سنگ کلیه و کم‌آبی در محیط کار؛ درد پهلو یا کمردرد؟
رپورتاژ آگهی
کارگر ریخته‌گری، اپراتور کوره، کارگر ساختمانی زیر آفتاب و راننده‌ای که ساعت‌ها در کابین گرم می‌ماند، یک خطر مشترک دارند: بدنشان در طول شیفت آب زیادی از دست می‌دهد و فرصت یا امکان کافی برای جبران آن ندارند. یکی از پیامدهای این کم‌آبی مزمن، سنگ کلیه است. ایران در منطقه‌ای قرار دارد که به «کمربند سنگ» معروف است و سنگ کلیه در کشور ما شایع است.
مشکل دیگر این است که درد سنگ کلیه را خیلی‌ها با کمردرد ناشی از کار سنگین اشتباه می‌گیرند و با مسکن و استراحت از آن می‌گذرند. این مقاله توضیح می‌دهد این دو درد چه فرقی دارند و چطور می‌شود از سنگ کلیه پیشگیری کرد.
درد پهلو یا کمردرد؟
|
ویژگی |
درد سنگ کلیه |
کمردرد عضلانی یا دیسک |
|---|---|---|
|
محل درد |
پهلو، زیر دنده‌ها، معمولاً یک طرف |
وسط یا پایین کمر، گاهی دو طرف |
|
نوع درد |
موجی و بسیار شدید؛ می‌آید و می‌رود |
ثابت‌تر؛ با حرکت شدیدتر می‌شود |
|
اثر تغییر وضعیت |
بیمار بی‌قرار است و هیچ وضعیتی راحتش نمی‌کند |
بیمار ترجیح می‌دهد بی‌حرکت بماند؛ استراحت درد را کم می‌کند |
|
انتشار درد |
به زیر شکم، کشاله ران یا بیضه و لب‌های واژن |
به باسن یا پشت ران و ساق پا |
|
علائم همراه |
تهوع و استفراغ، خون در ادرار، سوزش و تکرر ادرار |
سفتی عضلات کمر، گاهی گزگز پا |
اگر درد شما با الگوی ستون اول جور است، احتمال سنگ کلیه بیشتر است و بررسی با آزمایش ادرار و سونوگرافی لازم است. اگر درد با حرکت و بلند کردن بار بدتر می‌شود و با استراحت بهتر می‌شود، احتمال کمردرد عضلانی یا مشکل دیسک بیشتر است. در این حالت، اگر درد بیش از چند هفته طول کشید یا به پا تیر کشید، بررسی توسط یک ارتوپد لازم است.
چرا کار در گرما خطر سنگ را بیشتر می‌کند؟
وقتی بدن با تعریق آب از دست می‌دهد و آب کافی جبران نمی‌شود، کلیه‌ها برای حفظ آب بدن، ادرار را غلیظ می‌کنند. در ادرار غلیظ، املاحی مثل کلسیم، اگزالات و اسید اوریک فرصت پیدا می‌کنند که به هم بچسبند و بلور تشکیل دهند. این بلورها به‌تدریج بزرگ می‌شوند و سنگ را می‌سازند.
در یک بررسی روی کارگران صنایع فولاد، سنگ کلیه در کارگرانی که در محیط‌های بسیار گرم کار می‌کردند، به‌طور قابل توجهی شایع‌تر از همکارانشان در محیط‌های معمولی بود. پژوهشگران آمریکایی هم پیش‌بینی کرده‌اند که با گرم‌تر شدن هوا، تعداد مبتلایان به سنگ کلیه بیشتر می‌شود.
در محیط کار، این عادت‌ها هم کم‌آبی را بدتر می‌کنند:
- کم آب خوردن عمدی تا کمتر به دستشویی بروند؛ به‌خصوص وقتی دستشویی دور یا نامناسب است.
- جایگزین کردن آب با چای پررنگ، نوشابه یا نوشیدنی انرژی‌زا.
- منتظر ماندن برای تشنگی؛ در حالی که در گرمای شدید، تشنگی دیر احساس می‌شود.
رنگ ادرار؛ ساده‌ترین شاخص آب بدن
برای اینکه بفهمید آب کافی می‌نوشید یا نه، لازم نیست لیوان بشمارید. رنگ ادرار شاخص ساده و قابل اعتمادی است:
- زرد کم‌رنگ، مثل رنگ کاه: آب بدن کافی است.
