تورم در یک قدمی ۹۰ درصد؛ موتور گرانی عوض شد
تازهترین گزارش مرکز آمار نشان میدهد برخلاف کاهش جزئی تورم نقطهبهنقطه خوراکیها، فشار عمومی قیمتها در شهریور ۱۴۰۵ همچنان افزایش یافته و تورم نقطهای کل از ۸۹ درصد در مرداد به حدود ۹۰ درصد رسیده است. عامل اصلی این افزایش، دیگر خوراکیها نبودهاند. در همین حال، تورم سالانه سه دهک نخست از ۸۰ درصد عبور کرده و تورم سالانه خوراکیها در تمام دهکهای درآمدی همچنان سهرقمی است؛ وضعیتی که نشان میدهد فشار تورمی بیش از همه بر خانوارهای کمدرآمد متمرکز شده است.
جهان صنعت نیوز، تورم در آخرین ماه تابستان نیز از حرکت بازنایستاد. تازهترین گزارش مرکز آمار نشان میدهد تورم نقطهبهنقطه در شهریور ۱۴۰۵ به حدود ۹۰ درصد رسیده است؛ به این معنا که خانوارها برای خرید مجموعهای یکسان از کالاها و خدمات مصرفی، بهطور متوسط نزدیک به دو برابر شهریور سال قبل هزینه کردهاند.
این آمار در شرایطی منتشر شده که عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، چند روز قبل از کاهش تورم نقطهبهنقطه خبر داده و اعلام کرده بود این شاخص از ۸۴.۴ درصد در مرداد به ۸۳.۸ درصد در شهریور کاهش یافته است. با این حال، آمار مرکز آمار تصویری متفاوت ارائه میکند؛ بر اساس این گزارش، تورم نقطهای نهتنها کاهش نیافته، بلکه از ۸۹ درصد در مرداد به حدود ۹۰ درصد در شهریور رسیده است.
بنابراین نخستین نکته مهم در ارزیابی وضعیت تورمی شهریور، تفاوت میان ارقام اعلامشده از سوی دو مرجع آماری است. بر مبنای آمار مرکز آمار، فشار عمومی قیمتها در پایان تابستان همچنان صعودی بوده است.
خوراکیها هنوز در محدوده تورم سهرقمی
در نگاه نخست، بخشی از اطلاعات شهریور میتواند نشانهای از کاهش فشار تورمی تلقی شود. تورم نقطهبهنقطه خوراکیها و آشامیدنیها از ۱۲۸.۱ درصد در مرداد به ۱۲۱.۸ درصد در شهریور کاهش یافته است. اما این کاهش به معنای ارزانشدن مواد غذایی نیست. سطح تورم خوراکیها همچنان سهرقمی است و خانوارها برای تهیه این گروه از کالاها بهطور متوسط بیش از دو برابر مدت مشابه سال گذشته هزینه میکنند.
در میان گروههای مختلف کالا و خدمات نیز دخانیات با تورم نقطهای حدود ۱۶۳ درصد، بالاترین نرخ افزایش قیمت نسبت به شهریور سال گذشته را ثبت کرده است.
تحول مهمتر زمانی دیده میشود که تورم ماهانه خوراکیها بررسی شود. این شاخص از ۳.۶ درصد در مرداد به ۲.۳ درصد در شهریور کاهش یافته است. بنابراین سرعت افزایش قیمت مواد غذایی در مقایسه با ماه قبل کمتر شده، اما این کاهش نتوانسته تورم کل را پایین بیاورد. دلیل آن را باید در بخش دیگری از سبد مصرف خانوار جستوجو کرد.
موتور تورم از خوراکیها به خدمات منتقل شد
یکی از مهمترین نکات آمار شهریور، افزایش فشار تورمی در کالاهای غیرخوراکی و خدمات است. تورم نقطهبهنقطه این گروه که در مرداد ۶۷.۶ درصد بود، در شهریور به حدود ۷۲ درصد افزایش یافته است. این تحول توضیح میدهد که چرا با وجود کاهش تورم خوراکیها، تورم کل همچنان صعودی باقی مانده است. در واقع، کاهش سرعت رشد قیمت مواد غذایی با افزایش فشار قیمت در سایر اجزای سبد مصرف خانوار خنثی شده است.
جزئیات آمار نیز این تغییر را آشکارتر میکند. گروه «ارتباطات» در شهریور افزایش ماهانه ۱۴.۷ درصدی قیمت را ثبت کرده که بالاترین نرخ در میان گروههای مصرفی بوده است. پس از آن، «تفریح و فرهنگ» با تورم ماهانه ۹.۶ درصد قرار گرفته است.
بنابراین مسئله تورم در شهریور تنها ادامه گرانی مواد غذایی نیست. فشار قیمتها به بخش گستردهتری از هزینههای خانوار سرایت کرده و کالاهای غیرخوراکی و خدمات به موتور اصلی افزایش تورم تبدیل شدهاند.
