نیویورک‌تایمز: تهران منتظر دور تازه جنگ است | چرا ایران به توافق با آمریکا خوش بین نیست؟
نیویورک تایمز: رهبران ایران خود را برای احتمال ازسرگیری درگیری‌های نظامی با آمریکا و اسرائیل آماده می‌کنند و معتقدند نتیجه انتخابات در این دو کشور لزوماً به تغییر راهبرد آنها در قبال تهران منجر نخواهد شد. در شرایطی که دولت ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای با فشارهای سیاسی و اقتصادی ناشی از جنگ مواجه است و اسرائیل نیز پس از انتخابات اخیر با ابهام در تشکیل دولت روبه‌رو شده، تلاش‌های دیپلماتیک برای دستیابی به توافقی جدید افزایش یافته است. با این حال، اختلاف بر سر تنگه هرمز، تحریم‌ها، برنامه هسته‌ای و نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همچنان پابرجاست. تهران نیز ضمن بررسی پیشنهادهای دیپلماتیک، خود را برای احتمال بازگشت به درگیری نظامی آماده می‌کند.
جهان صنعت نیوز – تحولات سیاسی در آمریکا و اسرائیل، ابهام درباره آینده روابط این دو کشور با ایران را افزایش داده است. با این حال، ارزیابی رهبران ایران این است که صرف‌نظر از نتایج انتخابات و تغییر احتمالی ترکیب دولت‌ها، احتمال ازسرگیری درگیری‌های نظامی همچنان جدی است.
در انتخابات اخیر اسرائیل، نه ائتلاف راست‌گرای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این کشور و نه جریان اصلی مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت، مقام ارشد نظامی پیشین، نتوانستند آرای لازم برای تشکیل دولت را به دست آورند. این وضعیت، اسرائیل را وارد دوره‌ای از ابهام سیاسی کرده است.
در آمریکا نیز دموکرات‌ها در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای هفته آینده از موقعیت مناسبی برای تصاحب دست‌کم اکثریت مجلس نمایندگان برخوردارند. با این حال، میزان پیروزی آنها و احتمال کسب اکثریت سنا تعیین می‌کند که تا چه اندازه می‌توانند سیاست‌های دونالد ترامپ، از جمله جنگ با ایران، را محدود کنند.
با وجود این تحولات، تهران انتظار ندارد که تغییر ترکیب سیاسی در آمریکا یا اسرائیل به معنای پایان تهدیدهای نظامی باشد. مقام‌های ایرانی نیز تاکنون تمایل چندانی به پذیرش امتیازهایی که دولت ترامپ برای دستیابی به توافق صلح مطالبه می‌کند، نشان نداده‌اند.
در همین چارچوب، رهبر جمهوری اسلامی، روز شنبه اعلام کرد که با فرماندهان ارشد نیروهای مسلح دیدار کرده و به آنها دستور داده است در برابر هر نوع تهدید و در هر سطحی، واکنشی فوری نشان دهند تا حداکثر بازدارندگی ایجاد شود. او همچنین بر آمادگی نیروهای نظامی برای هدف قرار دادن انواع دارایی‌های آمریکا و اسرائیل تأکید کرد.
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه بین‌المللی بحران، معتقد است مقام‌های ایرانی از چند هفته قبل انتظار دور تازه‌ای از جنگ را داشته‌اند و بر همین اساس خود را آماده کرده‌اند.
تغییر دولت در اسرائیل لزوماً به تغییر راهبرد منجر نمی‌شود
از نگاه تهران، کنار رفتن نتانیاهو از قدرت می‌تواند اتفاقی مطلوب باشد؛ چراکه او در متقاعد کردن ترامپ برای حمله به ایران در سال جاری نقش داشت و پیش از انتخابات نیز برای سازماندهی حملات هوایی جدید علیه ایران تلاش کرد. با این حال، ارزیابی مقام‌های ایرانی این است که تغییر نخست‌وزیر اسرائیل احتمالاً فقط در کوتاه‌مدت بر روابط دو کشور اثر می‌گذارد و به تغییر بنیادین سیاست تل‌آویو منجر نخواهد شد.
