پایان جنگ ایران و آمریکا نزدیک است؛ سه سناریوی پیش روی ترامپ | برگ برنده ایران پس از انتخابات آمریکا چیست؟
رابین بروکس، اقتصاددان و تحلیلگر بازارهای مالی معتقد است نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، یکی از مهم‌ترین ابزارهای فشار واشنگتن علیه ایران، یعنی اثر روانی محاصره اقتصادی و دریایی را تضعیف کرده است. به اعتقاد او، بازگشت ارزش ریال طی چند روز گذشته و هم‌زمان با مشخص‌شدن نتایج انتخابات، نشانه‌ای از کاهش انتظارات منفی و بازگشت نسبی جریان سرمایه به ایران است. بروکس بر این اساس سه مسیر پیش روی دولت ترامپ ترسیم می‌کند که شامل تشدید گسترده عملیات نظامی، انجام حملات محدود با هدف اعلام پیروزی یا پایان دادن به جنگ و واگذاری مدیریت تنش‌های منطقه‌ای به کشورهای حاشیه خلیج فارس است.
جهان صنعت نیوز – رابین بروکس در تحلیل خود از چشم‌انداز پایان جنگ آمریکا و ایران، بر نقش مؤلفه‌های روانی در جنگ اقتصادی تأکید می‌کند. از نگاه او، فشار اقتصادی زمانی بیشترین اثر را بر طرف مقابل دارد که این تصور را در ذهن تصمیم‌گیرندگان آن ایجاد کند که ادامه مقاومت بی‌فایده است و شرایط در آینده نیز بهبود نخواهد یافت. به اعتقاد بروکس، از زمان آغاز محاصره اقتصادی، این مؤلفه روانی به نفع آمریکا عمل می‌کرد اما شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آن را تضعیف کرده است.
استدلال اصلی او این است که ایران اکنون انتظار دارد با آغاز به کار کنگره جدید، شرایط سیاسی آمریکا به‌طور اساسی تغییر کند. بنابراین، تهران می‌تواند با مقاومت در برابر فشارهای فعلی، دست‌کم دو ماه دیگر منتظر بماند تا تحولات سیاسی واشنگتن مسیر متفاوتی پیش روی دولت آمریکا قرار دهد. از این منظر، حتی دور دیگری از حملات نظامی نیز لزوماً نمی‌تواند محاسبات ایران را تغییر دهد؛ زیرا عامل اصلی فشار، یعنی این تصور که آمریکا قادر است در کوتاه‌مدت شرایط را به زیان ایران تغییر دهد، در حال از بین رفتن است.
بازگشت ارزش ریال؛ نشانه‌ای از کاهش فشار روانی محاصره
بروکس برای پشتیبانی از استدلال خود، به تحولات نرخ ارز ایران و تغییرات ارزش ریال در برابر دلار آمریکا اشاره می‌کند. به گفته او، نرخ ارز ایران از زمان بازگشت محاصره دریایی از تیر ماه، روند تضعیف شدیدی را تجربه کرده است. او این روند را نشانه خروج سرمایه از ایران می‌داند؛ وضعیتی که در آن فعالان اقتصادی و دارندگان سرمایه، با بدبین‌شدن به چشم‌انداز آینده، ترجیح می‌دهند دارایی‌های خود را از ایران خارج کنند.
از نگاه این تحلیلگر، خروج سرمایه یکی از مهم‌ترین کانال‌های انتقال اثر محاصره به اقتصاد ایران است؛ زیرا با تشدید محدودیت‌های مالی، تأمین منابع موردنیاز اقتصاد و در نتیجه حفظ توانایی دولت برای ادامه فعالیت‌های خود دشوارتر می‌شود. او به‌ویژه بر ارتباط این فشار مالی با توانایی ایران برای ایجاد اختلال در تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز تأکید دارد.
با این حال، بررسی تغییرات روزانه ارزش ریال در برابر دلار، به اعتقاد بروکس، نشانه‌هایی از تغییر این روند را آشکار می‌کند. او سه مقطع را به‌عنوان دوره‌های مهم تقویت ریال مشخص می‌کند.
