آب و برق، صنعت یا حمل و نقل؛ کدام زیرساخت در اولویت دفاع سایبری است؟
با افزایش اهمیت امنیت سایبری در زیرساخت‌های حیاتی، حفاظت از سامانه‌های انرژی، صنعت، آب و حمل‌ونقل به یکی از اولویت‌های راهبردی کشور تبدیل شده است؛ موضوعی که دیگر صرفاً به حفاظت از اطلاعات محدود نمی‌شود و تداوم خدمات حیاتی و جلوگیری از اختلال در عملکرد سامانه‌های صنعتی را نیز دربرمی‌گیرد.
جهان صنعت نیوز، تأمین امنیت زیرساخت‌های حیاتی کشور در برابر تهدیدات سایبری، به یکی از محورهای مهم برنامه‌های دفاعی تبدیل شده است؛ چراکه هرگونه اختلال در عملکرد سامانه‌های کنترل صنعتی و خدمات زیربنایی می‌تواند فراتر از فضای دیجیتال، فعالیت بخش‌های مهمی از زندگی روزمره مردم و چرخه اقتصادی کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
سرعت حملات سایبری به اندازه‌ای افزایش یافته است که در بسیاری از موارد، دیگر امکان شناسایی و پاسخگویی به آن‌ها با روش‌های سنتی و صرفاً با دخالت نیروی انسانی وجود ندارد و سازمان‌ها ناگزیرند به سمت استفاده از هوش مصنوعی، تحلیل رفتار و پاسخگویی خودکار حرکت کنند. بررسی آمار حملات سایبری در جهان نشان می‌دهد، روزانه ۲ هزار و ۵۱۴ رویداد امنیتی گزارش می‌شود. این در حالی است که به‌طور متوسط حدود دو میلیارد سیگنال امنیتی در هر ثانیه تولید می‌شود. همچنین هر سازمان به‌طور متوسط در هفته با ۲۸۶ حمله سایبری مواجه می‌شود.
بر این اساس، دستگاه‌هایی که با تهدیدات سایبری مواجه هستند، باید آمادگی لازم را برای مقابله با این تهدیدات داشته باشند و برای استمرار پایداری داده‌های کشور، زیرساخت‌های لازم جهت حفاظت از اطلاعات و سامانه‌ها فراهم و تهدیدات سایبری را پیش از تبدیل شدن به حوادث ناخواسته شناسایی و پیش‌بینی شود؛ چراکه مدیریت حوادث پس از وقوع، به‌مراتب دشوارتر و پرهزینه‌تر از پیشگیری از آنهاست. در شرایط بحرانی و دوران جنگ نیز امنیت شبکه‌ها و خدمات ارتباطی از اهمیت مضاعفی برخوردار است و باید با جدیت دنبال شود.
تجربه روزهای سخت جنگ تحمیلی سوم نشان داد که یکی از مؤلفه‌های مهم اقتدار ملی، توانایی حفظ آرامش، ثبات و استمرار خدمت‌رسانی به مردم در شرایط بحران است. از این رو، صیانت از زیرساخت‌های حیاتی، تداوم تأمین آب و انرژی، پایداری شبکه‌های ارتباطی، امنیت زنجیره تأمین کالاهای اساسی، آمادگی مراکز درمانی و ارتقای امنیت سایبری، باید همواره در اولویت برنامه‌ریزی و مدیریت کشور قرار گیرد.
به عنوان نمونه در صنعتی به‌غایت پیچیده، حیاتی و ارزشمند مانند صنعت نفت ایران، اتخاذ تدابیر لازم برای مصون‌سازی و افزایش تاب‌آوری در برابر تهدیدها، نه‌تنها عقلانی و فنی، بلکه از منظر اقتصادی و قانونی نیز ضرورتی انکارناپذیر است. به همین دلیل پس از تصویب و ابلاغ قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل، واحدهای مرتبط با پدافند غیرعامل و مدیریت بحران به ساختار سازمانی صنعت نفت کشور افزوده شدند تا این مسئولیت حساس را به‌طور جدی دنبال کنند.
بر این اساس با توجه به پیوند عمیق و ناگسستنی امنیت، اقتصاد و صنعت کشور با انرژی و سوخت، همچنین با در نظر گرفتن اینکه نفت و گاز منبع اصلی تولید این انرژی هستند، تفاوت پدافند غیرعامل در صنعت نفت نسبت به سایر بخش‌ها به‌وضوح نمایان می‌شود.
با توجه به پیچیدگی و گستردگی حوزه‌های سایبری و ضرورت خدمت‌رسانی بی‌وقفه به مردم، اقدام‌های متعددی برای حفظ امنیت و تداوم عملکرد سامانه‌های الکترونیکی و شبکه‌های صنعتی و غیرصنعتی صنعت نفت انجام شد و افزون بر این روش‌های جایگزین برای شرایط اضطراری یا بحرانی نیز پیش‌بینی می‌شود تا در صورت بروز اختلال، روند تولید و ارائه خدمات دچار وقفه نشود.
