آفریقا؛ مقصد تازه ارزآوری برای صادرات مشتقات نفتی ایران

هما میرزایی-جهان صنعت نیوز: در شرایطی که سیاست‌گذاران از لزوم تنوع‌بخشی به بازارهای صادراتی و کاهش وابستگی به مقاصد محدود سخن می‌گویند، آمارهای تجارت خارجی از افزایش مبادلات ایران با کشورهای آفریقایی حکایت دارد؛ روندی که به‌ویژه در حوزه صادرات مشتقات پالایش نفت خام مانند قیر، به‌دلیل نیاز گسترده این کشورها به توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و راه‌سازی، ظرفیت تازه‌ای برای ارزآوری ایجاد کرده است. با این حال، تداوم و تعمیق این حضور در گرو حل چالش‌های ساختاری از جمله تأمین مالی، سازوکارهای ارزی و تقویت زیرساخت‌های لجستیکی در مقاصد هدف است؛ مسائلی که فعالان این صنعت بر ضرورت توجه جدی به آن‌ها تأکید دارند.

با وجود ظرفیت بالای بازارهای هدف، توسعه صادرات قیر ایران با مجموعه‌ای از چالش‌های ساختاری و عملیاتی مواجه است؛ از جمله نوسانات نرخ ارز و پیچیدگی‌های بازگشت ارز حاصل از صادرات، محدودیت‌های بانکی و نقل‌وانتقال پول در نتیجه تحریم‌ها، هزینه‌های بالای حمل‌ونقل دریایی و بیمه، کمبود ناوگان تخصصی و مخازن ذخیره در مقاصد هدف، و همچنین رقابت فشرده با صادرکنندگانی مانند عراق، روسیه و برخی کشورهای حوزه خلیج فارس. از سوی دیگر، شرایط و محدودیت‌های داخلی مانند تغییرات مداوم در قوانین که تولیدکنندگان از آن‌ها تحت عنوان تحریم‌های داخلی نام می‌برند، نیز در دشوارتر شدن مسیر صادرات دخیل هستند.

داوود محمدی، رئیس انجمن قیر ایران درباره چشم‌انداز توسعه تجارت با کشورهای آفریقایی به جهان‌صنعت‌نیوز می‌گوید: خوشبختانه در بازارهای آفریقا ظرفیت‌های مناسبی برای محصولات ایرانی ایجاد شده و این بازارها به‌ویژه در حوزه قیر، با توجه به نیاز گسترده به پروژه‌های راه‌سازی و زیرساختی، می‌توانند بستر ارزآوری قابل‌توجهی برای کشور فراهم کنند. به گفته او، برآوردها نشان می‌دهد میزان صادرات در سال جاری می‌تواند با رشدی حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد همراه باشد و در صورت تداوم شرایط، این روند در سال ۱۴۰۵ نیز قابل تحقق است. بخشی از این حمایت‌ها به سازوکارهای ارزی بازمی‌گردد؛ از جمله امکان عرضه در تالار دوم که می‌تواند به تسهیل مبادلات و افزایش انگیزه صادرکنندگان کمک کند.
برای تثبیت و گسترش حضور در بازار آفریقا باید زیرساخت‌های لجستیکی تقویت شود؛ از جمله ایجاد مخازن ذخیره در مقاصد هدف تا امکان صادرات قیر به‌صورت فله از ایران، بسته‌بندی در کشور مقصد و توزیع در بازارهای مصرف، به‌ویژه برای کارخانه‌های آسفالت فعال در پروژه‌های جاده‌سازی، فراهم شود.

رئیس انجمن قیر ایران در ادامه با اشاره به امکان تعمیم این الگو به سایر کشورها، از جمله تاجیکستان، گفت: تاجیکستان از نظر فرهنگی و جغرافیایی نزدیکی بیشتری به ایران دارد و می‌تواند مقصد مناسبی برای توسعه صادرات قیر باشد. وی خاطرنشان کرد قیر ایران به‌دلیل کیفیت بالا، یکی از اقلام مهم صادراتی کشور و از محصولات ارزآور محسوب می‌شود. در بازارهایی مانند تاجیکستان نیز می‌توان با ایجاد مخازن ذخیره، صادرات فله‌ای، بسته‌بندی در مقصد و تحویل به کارخانه‌های آسفالت یا انتقال از طریق تانکر، ساختاری مشابه بازار آفریقا طراحی کرد. تحقق این برنامه‌ها نیازمند برنامه‌ریزی منسجم، رفع موانع اجرایی و تداوم حمایت‌های سیاستی در حوزه ارزی و زیرساختی است.