نخستین مقطع به اواخر خرداد و هم‌زمان با نزدیک‌شدن به امضای تفاهم‌نامه و لغو محاصره مربوط است. در آن دوره، با کاهش فشار روانی ناشی از محاصره، جریان سرمایه به ایران بازگشت و ارزش ریال تقویت شد.
دومین مقطع اواخر شهریور و پس از حمله به خط لوله شرق به غرب عربستان رخ داد. به اعتقاد بروکس، این تحول باعث شد بخشی از سرمایه به ایران بازگردد؛ زیرا این تصور شکل گرفت که تهران ضربه مهمی به طرف مقابل وارد کرده است.
اما سومین و مهم‌ترین مقطع، ۱۳ آبان، یک روز پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا بود. در این روز ارزش ریال در برابر دلار افزایشی نزدیک به دو انحراف معیار را تجربه کرد. بروکس این تحول را نشانه‌ای از کاهش اثر روانی محاصره و تغییر انتظارات نسبت به آینده فشارهای آمریکا می‌داند. به اعتقاد او، مؤلفه روانی که نقش مهمی در تحت فشار قرار دادن دولت ایران داشت، اکنون تا حد زیادی تضعیف شده است.
سه گزینه پیش روی دولت ترامپ
بروکس در ادامه تحلیل خود، سه مسیر را برای دولت آمریکا ترسیم می‌کند. گزینه نخست، تشدید گسترده عملیات نظامی در کوتاه‌ترین زمان ممکن است. هدف از چنین اقدامی باید این باشد که دولت ایران به این نتیجه برسد که امکان مقاومت تا آغاز سال میلادی آینده و شروع رسمی فعالیت مجلس سنا را نخواهد داشت و ادامه ایستادگی، شرایط را به‌شدت دشوارتر خواهد کرد.
با این حال، او معتقد است فرصت اجرای چنین راهبردی عملاً از دست رفته است. از نگاه بروکس، برای تغییر محاسبات تهران، تشدید نظامی باید در بازه زمانی بسیار کوتاهی انجام می‌شد تا پیش از تغییر شرایط سیاسی آمریکا، فشار تعیین‌کننده‌ای ایجاد کند. اکنون که نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای مشخص شده، ایران می‌تواند با اتکا به انتظار برای تحولات سیاسی واشنگتن، در برابر این فشارها مقاومت کند.
گزینه دوم، انجام مجموعه‌ای از حملات محدود است که بیشتر جنبه نمایشی و سیاسی دارند. در این سناریو، آمریکا می‌تواند با اجرای حملات نظامی محدود، زمینه اعلام پایان موفقیت‌آمیز عملیات و تحقق اهداف خود را فراهم کند؛ بدون آنکه وارد مرحله‌ای از تشدید گسترده و پرهزینه جنگ شود.
گزینه سوم، پایان دادن به درگیری و واگذاری مسئولیت مدیریت تنش‌ها به کشورهای حاشیه خلیج فارس است. بروکس معتقد است کشورهای منطقه، به‌ویژه عربستان سعودی، از منابع مالی کافی برای دستیابی به توافق با ایران برخوردارند و می‌توانند با پرداخت امتیازات اقتصادی، تهران را به کاهش تنش و تأمین امنیت تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز ترغیب کنند.
او احتمال می‌دهد این مسیر با مجموعه‌ای از حملات محدود آمریکا برای کاهش توانایی ایران در هدف قرار دادن کشتی‌ها در تنگه هرمز همراه شود. به این ترتیب، واشنگتن می‌تواند ضمن کاهش توان نظامی ایران در این حوزه، زمینه توافقی منطقه‌ای را فراهم کند که مسئولیت اصلی حفظ امنیت تنگه هرمز را بر عهده کشورهای منطقه قرار دهد.
بروکس در نهایت معتقد است سناریوی تشدید گسترده نظامی دیگر امکان‌پذیری گذشته را ندارد و آمریکا احتمالاً به ترکیبی از حملات محدود و توافق با کشورهای منطقه روی خواهد آورد.
پیشنهاد ویژهسیاسی
لینک کوتاه :