ایران و آمریکا در بنبست؛ چرا هیچکدام حاضر به پایان جنگ نیستند؟

آتلانتیک: دونالد ترامپ در شرایطی تصمیم گرفته است نه حملات نظامی علیه ایران را از سر بگیرد و نه وارد مذاکرات صلح شود که دو طرف همچنان خود را در موضع برتر میدانند و معتقدند گذشت زمان به سود آنهاست. دولت آمریکا امیدوار است محاصره دریایی تنگه هرمز و تحریمهای گسترده اقتصادی، تهران را به تسلیم وادار کند؛ در مقابل، ایران با تکیه بر توانایی خود برای افزایش هزینههای تقابل از طریق حملات پهپادی و سایبری، به دنبال حفظ وضع موجود است.
جهان صنعت نیوز – دونالد ترامپ تصمیم گرفته است جنگ با ایران را فعلاً در وضعیت تعلیق و بلاتکلیفی نگه دارد. او با پرهیز همزمان از حملات نظامی و مذاکرات صلح، امیدوار است محاصره دریایی در تنگه هرمز و تحریمهای گسترده آمریکا بهتدریج فشار اقتصادی بر حکومت ایران را افزایش دهد و آن را به تسلیم وادار کند. ترامپ تصور میکند واشنگتن از اهرمهای فشار کافی برخوردار است و نیازی به توافق با تهران ندارد. او اخیراً نیز با تأکید بر در اختیار داشتن منابع مالی و تنگه هرمز، اعلام کرده است که دیگر نیازی به توافق با ایران نمیبیند.
در مقابل، تهران نیز ارزیابی مشابهی از موقعیت خود دارد و معتقد است اهرمهای فشار در اختیار ایران است. از نگاه مقامهای ایرانی، نارضایتی عمومی از جنگ و افزایش شدید قیمت بنزین که به شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای آمریکا منجر شد، موقعیت سیاسی ترامپ را تضعیف کرده است. ایران نیز مانند دولت آمریکا تصور میکند با گذشت زمان موقعیتش تقویت خواهد شد.
به همین دلیل، تهران آمادگی دارد وضعیت موجود را حفظ کند و از طریق حملات دورهای پهپادی و سایبری، هزینههای جنگ را برای آمریکا و متحدانش افزایش دهد. اظهارات هفته گذشته رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران مبنی بر اینکه تهران اجازه خروج حتی یک ذره از مواد هستهای غنیشده خود را نخواهد داد، نیز نشان میدهد موضع ایران برای ورود به مذاکرات تغییر نکرده است. در مقابل، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای همچنان یکی از معدود مواضع ثابت ترامپ در جریان جنگ بوده است.
نتیجه این تقابل و انتظار متقابل آن است که جنگ در ظاهر به ثبات نسبی رسیده، اما این آرامش میتواند گمراهکننده باشد. مهمترین خطر کنونی، تشدید ناگهانی درگیری بر اثر محاسبه اشتباه، وقوع یک حادثه یا اقدام شتابزده هر یک از طرفین برای بهرهبرداری از موقعیتی است که آن را برتر ارزیابی میکند. به بیان دیگر، جنگ در وضعیتی معلق قرار گرفته، زیرا این بلاتکلیفی در مقطع کنونی از سایر گزینهها کمهزینهتر به نظر میرسد؛ اما چنین وضعیتی نمیتواند برای همیشه ادامه پیدا کند.
محدودیتهای سیاسی ترامپ برای ازسرگیری جنگ
ترامپ پیشتر در محافل خصوصی از تمایل خود برای انجام دور دیگری از حملات نظامی علیه ایران سخن گفته بود؛ حملاتی آنقدر گسترده که تهران ناچار شود مذاکرات را از سر بگیرد، آن هم این بار بر اساس شروط واشنگتن. هدف او دستیابی به پیروزیای بود که پیشتر نیز مدعی تحقق آن شده بود. با این حال، به نظر میرسد رئیسجمهور آمریکا طی روزهای اخیر از این گزینه فاصله گرفته است. یکی از مشاوران بیرونی او نیز معتقد است در شرایط فعلی گزینههای مطلوب چندانی وجود ندارد و نتایج انتخابات میاندورهای وضعیت را دشوارتر کرده است.