محمد صالح صدقیان، مدیر مرکز مطالعات ایران در مرکز عربی مطالعات ایران در تهران، با اشاره به تداوم سیاست‌های اسرائیل در قبال ایران از دهه ۱۹۸۰ تاکنون، معتقد است تغییر دولت‌ها در این کشور معمولاً به تغییر راهبردی در مواجهه با تهران منجر نشده و هرگونه تحول احتمالی نیز بیشتر ماهیتی موقت خواهد داشت. حتی اگر آیزنکوت یا یکی دیگر از رهبران مخالفان به قدرت برسد و اسرائیل به جای جنگ مستقیم، بار دیگر به استفاده از عملیات مخفیانه علیه ایران روی بیاورد، احتمال واکنش نظامی مستقیم تهران همچنان وجود دارد.
به گفته عزیزی، تفکر راهبردی جمهوری اسلامی دستخوش تغییر شده و مهم‌ترین ویژگی این تحول، افزایش تمایل به پذیرش ریسک و فاصله گرفتن از سیاست دیرینه صبر راهبردی است. بر همین اساس، ایران ممکن است حتی در پاسخ به عملیات غیرمستقیم اسرائیل نیز به اقدام نظامی مستقیم متوسل شود.
انتخابات آمریکا؛ اهرم فشار تهران در مذاکرات
در سوی دیگر، مقام‌های ایرانی به‌خوبی از تأثیر هزینه‌های جنگ بر محبوبیت ترامپ و موقعیت انتخاباتی جمهوری‌خواهان آگاه هستند. افزایش قیمت بنزین برای مصرف‌کنندگان آمریکایی، یکی از پیامدهای اقتصادی جنگ بوده که بر موقعیت سیاسی دولت آمریکا اثر گذاشته است.
ارزیابی تهران این است که دستیابی ترامپ به توافق با ایران می‌تواند از نظر سیاسی به سود او تمام شود. همین مسئله می‌تواند در مذاکرات احتمالی برای پایان دادن به جنگ، قدرت چانه‌زنی بیشتری در اختیار ایران قرار دهد. در مقابل، ایران نیز هزینه‌های سنگینی متحمل شده و تورم در این کشور تشدید شده است، اما این فشارها تاکنون موجب تغییر موضع رهبران تهران نشده است.
در همین زمینه، مصطفی نجفی، تحلیلگری که گفته می‌شود به محسن رضایی، دبیر شورای امنیت ملی، نزدیک است، روز چهارشنبه در شبکه‌های اجتماعی نوشت که دولت ترامپ در روزهای منتهی به انتخابات میان‌دوره‌ای به دنبال توافق با ایران است؛ زیرا جمهوری‌خواهان برای حفظ اکثریت کنگره با رقابت دشواری روبه‌رو هستند.
به گفته او، واشنگتن قصد دارد از توافق احتمالی به‌عنوان اهرمی در انتخابات استفاده کند و هم‌زمان امتیازهای هسته‌ای ایران را نیز در توافق پیش از انتخابات بگنجاند؛ خواسته‌ای که تهران آن را نمی‌پذیرد. نجفی هشدار داده است که اگر طی دو روز آینده توافقی حاصل نشود، احتمال حرکت فضای سیاسی به سمت تقابل در هفته نخست پس از انتخابات افزایش خواهد یافت.
تلاش تازه واشنگتن برای مذاکره با تهران
در همین شرایط، تلاش‌های دیپلماتیک برای دستیابی به توافق جدید میان ایران و آمریکا افزایش یافته است. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، هفته گذشته نامه‌ای برای یکی از مقام‌های ارشد ایرانی ارسال کرد و خواستار برگزاری دور جدیدی از مذاکرات جامع صلح شد.
نکته قابل توجه این بود که ونس در این مکاتبه، دولت منتخب ایران و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، را دور زد و نامه را خطاب به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، ارسال کرد. این اقدام نشان‌دهنده ارزیابی دولت ترامپ از ضرورت مذاکره مستقیم با مقامی است که بر جریان‌های تندرو و مخالف توافق در ایران نفوذ دارد.