این تغییر از آن جهت اهمیت دارد که حتی در صورت ادامه کاهش آهنگ تورم مواد غذایی، پایینآمدن تورم کل مستلزم مهار رشد قیمت در سایر بخشهای سبد مصرفی خانوار خواهد بود.
دهکهای پایین زیر فشار بیشتر
وجه دیگر آمار شهریور، توزیع نامتوازن فشار تورمی میان گروههای درآمدی است. بر اساس گزارش مرکز آمار، تنها سه دهک نخست درآمدی با تورم سالانه بالاتر از ۸۰ درصد مواجه بودهاند و تورم سالانه سایر دهکها کمتر از این سطح بوده است. این تفاوت نشان میدهد فشار افزایش قیمتها برای خانوارهای کمدرآمد شدیدتر است. اهمیت این مسئله زمانی بیشتر میشود که ترکیب هزینه خانوارهای کمدرآمد را در نظر بگیریم؛ خانوارهایی که بخش قابل توجهی از مخارج آنها به نیازهای ضروری اختصاص پیدا میکند و در نتیجه امکان تعدیل مصرف آنها در برابر جهش قیمتها محدودتر است.
وضعیت خوراکیها تصویر شدیدتری ارائه میکند. تورم سالانه خوراکیها و آشامیدنیها در تمام دهکهای درآمدی از ۱۰۰ درصد عبور کرده است. بنابراین حتی اگر شدت تورم کل میان دهکها متفاوت باشد، افزایش شدید هزینه مواد غذایی به مسئلهای فراگیر برای تمام خانوارها تبدیل شده است.
با این حال، اثر رفاهی این افزایش برای دهکهای پایین سنگینتر است؛ زیرا خانوارهای کمدرآمد فضای کمتری برای جایگزینی کالاها، کاهش مخارج غیرضروری یا استفاده از پسانداز برای جبران افزایش هزینهها دارند.
استانهای محروم در صدر جدول تورم
شکاف تورمی تنها میان دهکهای درآمدی مشاهده نمیشود؛ جغرافیای تورم نیز نامتوازن است. بررسی تورم استانها نشان میدهد برخی استانهای محروم کشور بالاترین نرخهای تورم نقطهای را در شهریور تجربه کردهاند. ایلام با تورم ۱۱۴.۳ درصدی در صدر قرار گرفته است. پس از آن هرمزگان با ۱۱۳.۸ درصد و کردستان با ۱۰۸.۳ درصد قرار دارند. هر سه نرخ بهطور قابل توجهی بالاتر از متوسط حدود ۹۰ درصدی کشور هستند.
این ارقام نشان میدهد شوک تورمی در سراسر کشور شدت یکسانی ندارد و خانوارهای ساکن برخی استانها علاوه بر فشار عمومی تورم، با شدت بیشتری از افزایش قیمتها مواجه شدهاند.
همزمانی قرارگرفتن دهکهای پایین درآمدی و برخی استانهای محروم در معرض نرخهای بالاتر تورم، وجه توزیعی بحران تورمی را برجسته میکند. به بیان دیگر، افزایش قیمتها تنها یک مسئله کلان اقتصادی نیست؛ شدت اثر آن بر گروههای مختلف جامعه متفاوت است.
تورم تغییر چهره داد
مهمترین نکته آمار شهریور را شاید بتوان در تغییر ترکیب تورم جستوجو کرد. تورم خوراکیها همچنان در سطوح بسیار بالا قرار دارد، اما سرعت ماهانه افزایش قیمت این گروه کاهش یافته است. در مقابل، فشار تورمی در کالاهای غیرخوراکی و خدمات افزایش پیدا کرده و مانع کاهش تورم کل شده است.
تورم نقطهای نزدیک ۹۰ درصد، تورم ۱۲۱.۸ درصدی خوراکیها، جهش تورم کالاهای غیرخوراکی و خدمات به حدود ۷۲ درصد، ثبت تورم ماهانه ۱۴.۷ درصدی ارتباطات و قرارگرفتن سه دهک نخست در محدوده تورم سالانه بالاتر از ۸۰ درصد، اجزای یک تصویر مشترک هستند. تورم نهتنها همچنان بسیار بالاست، بلکه دامنه آن در حال گسترش در بخشهای مختلف هزینه خانوار است.
از این منظر، کاهش تورم ماهانه خوراکیها را نمیتوان بهتنهایی نشانه تغییر مسیر تورم دانست. تا زمانی که افزایش قیمت در خدمات و کالاهای غیرخوراکی ادامه داشته باشد، کاهش فشار در یک بخش از سبد خانوار میتواند با افزایش فشار در بخش دیگری خنثی شود.
اقتصاد کلانپیشنهاد ویژهلینک کوتاه :