اروپا جنگ تجاری با چین را آغاز می‌کند؟ | روزی یک میلیارد دلار به نفع چین؛ صبر اروپا تمام شد

جهان صنعت نیوز – اروپا سال‌ها میان دو هدف گرفتار بود؛ از یک طرف حفظ تجارت گسترده با چین و از طرف دیگر جلوگیری از افزایش وابستگی صنایع خود به بزرگ‌ترین صادرکننده جهان. اکنون به نظر می‌رسد فشار بر بخش تولید اروپا این موازنه را تغییر داده است.

آلمان و فرانسه در آستانه نشست رهبران اتحادیه اروپا پیشنهاد کرده‌اند آستانه لازم برای جلوگیری از ورود کالاهای خارجی کاهش یابد و بروکسل بتواند بسیار سریع‌تر از گذشته دست به اقدام بزند. بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، این اختیار در نهایت می‌تواند به اتحادیه اروپا اجازه دهد ظرف چند روز دسترسی برخی محصولات چینی به یکی از آخرین بازارهای بزرگ و پردرآمد جهان را محدود کند.

زمان ارائه این پیشنهاد نیز اهمیت دارد. مقام‌های تجاری اتحادیه اروپا و چین قرار است مذاکراتی داشته باشند و طرح مشترک پاریس و برلین عملاً قدرت چانه‌زنی اروپا را در این مذاکرات افزایش می‌دهد. نوآ بارکین، تحلیلگر گروه رودیوم در برلین، معتقد است اکنون اجماع گسترده‌ای در اروپا درباره چگونگی برخورد با چین شکل گرفته و چند ماه آینده می‌تواند یکی از دشوارترین دوره‌ها در روابط اتحادیه اروپا و چین باشد. او همچنین هشدار داده است که اگر اروپا پرونده‌های تجاری و ابزارهای جدید خود را پیش ببرد، باید انتظار واکنش متقابل پکن را داشته باشد.

 چرخش برلین؛ وقتی آلمان هم نگران شد

شاید مهم‌ترین بخش تحول جدید، نه موضع فرانسه، بلکه تغییر نگاه آلمان باشد. پاریس و برلین ماه‌ها بر سر چگونگی حمایت از تولیدکنندگان اروپایی در برابر واردات ارزان چین اختلاف داشتند. آلمان به دلیل سنت دیرینه حمایت از تجارت آزاد، تمایل کمتری به مداخله مستقیم داشت. اما فشار رقابت خارجی به‌ویژه بر خود اقتصاد آلمان، به‌عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد و قلب صنعتی اتحادیه اروپا، شرایط را تغییر داده است.

شرکت‌های شاخص آلمانی از جمله فولکس‌واگن در ماه‌های اخیر از تعدیل گسترده نیرو خبر داده‌اند. به نوشته وال‌استریت ژورنال، همین تحولات به تغییر نگاه در برلین و فراهم‌شدن زمینه ابتکار مشترک فرانسه و آلمان کمک کرده است.

امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه و فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، در نامه‌ای به کمیسیون اروپا خواستار ایجاد ابزاری شده‌اند که امکان واکنش قاطع و نظام‌مند و در صورت لزوم اقداماتی قدرتمند تا سطح قطع فوری دسترسی به بازار داخلی اروپا را فراهم کند. معیار پیشنهادی این است که اگر یک شریک تجاری به‌صورت عامدانه شرایط رقابت عادلانه را تضعیف و بازار اتحادیه اروپا را مختل کند، بروکسل باید بتواند سریع وارد عمل شود.

این تغییر می‌تواند نقطه عطف مهمی در سیاست تجاری اروپا باشد؛ زیرا دو قدرت اصلی اقتصادی اتحادیه اکنون بر ضرورت ایجاد ابزار سخت‌گیرانه‌تر توافق کرده‌اند.