- زرد پررنگ: باید بیشتر آب بنوشید.
- کهربایی یا قهوه‌ای روشن: کم‌آبی جدی است؛ فوراً آب بنوشید و اگر همراه با سرگیجه، سردرد یا گیجی است، کار را متوقف کنید.
برخی ویتامین‌های گروه ب، رنگ ادرار را زرد درخشان می‌کنند و برخی داروها و غذاها هم رنگ ادرار را تغییر می‌دهند. ادرار قرمز یا صورتی ممکن است نشانه خون در ادرار باشد و باید بررسی شود.
کم‌آبی کجا به گرمازدگی می‌رسد؟
تشنگی، ادرار پررنگ، سردرد، خستگی، سرگیجه و گرفتگی عضلات، علائم کم‌آبی و خستگی ناشی از گرما هستند. در این حالت کار را متوقف کنید، به جای خنک بروید و آب بنوشید. اگر کارگری گیج شده، حرف‌های نامربوط می‌زند، غش کرده، تشنج کرده یا بدنش بسیار داغ است، ممکن است گرمازدگی داشته باشد. گرمازدگی یک فوریت پزشکی است: با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و تا رسیدن کمک، او را به سایه ببرید، لباس‌های اضافه را درآورید و بدنش را با آب خنک و باد کردن خنک کنید.
برنامه نوشیدن آب در شیفت کاری
موسسه ملی ایمنی و سلامت شغلی آمریکا برای کار در گرما این توصیه‌ها را دارد:
- قبل از شروع شیفت: یک تا دو لیوان آب بنوشید.
- در طول کار در گرما: هر ۱۵ تا ۲۰ دقیقه حدود یک لیوان، یعنی تقریباً ۲۵۰ میلی‌لیتر، آب بنوشید؛ حتی اگر تشنه نیستید.
- در زیاده‌روی هم احتیاط کنید: بیش از حدود یک و نیم لیتر در ساعت ننوشید؛ نوشیدن آب خیلی زیاد در مدت کوتاه هم می‌تواند خطرناک باشد.
- در شیفت‌های طولانی با تعریق زیاد: غذای اصلی را جا نیندازید تا نمک و املاحی که با عرق از دست رفته، جبران شود. اگر بیش از چند ساعت پشت سر هم تعریق شدید دارید، درباره نوشیدنی‌های حاوی املاح با پزشک مشورت کنید.
- بعد از شیفت: نوشیدن را ادامه دهید تا رنگ ادرار دوباره کم‌رنگ شود.
برای کسانی که قبلاً سنگ کلیه داشته‌اند، راهنمای انجمن اورولوژی آمریکا توصیه می‌کند آن‌قدر مایعات بنوشند که حجم ادرار روزانه دست‌کم دو و نیم لیتر باشد. در روزهای گرم و پرتعریق، رسیدن به این هدف، آب خیلی بیشتری لازم دارد.
باورهای غلط تغذیه‌ای درباره سنگ کلیه
- «لبنیات را قطع کن، چون سنگ کلسیمی داری.» کم کردن کلسیم غذایی، برخلاف تصور رایج، خطر سنگ را بیشتر می‌کند. کلسیم غذا در روده به اگزالات می‌چسبد و جلوی جذب آن را می‌گیرد. لبنیات را به اندازه معمول مصرف کنید.
- «نمک ربطی به سنگ ندارد.» نمک زیاد، دفع کلسیم از کلیه را بیشتر می‌کند و خطر سنگ را بالا می‌برد. غذاهای کنسروی، فست‌فود و تنقلات شور را کم کنید.
- «قرص ویتامین سی ضرری ندارد.» مصرف طولانی دوزهای بالای مکمل ویتامین سی می‌تواند اگزالات ادرار را بیشتر کند. ویتامین سی را از میوه و سبزی بگیرید.
- «همه باید اسفناج و آجیل را کنار بگذارند.» محدود کردن غذاهای پراگزالات فقط برای کسانی لازم است که نوع سنگشان اگزالاتی است و آزمایش نشان داده اگزالات ادرارشان بالاست. تصمیم درباره رژیم را بعد از آنالیز سنگ و آزمایش ادرار با پزشک بگیرید.
