴۷.۶ درصد در آبان و ۴۹.۹ درصد در آذر رسید. سپس شتاب افزایش بیشتر شد؛ تورم نقطهای در دی به ۵۴.۹ درصد، در بهمن به ۶۲.۲ درصد و در اسفند به ۶۲.۱ درصد رسید. این روند در سال ۱۴۰۵ نیز ادامه پیدا کرد و نرخ نقطهای به ۶۷ درصد در فروردین، ۷۷.۲ درصد در اردیبهشت، ۸۳.۱ درصد در خرداد، ۸۳.۹ درصد در تیر و ۸۴.۴ درصد در مرداد رسید.
این اعداد یک نکته مهم را آشکار میکنند. بخش اصلی جهش تورم پیش از شهریور اتفاق افتاده و کاهش اخیر از سطح بسیار بالایی آغاز شده است. به بیان دیگر، حرکت از ۸۴.۴ به ۸۳.۸ درصد را نباید با کاهش قیمتها اشتباه گرفت. سطح عمومی قیمتها همچنان در حال افزایش است؛ فقط سرعت افزایش قیمتها نسبت به ماه مشابه سال قبل اندکی کمتر شده است.
حتی تورم ماهانه نیز هنوز نشانه روشنی از تثبیت در سطوح پایین نشان نمیدهد. در یک سال گذشته نرخهای ماهانه نوسانات شدیدی داشتهاست و در مقاطعی به سطوح بسیار بالا رسیدهاند. در مرداد تورم ماهانه ۳.۷ درصد بود و طبق اعلام رئیسکل بانک مرکزی در شهریور به ۳.۹ درصد رسیده است. بنابراین همزمان با کاهش ۰.۶ واحد درصدی تورم نقطهای، تورم ماهانه ۰.۲ واحد درصد افزایش یافته است.
مسئله مهمتر؛ تورم کالاها
در پس شاخص کل، تحول مهم دیگری نیز وجود دارد. میان تورم کالا و خدمات فاصله قابل توجهی وجود دارد. در مرداد ۱۴۰۵ تورم نقطهبهنقطه کالاها به حدود ۱۲۱.۵ درصد رسیده بود، در حالی که تورم نقطهای خدمات ۴۹.۳ درصد بود. به این ترتیب، افزایش قیمت کالاها با سرعتی بیش از دو برابر خدمات اتفاق افتاده است. این شکاف نشان میدهد فشار تورمی به شکل یکنواخت میان اجزای سبد مصرفی خانوار توزیع نشده است.
این موضوع از منظر معیشتی اهمیت زیادی دارد. حتی اگر شاخص کل تورم نقطهای از این پس وارد مسیر نزولی شود، سطح قیمت کالاها در نقطهای بسیار بالا قرار گرفته است. کاهش نرخ تورم نیز افزایش قیمتهای گذشته را معکوس نمیکند؛ بلکه تنها به معنای کندتر شدن افزایش قیمتهای جدید است. بنابراین ممکن است در ماههای آینده نرخ تورم کاهش پیدا کند، اما فشار سطح بالای قیمتها بر قدرت خرید خانوار همچنان باقی بماند.
آیا سیاست پولی توانسته تورم را مهار کند؟
رئیسکل بانک مرکزی کاهش شتاب تورم را در شرایط فشار ناشی از جنگ، تحریم، محاصره و انتظارات تورمی مطرح کرده و کنترل رشد نقدینگی را یکی از عوامل آن دانسته است. او در عین حال تأکید کرده که تورم حدود ۴ درصد در ماه همچنان بالا است.
اما برای ارزیابی میزان اثر سیاست پولی باید میان تغییر جهت یک شاخص و شکلگیری روند تورمزدایی تفاوت قائل شد. یک ماه کاهش تورم نقطهای برای اثبات دومی کافی نیست. افزون بر این، نسبت دادن تغییر تورم به کنترل نقدینگی نیازمند بررسی مستقل مسیر نقدینگی، پایه پولی، نرخ ارز و سایر متغیرهای مؤثر بر قیمتهاست؛ روند موجود شاخص قیمت مصرفکننده بهتنهایی چنین رابطه علّی را اثبات نمیکنند.
نکته دیگر اینکه تورم متوسط دوازدهماهه ذاتاً با تأخیر بیشتری تغییر جهت میدهد. این نرخ در مرداد به ۶۵.۱ درصد رسیده بود، در حالی که یک سال قبل ۳۸.۱ درصد بود. بنابراین حتی اگر تورم ماهانه و نقطهای از شهریور وارد مسیر نزولی شوند، اثر ماههای پرتورم گذشته برای مدتی در تورم متوسط باقی خواهد ماند.
آینده تورم؛ نقطه تعیینکننده تورم ماهانه است
برای ارزیابی آینده تورم، بیش از کاهش ۰.۶ واحد درصدی تورم نقطهای باید به مسیر تورم ماهانه در ماههای آینده توجه کرد. تورم ماهانه ۳.۹ درصدی شهریور هنوز بسیار بالاست. اگر فرض کنیم افزایش ماهانه قیمتها برای یک سال در همین محدوده ۳.۹ درصد باقی بماند، افزایش مرکب سطح قیمتها در دوازده ماه حدود ۵۸ درصد خواهد بود. بنابراین تثبیت تورم ماهانه در محدوده ۴ درصد با تورم پایین یا حتی متوسط سازگار نیست.
از این منظر، سه مسیر را میتوان برای ماههای آینده از یکدیگر تفکیک کرد. اگر تورم ماهانه بهطور پایدار از محدوده کنونی فاصله بگیرد و طی چند ماه متوالی کاهش پیدا کند، افت شهریور در تورم نقطهای میتواند به آغاز یک روند تورمزدایی تبدیل شود. اگر تورم ماهانه حول ۳ تا ۴ درصد نوسان کند، ممکن است تورم نقطهای تحت تأثیر اثر پایه و خروج ماههای بسیار پرتورم از دوره مقایسه کاهش پیدا کند، اما اقتصاد همچنان با نرخ بالایی از افزایش قیمتها روبهرو خواهد بود. در مقابل، بازگشت شوکهای شدید ارزی، انتظاری یا عرضه میتواند دوباره تورم ماهانه را افزایش دهد و کاهش فعلی تورم نقطهای را متوقف کند. اینها سناریوهای تحلیلیاند، نه پیشبینی قطعی.
به همین دلیل، داده شهریور را میتوان علامت اولیه تغییر در جهت تورم نقطهای، اما نه شاهد کافی برای مهار تورم دانست. اهمیت اتفاق شهریور در این است که پس از ۱۵ ماه، مسیر افزایشی نرخ نقطهای متوقف شده است؛ اما بزرگی این کاهش تنها ۰.۶ واحد درصد است و همزمان تورم ماهانه از ۳.۷ به ۳.۹ درصد افزایش یافته است.
در نتیجه، آزمون اصلی سیاست ضدتورمی نه عدد شهریور بلکه دادههای چند ماه آینده خواهد بود. اگر کاهش تورم نقطهای با افت مستمر تورم ماهانه همراه شود، میتوان با اطمینان بیشتری از تغییر روند سخن گفت. اما اگر تورم ماهانه در محدوده کنونی باقی بماند، حتی با کاهش تدریجی تورم نقطهای، اقتصاد ایران همچنان در یک رژیم تورمی بسیار بالا باقی خواهد ماند. تفاوت اصلی همینجاست که توقف شتابگیری تورم نخستین شرط مهار آن است، اما با مهار تورم یکی نیست.
اقتصاد کلانپیشنهاد ویژهلینک کوتاه :