 نسخه اروپایی سلاح تجاری آمریکا

ابزار موردنظر آلمان و فرانسه شباهت قابل توجهی به بخش ۳۰۱ قوانین تجاری آمریکا دارد؛ سازوکاری که به واشنگتن اختیارات گسترده‌ای برای اعمال تعرفه علیه شرکای تجاری می‌دهد. مقام‌های ارشد دولت آلمان گفته‌اند هدف از پیشنهاد جدید، بازگرداندن توازن قدرت میان دو بلوک بزرگ تجاری جهان است.

این ابزار همچنین قرار است امکان واکنش سریع اروپا را در شرایطی فراهم کند که چین صادرات کالاهای حیاتی را محدود کند. تجربه محدودیت‌های چین بر صادرات عناصر نادر خاکی در سال گذشته یکی از نگرانی‌های اصلی اروپاست؛ محدودیت‌هایی که در زنجیره‌های تأمین جهانی اختلال ایجاد کرد و به گفته مقام‌های اروپایی، برخی کارخانه‌های غربی را مجبور به کاهش تولید کرد.

اتاق بازرگانی چین در اتحادیه اروپا نیز نسبت به این پیشنهاد ابراز نگرانی کرده و هشدار داده است ایجاد ابزاری مشابه بخش ۳۰۱ آمریکا می‌تواند عدم‌اطمینان را افزایش دهد و اعتماد متقابل را تضعیف کند. اما مقام‌های آلمانی تأکید دارند این سازوکار الزاماً مختص چین نخواهد بود. یکی از مقام‌های آلمانی آن را نوعی سلاح ضربه دوم توصیف کرده است؛ ابزاری که تنها در واکنش به اقدامات قهری مانند تعرفه‌های ناگهانی و گسترده یا ممنوعیت‌های صادراتی که تهدید جدی برای اقتصاد اروپا ایجاد می‌کنند، به کار گرفته خواهد شد.

از این منظر، هدف صرفاً مجازات یک شریک تجاری نیست. وجود چنین ابزاری قرار است نقش بازدارنده داشته باشد و پکن را به مذاکره درباره متعادل‌کردن روابط تجاری چین و اروپا ترغیب کند.

 ابزاری که می‌تواند علیه آمریکا هم استفاده شود

دامنه این تغییر تنها به روابط اروپا و چین محدود نمی‌شود. مقام‌های آلمانی گفته‌اند ابزار پیشنهادی کشور خاصی را هدف قرار نمی‌دهد و در صورت شعله‌ورشدن دوباره جنگ تجاری با آمریکا نیز امکان استفاده از آن وجود خواهد داشت.  این بخش از پیشنهاد نشان می‌دهد پاریس و برلین مسئله را فراتر از افزایش واردات چین می‌بینند. آنها معتقدند استفاده قدرت‌های بزرگ از تجارت به‌عنوان ابزار سیاسی، اتحادیه اروپا را ناچار کرده است توان واکنش مستقل خود را افزایش دهد.

دو دولت در سند مشترک خود نوشته‌اند چنین اقداماتی نه‌تنها اقتصاد اروپا و جایگاه آن به‌عنوان یک تولیدکننده بزرگ صنعتی و قدرت نوآوری را تهدید می‌کند، بلکه موقعیت اتحادیه اروپا به‌عنوان یک بازیگر مستقل و مهم بین‌المللی را نیز به خطر می‌اندازد.  بنابراین بحث تنها درباره تعرفه یا واردات نیست؛ پاریس و برلین مسئله را به حاکمیت اقتصادی اروپا پیوند زده‌اند.

 کسری روزانه بیش از یک میلیارد دلار با چین

نگرانی اروپا زمانی قابل درک‌تر می‌شود که اعداد تجارت خارجی در نظر گرفته شود. کسری تجاری اتحادیه اروپا با چین در سال گذشته به ۳۶۰ میلیارد یورو رسیده است؛ رقمی معادل بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار یا بیش از یک میلیارد دلار در هر روز است.

اتحادیه اروپا طی سال‌های اخیر بازار خود را بسیار بیشتر از آمریکا به روی کالاهای چینی باز نگه داشته است. آمریکا برای حمایت از تولیدکنندگان داخلی تعرفه‌های بالایی بر خودروهای برقی و برخی دیگر از کالاهای چینی وضع کرده، اما اروپا مسیر محتاطانه‌تری را دنبال کرده است. اکنون افزایش واردات برخی کالاها نگرانی مقام‌های اروپایی را افزایش داده است.