در کاخ سفید نیز این ارزیابی شکل گرفته که قدرت چانهزنی آمریکا در برابر ایران کاهش یافته است؛ هرچند ترامپ تلاش میکند خلاف این موضوع را نشان دهد. پیروزی دموکراتها در انتخابات میاندورهای ضربه سیاسی مهمی به رئیسجمهور آمریکا وارد کرده است. برخی مقامهای کاخ سفید نگران هستند که جریانهای تندرو در ایران نیز این نتیجه را نشانهای از کاهش تمایل افکار عمومی آمریکا به ادامه یک جنگ طولانی تلقی کنند و به این جمعبندی برسند که ترامپ در نهایت ناچار خواهد شد از ادامه تقابل صرفنظر کند.
تلاش ناموفق توماس مَسی، نماینده جمهوریخواه کنگره، برای استیضاح پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا که بخشی از آن به نحوه مدیریت جنگ ایران مربوط بود، نیز خطرات سیاسی ازسرگیری یک جنگ تمامعیار را برای ترامپ برجسته کرد. به همین دلیل، فشار اقتصادی بر تهران در شرایط فعلی به گزینهای تبدیل شده که دولت آمریکا آن را نسبت به سایر مسیرها کمهزینهتر میداند.
هزینههای فزاینده محاصره و خطر جنگ فرسایشی
با این حال، ادامه وضعیت کنونی برای آمریکا نیز هزینهبر است. استقرار گسترده نیروهای نظامی در منطقه، منابع مالی قابلتوجهی مصرف میکند، فشار بر نیروی انسانی و تجهیزات نظامی را افزایش میدهد و ظرفیتهایی را در خاورمیانه درگیر نگه میدارد که میتوانند در مناطق دیگر به کار گرفته شوند.
در حال حاضر حدود ۱۷ ناو جنگی آمریکا در خاورمیانه مستقر هستند که سه گروه ناو هواپیمابر را شامل میشوند. سومین گروه نیز بهتازگی از آسیا به منطقه رسیده است. البته مشخص نیست ناو هواپیمابر یواساس تئودور روزولت برای جایگزینی یکی از دو گروه دیگر اعزام شده یا قرار است در کنار آنها فعالیت کند.
محاصره دریایی آمریکا نیز از فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۵ بهصورت متناوب اجرا شده، اما تردد کشتیها از تنگه هرمز همچنان بسیار پایینتر از سطح عادی است. واشنگتن همچنین عملیات جداگانهای با عنوان «نیروی ویژه دروازه آهنین» آغاز کرده است تا تجارت تسلیحات، فناوریهای دومنظوره و سایر کالاهای مشمول تحریم را از مسیرهای زمینی مختل کند؛ با این حال، مقابله مؤثر با این مبادلات بسیار دشوار است.
از سوی دیگر، ادامه این وضعیت میتواند جنگ ایران را به نمونه دیگری از جنگهای بیپایان آمریکا تبدیل کند؛ همان نوع درگیریهایی که ترامپ وعده داده بود از آغاز آنها جلوگیری کند. اگرچه او تأکید کرده که جنگ ایران هنوز به طول درگیریهای آمریکا در عراق، افغانستان و ویتنام نرسیده است، اما پیشبینی اولیه او درباره پایان جنگ طی چند هفته، در شرایطی که درگیری به دهمین ماه خود نزدیک میشود، دیگر واقعبینانه به نظر نمیرسد.
کشورهای همسایه ایران نیز از واشنگتن خواستهاند حملات نظامی را از سر نگیرد؛ زیرا نگران هستند در صورت تشدید درگیری، هدف حملات تلافیجویانه ایران قرار بگیرند. ترامپ فعلاً به این نگرانیها توجه کرده، بدون آنکه به تهران علامتی از عقبنشینی بدهد. او هفته گذشته در کاخ سفید اعلام کرد که اقدام نظامی در شرایط فعلی چندان ضروری به نظر نمیرسد، اما نیروهای آمریکا همچنان آماده انجام عملیات هستند.
توانمندیهای ایران؛ از جنگ سایبری تا تهدید تنگه هرمز
ازسرگیری حملات نظامی لزوماً به معنای دستیابی آمریکا به یک ضربه تعیینکننده علیه ایران نخواهد بود. برخی گزینههای مطرحشده از سوی ترامپ نیز میتوانند پیامدهای حقوقی و سیاسی سنگینی داشته باشند. برای نمونه، او در یک نشست خبری در مرداد ماه از حمله به تأسیسات تصفیه آب بهعنوان بخشی از حمله گسترده به زیرساختهای ایران سخن گفته بود؛ اقدامی که میتواند بر اساس حقوق بینالملل مصداق جنایت جنگی باشد. دموکراتها نیز با توجه به اکثریت قابلتوجهی که از دی ماه در هر دو مجلس کنگره خواهند داشت، ممکن است چنین حملاتی را در فهرست موضوعات مورد تحقیق و بررسی درباره جنگ قرار دهند.