هم‌زمان، هیأتی از قطر روز جمعه وارد تهران شد تا درباره تحولات جاری گفت‌وگو کند. قطر در حال میانجیگری میان ایران و آمریکا است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز روز شنبه اعلام کرد که دیپلمات‌های ایرانی در دوحه با میانجی‌ها دیدار کرده‌اند. به گزارش الجزیره، ایران در حال بررسی پیشنهادهای مربوط به برنامه هسته‌ای خود است و عراقچی نامه ونس را «گامی مثبت» توصیف کرده است.
این تحرکات دیپلماتیک در شرایطی انجام می‌شود که ترامپ در حال بررسی احتمال ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران، احتمالاً پس از انتخابات میان‌دوره‌ای است. هم‌زمان، آمریکا و اسرائیل طرح‌های مشخصی برای حملات جدید علیه ایران تهیه کرده‌اند؛ موضوعی که مقام‌های آمریکایی و افراد مطلع از مذاکرات و برنامه‌ریزی‌ها تأیید کرده‌اند.
تنگه هرمز و تحریم‌ها؛ موانع اصلی توافق
با وجود افزایش تماس‌های دیپلماتیک، دستیابی به توافق نهایی همچنان با موانع جدی روبه‌رو است. اختلاف دو کشور بر سر چند موضوع اساسی، از جمله تنگه هرمز، رفع تحریم‌ها، نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و دامنه تعهدات هسته‌ای ایران، همچنان پابرجاست.
مهرزاد بروجردی، کارشناس مسائل ایران در دانشگاه علم و فناوری میزوری، معتقد است تهران احتمالاً راهبردی دوگانه را دنبال خواهد کرد؛ به این معنا که از یک‌سو مذاکرات دیپلماتیک مقطعی را ادامه می‌دهد و از سوی دیگر، تا حد امکان خود را برای احتمال ازسرگیری درگیری‌های نظامی آماده می‌کند.
مصطفی نجفی نیز اعلام کرده است که ایران برای پذیرش هرگونه توافق موقت بر تحقق هفت شرط پافشاری می‌کند. مقام‌های ایرانی طی یک ماه گذشته بارها به این شروط اشاره کرده‌اند، اما تاکنون جزئیات کامل آنها را تشریح نکرده‌اند.
بر اساس توضیحات نجفی، این شروط شامل لغو محاصره دریایی آمریکا علیه ایران، رفع تحریم‌های فروش نفت، پایان جنگ در تمامی جبهه‌ها از جمله لبنان، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران و پذیرش مدیریت ایران بر تنگه هرمز است. به گفته او، ایران این موارد را به‌عنوان پیش‌شرط بازگشایی تنگه هرمز به طرف آمریکایی اعلام کرده است و واشنگتن باید ابتدا این شروط را بپذیرد تا مذاکرات وارد مرحله اصلی شود.
بدبینی تهران به امکان دستیابی به توافق پایدار
در کنار اختلافات موجود، بی‌اعتمادی عمیق مقام‌های ایرانی به نیت و تعهدات آمریکا نیز یکی از موانع اصلی دستیابی به توافقی پایدار است.
نجفی با ابراز بدبینی نسبت به چشم‌انداز توافق بلندمدت میان دو کشور تأکید کرده است که پیام‌های مبادله‌شده با آمریکا در تهران با تردید جدی مواجه می‌شوند. از نگاه او، روابط ایران و آمریکا چنان پیچیده شده است که حتی اگر تهران با مذاکرات هسته‌ای موافقت کند و امتیازهایی نیز بدهد، بعید است مجموعه اختلافات دو کشور به راه‌حلی معنادار و توافقی پایدار منجر شود.
در مجموع، تحولات سیاسی آمریکا و اسرائیل، هم‌زمان با افزایش تلاش‌های دیپلماتیک، نتوانسته است نگرانی تهران از احتمال بازگشت جنگ را برطرف کند. ارزیابی مقام‌های ایرانی این است که تغییر دولت‌ها و ترکیب سیاسی در دو کشور الزاماً به تغییر راهبرد آنها در قبال ایران منجر نمی‌شود. به همین دلیل، تهران هم‌زمان دو مسیر مذاکره و آمادگی نظامی را دنبال می‌کند؛ مسیری که آینده آن به حل اختلافات اساسی بر سر تنگه هرمز، تحریم‌ها و برنامه هسته‌ای وابسته است.
پیشنهاد ویژهسیاسیلینک کوتاه :