دنیس ردونت، مسئول اجرای سیاست تجاری کمیسیون اروپا، گفته است برخی بخش‌های اقتصاد اروپا با افزایش پایدار و غیرعادی واردات مواجه هستند. ماشین‌آلات، منسوجات، فلزات پایه و مواد شیمیایی از جمله این صنایع هستند و به گفته او، چین و کالاهای با منشأ چینی عامل اصلی این افزایش محسوب می‌شوند.

این وضعیت توضیح می‌دهد چرا بحث ریسک‌زدایی از روابط اقتصادی با چین دوباره اهمیت پیدا کرده است. اتحادیه اروپا سال‌هاست از پکن می‌خواهد مدل رشد صادرات‌محور خود را تغییر دهد و هم‌زمان تلاش کرده زنجیره‌های تأمین و بازارهای صادراتی خود را متنوع کند. طرح مشترک آلمان و فرانسه نیز بر همین سیاست تأکید دارد، هرچند در بخش مربوط به ریسک‌زدایی مستقیماً نام چین را ذکر نمی‌کند.

تناقض اروپا؛ مقابله با چین در عین وابستگی به چین

اما سخت‌گیری علیه چین برای اروپا بدون هزینه نخواهد بود. همان اتحادیه‌ای که قصد دارد وابستگی تجاری خود را کاهش دهد، برای تأمین بسیاری از مواد اولیه حیاتی همچنان به چین وابسته است؛ موادی که حتی برای بازسازی صنایع دفاعی اروپا ضروری هستند.  این وابستگی یک تناقض اساسی ایجاد کرده است. اروپا از یک سو نگران افزایش واردات کالاهای چینی و تضعیف صنایع داخلی است و از سوی دیگر نمی‌تواند به‌آسانی روابط اقتصادی خود با چین را محدود کند.

کسب‌وکارهای اروپایی نیز از دو جهت تحت فشار قرار گرفته‌اند. آنها طی سال‌های اخیر بخشی از سهم خود در بازار چین را از دست داده‌اند و هم‌زمان در بازار داخلی اروپا با محصولات کم‌هزینه چینی رقابت می‌کنند.

الیور ریشتبرگ، رئیس بخش تجارت خارجی انجمن تولیدکنندگان ماشین‌آلات آلمان، از ایجاد ابزار سریع‌تر حمایت کرده و گفته است اروپا برای جلوگیری از از دست رفتن تعداد بیشتری از مشاغل صنعتی باید وارد عمل شود. با این حال، جمله بعدی او شاید بهتر از هر چیز موقعیت دشوار اروپا را توضیح دهد «ما جنگ تجاری نمی‌خواهیم. فقط خواهان شرایط رقابت عادلانه در اروپا هستیم.»

چرا ابزار فعلی اروپا کافی نیست؟

اتحادیه اروپا هم‌اکنون نیز سازوکاری موسوم به ابزار مقابله با اجبار دارد که به مقام‌های اروپایی اجازه می‌دهد در صورت استفاده یک دولت خارجی از فشار اقتصادی علیه اتحادیه یا اعضای آن، تعرفه یا سایر محدودیت‌های تجاری اعمال کنند. اما این ابزار تاکنون حتی یک بار هم استفاده نشده است.

یکی از دلایل، دشواری فعال‌کردن آن است. استفاده از این سازوکار نیازمند حمایت بیش از نیمی از کشورهای عضو است که در مجموع باید دست‌کم ۶۵ درصد جمعیت اتحادیه اروپا را نمایندگی کنند. برخی مقام‌ها معتقدند این آستانه بیش از حد بالاست. :

یکی از گزینه‌های مورد بررسی آلمان و فرانسه این است که همین ابزار بازطراحی شود. بر اساس مدل پیشنهادی، کمیسیون اروپا بتواند آن را فعال کند، مگر آنکه کشورهای عضو جلوی اقدام کمیسیون را بگیرند. این تغییر ظاهراً فنی می‌تواند تفاوت بزرگی ایجاد کند؛ زیرا منطق تصمیم‌گیری را معکوس می‌کند. به جای آنکه کمیسیون برای اقدام نیازمند جلب حمایت گسترده اعضا باشد، امکان اقدام خواهد داشت مگر آنکه اعضا مانع شوند.