در کنار این ملاحظات، توانمندی سایبری ایران نیز یکی از عوامل مهم در محاسبات نظامی آمریکا محسوب میشود. بیش از یک دهه پیش، اریک اشمیت، مدیر ارشد وقت گوگل، درباره قابلیتهای سایبری ایران هشدار داده بود و ایرانیها را در حوزه جنگ سایبری بهطرز غیرمعمولی توانمند توصیف کرده بود.
تحولات اخیر نیز بار دیگر این تواناییها را برجسته کرده است. فرانسه هفته گذشته سپاه پاسداران و یک واحد سایبری وابسته به آن را به نفوذ در سامانههای سرمایشی حدود ۷۰۰ مرکز تجاری این کشور متهم کرد. بر اساس این ادعا، مهاجمان با دستکاری تنظیمات این سامانهها به دنبال فاسد کردن مواد غذایی، ایجاد آتشسوزی و مختل کردن فعالیتهای تجاری بودهاند. همچنین در مرداد ماه، هکرهای مرتبط با ایران به هدف قرار دادن بیش از ۳۰ سامانه آب شهری در ایالت مینهسوتا متهم شدند؛ حملاتی که تنظیم پمپها و عملیات تصفیه آب را مختل کرد.
این حملات ممکن است تنها نمونهای از توانمندیهایی باشند که ایران در صورت ازسرگیری عملیات نظامی آمریکا میتواند به کار بگیرد. تهران علاوه بر توان سایبری، ظرفیت مختل کردن کشتیرانی در تنگه هرمز با استفاده از مین و پهپاد، تهدید نیروهای آمریکایی و متحدان منطقهای و ایجاد اختلال در عملیات آمریکا در نقاط مختلف جهان را نیز در اختیار دارد. ماه گذشته نیز در پی تهدیدهای یک گروه مرتبط با ایران، ۱۲ بمبافکن بی-۱ از پایگاهی در بریتانیا که آمریکا از آن استفاده میکرد، جابهجا شدند.
نفت گران و ضرورت تغییر وضعیت موجود
ادامه تقابل دو کشور، در کنار افزایش فشارهای نظامی و اقتصادی، بازار جهانی نفت را نیز تحت تأثیر قرار داده است. قیمت نفت برنت همچنان در سطح بالایی قرار دارد و اندکی کمتر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه است. به گفته دنی سیترینوویچ، افسر سابق اطلاعاتی اسرائیل و متخصص مسائل ایران، بازگشت قیمت نفت به سطح ۷۰ دلار در هر بشکه، یعنی قیمتی که در آغاز جنگ ثبت شده بود، بسیار دشوار خواهد بود.
در چنین شرایطی، اگرچه طرفهای درگیر فعلاً به دلیل نامطلوب بودن گزینههای جایگزین با وضع موجود کنار آمدهاند، هزینههای فزاینده محاصره آمریکا اجازه نمیدهد این وضعیت برای مدت نامحدود ادامه پیدا کند. تریتا پارسی، از بنیانگذاران مؤسسه کوئینسی برای حکمرانی مسئولانه، معتقد است سناریوی کنونی بیش از اندازه ناپایدار، خطرناک و پرهزینه است که بتوان آن را برای همیشه حفظ کرد.
فاصله عمیق مواضع تهران و واشنگتن
با وجود امکان توافق، اختلافات دو طرف همچنان عمیق است. واشنگتن خواهان توافقی است که عملاً به برچیده شدن برنامه هستهای ایران منجر شود و تنگه هرمز را به یک مسیر آبی آزاد و باز برای کشتیرانی تبدیل کند. در مقابل، تهران خواهان توافقی است که کنترل مؤثر ایران بر تنگه هرمز را به رسمیت بشناسد، تحریمها را لغو کند و تضمینی ارائه دهد که آمریکا بار دیگر به ایران حمله نخواهد کرد.
بنابراین، دو طرف همچنان از تصمیمگیری درباره مسائل دشوار و اقداماتی که میتواند به نتیجهای روشن منجر شود، اجتناب میکنند. هر دو تصور میکنند گذشت زمان به سود آنهاست؛ اما به اعتقاد نشریه آتلانتیک، شاید همین فرض یکی از خطرناکترین اشتباهات راهبردی آنها باشد.
اخبار برگزیدهسیاسیلینک کوتاه :