- «با یک نوشیدنی خاص، سنگ آب می‌شود.» هیچ نوشیدنی‌ای سنگ را حل نمی‌کند. آنچه به دفع سنگ‌های کوچک کمک می‌کند، مایعات کافی و در صورت لزوم داروهایی است که پزشک تجویز می‌کند.
مصرف متعادل گوشت قرمز و افزودن آب‌لیموی تازه به آب یا غذا، از توصیه‌های رایج برای کم کردن خطر برخی انواع سنگ است.
این علائم اورژانسی است
- درد پهلو همراه با تب یا لرز؛ این حالت ممکن است نشانه عفونت کلیه‌ای باشد که مسیر ادرارش با سنگ بسته شده و جان بیمار را تهدید کند.
- درد شدیدی که با مسکن کنترل نمی‌شود، یا استفراغی که اجازه نمی‌دهد مایعات بنوشید.
- قطع ادرار یا ادرار بسیار کم.
- درد پهلو در کسی که فقط یک کلیه دارد، کلیه پیوندی دارد یا باردار است.
درمان سنگ کلیه
بیشتر سنگ‌های کوچک‌تر از حدود ۵ میلی‌متر در طول چند هفته خودبه‌خود دفع می‌شوند. پزشک ممکن است برای کمک به دفع، داروهایی تجویز کند که عضلات میزنای را شل می‌کنند. سنگ‌های بزرگ‌تر یا سنگ‌هایی که دفع نمی‌شوند، با این روش‌ها درمان می‌شوند:
- سنگ‌شکنی با امواج از بیرون بدن: امواج ضربه‌ای سنگ را به قطعه‌های کوچک‌تر تبدیل می‌کنند تا با ادرار دفع شوند.
- یورتروسکوپی: پزشک با یک دوربین باریک از مسیر ادرار وارد می‌شود و سنگ را با لیزر خرد می‌کند یا بیرون می‌آورد.
- برداشتن سنگ از راه پوست: برای سنگ‌های بزرگ کلیه، از یک سوراخ کوچک در پهلو استفاده می‌شود.
سنگ کلیه بیماری‌ای است که برمی‌گردد. در بخش بزرگی از کسانی که یک‌بار سنگ داشته‌اند، طی سال‌های بعد سنگ دوباره تشکیل می‌شود. برای همین، آنالیز سنگ دفع‌شده و در برخی بیماران آزمایش ادرار ۲۴ ساعته، برای پیدا کردن علت و برنامه‌ریزی پیشگیری اهمیت دارد. تشخیص، درمان و برنامه پیشگیری را یک جراح کلیه و مجاری ادراری یا اورولوژیست انجام می‌دهد.
کارگر شیفتی هستید؟ مشاوره بدون مرخصی
برای بسیاری از کارگران، گرفتن مرخصی برای ویزیت پزشک سخت است و پیگیری سنگ کلیه، که معمولاً چند نوبت مراجعه لازم دارد، نیمه‌کاره می‌ماند. مشاوره تلفنی با پزشک در دکتریاب این امکان را می‌دهد که بعد از شیفت یا در روز تعطیل، با اورولوژیست یا متخصص داخلی درباره جواب سونوگرافی و آزمایش‌ها، برنامه نوشیدن آب و نیاز به درمان حرف بزنید. برخی پزشکان در ساعات شب و روزهای تعطیل هم پاسخ می‌دهند و اگر تماس برقرار نشود، هزینه برگردانده می‌شود. مشاوره تلفنی برای علائم اورژانسی بالا، مثل درد پهلو همراه با تب، مناسب نیست.
چک‌لیست کارفرما
پیشگیری از کم‌آبی فقط وظیفه کارگر نیست. محیط کار هم باید امکان نوشیدن آب را فراهم کند:
- آب آشامیدنی خنک و سالم در نزدیکی محل کار، نه فقط در ساختمان اداری
- زمان استراحت منظم در سایه یا محل خنک، به‌خصوص در ساعت‌های گرم روز
- دستشویی تمیز و در دسترس، تا کارگران برای دستشویی نرفتن، کمتر آب نخورند
- آموزش علائم کم‌آبی و گرمازدگی به سرپرستان و کارگران
- برنامه تطابق برای کارگران تازه‌وارد، که بدنشان هنوز به گرما عادت نکرده است
لینک کوتاه :