پاریس و برلین علاوه بر ابزار مقابله‌ای، پیشنهاد ایجاد یک ابزار متنوع‌سازی را نیز مطرح کرده‌اند که هدف آن کاهش وابستگی‌های تجاری اروپا است.نامه دو کشور جزئیات دقیقی درباره نحوه اجرای این سازوکار ارائه نکرده است، اما مقام‌های آلمانی یک گزینه را مطرح کرده‌اند: تعیین سقف برای سهم کالاهایی که اروپا می‌تواند از یک کشور واحد تأمین کند.

در صورت عملی‌شدن چنین ایده‌ای، سیاست تجاری اروپا از واکنش به رفتارهای مشخص تجاری فراتر خواهد رفت و مستقیماً به مدیریت میزان وابستگی به تأمین‌کنندگان خارجی وارد می‌شود. این موضوع در مورد چین اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا اروپا هم‌زمان با کسری تجاری بزرگ، برای برخی مواد اولیه حیاتی نیز به این کشور وابسته است.

اروپا در آستانه انتخابی دشوار

هم‌گرایی فرانسه و آلمان احتمال پیشرفت پیشنهاد را افزایش داده است. وال‌استریت ژورنال گزارش داده با قرارگرفتن دو اقتصاد بزرگ اتحادیه در یک جبهه، احتمال اینکه رهبران اروپا در نشست آینده از کمیسیون بخواهند اقدامات سخت‌گیرانه‌تری طراحی کند، زیاد است. کمیسیون اروپا نیز این نامه را همسو با فعالیت‌های خود و مشارکتی ارزشمند در بحث مربوط به ریسک‌ها و عدم تعادل‌های اقتصادی توصیف کرده است.

هم‌زمان، ماروش شفچوویچ، کمیسر تجارت اتحادیه اروپا، قرار است به پکن سفر کند. مقام‌های اروپایی این دیدار را فرصتی مهم برای چین می‌دانند تا نشان دهد نگرانی‌های اتحادیه را جدی گرفته است.

بنابراین اروپا هنوز وارد جنگ تجاری تمام‌عیار با چین نشده است. ابزار پیشنهادی آلمان و فرانسه نیز هنوز به قانون تبدیل نشده و جزئیات آن مشخص نیست. اما تغییر مهم پیش از تصویب هر قانونی رخ داده است: آلمان و فرانسه اکنون در اصل مسئله به یکدیگر نزدیک شده‌اند.

فشار بر تولید صنعتی، کسری تجاری ۳۶۰ میلیارد یورویی، افزایش واردات در صنایع حساس و تجربه محدودیت صادرات مواد اولیه حیاتی، اروپا را به سمت سیاست تجاری تهاجمی‌تری سوق داده است.

با این حال، این مسیر بدون ریسک نیست. اروپا برای بخش مهمی از مواد اولیه مورد نیاز خود همچنان به چین وابسته است و پکن نیز می‌تواند در برابر اقدامات جدید بروکسل واکنش نشان دهد. به همین دلیل، اروپا در برابر یک انتخاب دشوار قرار گرفته است: ادامه بازبودن بازاری که صنایع داخلی آن تحت فشار فزاینده قرار گرفته‌اند یا حرکت به سمت حمایت تجاری شدیدتری که می‌تواند واکنش چین و تشدید تنش میان دو بلوک بزرگ اقتصادی جهان را به دنبال داشته باشد.

آنچه اکنون تغییر کرده، این است که حتی آلمان نیز ظاهراً دیگر حفظ وضع موجود را گزینه‌ای کم‌هزینه نمی‌بیند.

اخبار برگزیدهاقتصاد کلان