بر این اساس با توجه به پویایی تهدیدها و پیشرفت‌های مداوم در فناوری‌های رایانه‌ای، اقدام‌های حوزه امنیت سایبری باید به‌صورت مستمر و به‌روز انجام شود تا هیچ خللی در خدمت‌رسانی به مردم رخ ندهد.
در همین راستا، رئیس مرکز فرماندهی عملیات امنیت سایبری مرکز ملی فضای مجازی با تأکید بر اهمیت حفاظت از زیرساخت‌هایی همچون انرژی، صنعت، آب و حمل‌ونقل، این حوزه را از اولویت‌های راهبردی دفاع سایبری کشور دانست و بر ضرورت شناسایی پیش‌دستانه آسیب‌پذیری‌ها و ارتقای آمادگی برای مقابله با تهدیدات تأکید کرد.
به گفته حجت یکی از دستاوردهای مهم رویدادهایی مانند المپیک فناوری در کشور، شناسایی پیش‌دستانه نقاط ضعف و آسیب‌پذیری سامانه‌ها و زیرساخت‌های کشور است؛ ظرفیتی که نباید صرفاً به معرفی برگزیدگان مسابقات محدود بماند، بلکه باید در مسیر ارتقای امنیت واقعی زیرساخت‌ها به کار گرفته شود و فرصتی برای ارزیابی توان متخصصان در شناسایی ضعف‌های امنیتی، تحلیل تهدیدات و ارائه راهکارهای دفاعی فراهم کند.
به اعتقاد کارشناسان، اهمیت این حوزه از آن جهت است که امنیت فناوری عملیاتی برخلاف بسیاری از بخش‌های فناوری اطلاعات، تنها به حفاظت از داده‌ها و اطلاعات محدود نیست؛ بلکه تداوم عملکرد سامانه‌ها، حفظ ایمنی فرآیندهای صنعتی و جلوگیری از اختلال در ارائه خدمات حیاتی نیز در کانون توجه قرار دارد.
از سوی دیگر امنیت سایبری با بکارگیری محصولات بومی و کارآمد تحقق می‌یابد، ضمن آنکه باید پذیرفت بازار سایبری نیازمند وجود همزمان محصولات داخلی و خارجی دارای مجوز افتاست. برای استفاده هرچه بیشتر از محصولات بومی امنیت سایبری، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق هستیم تا این صنعت بتواند از رشد قابل قبول و مطمئنی برخوردار شود و دستگاه‌ها و سازمان‌ها بدانند که چه میزان از نیازهای خود را باید از صنعت بومی افتا تامین کنند.
در همین راستا، توسعه سایبررنج‌های تخصصی در حوزه فناوری عملیاتی از دیگر اولویت‌های مطرح‌شده در برنامه‌ریزی امنیت سایبری کشور است. این محیط‌های شبیه‌سازی‌شده می‌توانند بستری برای تمرین سناریوهای دفاعی، ارزیابی توانمندی متخصصان و انجام پژوهش‌های کاربردی فراهم کنند تا نقاط ضعف سامانه‌ها پیش از مواجهه با تهدیدات واقعی شناسایی شوند.
از سوی دیگر، توسعه آزمایشگاه‌های تخصصی ارزیابی امنیتی سامانه‌های کنترل صنعتی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه بدون برخورداری از زیرساخت‌های مناسب برای آزمون و ارزیابی محصولات و خدمات داخلی، امکان سنجش دقیق توانمندی شرکت‌های فعال در این حوزه فراهم نخواهد شد.
بر این اساس ضرورت تسهیل فرآیندهای ارزیابی امنیتی، صدور مجوز و تأیید صلاحیت شرکت‌های داخلی بیشتر عیان می‌شود و نباید اجازه داد ظرفیت تخصصی شرکت‌های بومی به دلیل طولانی بودن فرآیندهای اداری یا نبود زیرساخت‌های مناسب ارزیابی، بلااستفاده باقی بماند.
با این اوصاف به نظر می‌رسد عبور از رویکردهای مقطعی و حرکت به سمت ایجاد زیرساخت‌های دائمی آموزش، پژوهش و ارزیابی امنیتی، در کنار حمایت از شرکت‌های توانمند داخلی، از الزامات تقویت دفاع سایبری کشور باشد؛ مسیری که هدف نهایی آن تنها مقابله با حملات سایبری نیست، بلکه تضمین پایداری خدماتی است که زندگی روزمره مردم به آن‌ها وابسته است.
افزایش تاب‌آوری سایبری دستگاه‌های دارای زیرساخت حیاتی از اولویت‌های مهم و ضروری امنیت سایبری کشور است به طوریکه خدمات عمومی و مردم پایه دچار مشکل نشود و درصورت بروز حادثه احتمالی سایبری مشکل در کوتاه‌ترین زمان ممکن برطرف شود.
منبع: ایسنا
دانش و فناوریلینک کوتاه :