سناریو آخرالزمانی نفت؛ اقتصاد جهانی در آستانه جهش تورمی

جهان صنعت نیوز – حملات آمریکا و اسرائیل به اهدافی در ایران و پاسخ موشکی تهران به سمت اسرائیل و پایگاه‌های آمریکایی، خطر اختلال در بازار جهانی نفت را به سطحی بی‌سابقه رسانده است. قطر، یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع جهان، از مالکان کشتی خواسته فعالیت دریایی خود را متوقف کنند. هم‌زمان، ده‌ها نفتکش در ساعات ابتدایی درگیری مسیر خود را از خلیج فارس منحرف کردند و نیروی دریایی آمریکا به شرکت‌های کشتیرانی هشدار داد که از آب‌های مجاور دوری کنند، زیرا امنیت آن‌ها تضمین‌شده نیست.

کانون نگرانی‌ها، تنگه هرمز است؛ گذرگاهی حیاتی که نزدیک به یک‌پنجم نفت مصرفی روزانه جهان از آن عبور می‌کند. ایران از طریق پیام‌های رادیویی به کشتی‌ها هشدار داده از ورود به این تنگه خودداری کنند و سپاه پاسداران نیز عبور از آن را ناامن خوانده است. بستن طولانی‌مدت تنگه، سناریوی آخرالزمانی بازار نفت تلقی می‌شود؛ چرا که بخش قابل توجهی از صادرات عربستان سعودی و دیگر تولیدکنندگان خلیج فارس از همین مسیر انجام می‌شود.

نفت، تورم و پیامدهای پولی

پیامدهای اقتصادی این جنگ فراتر از بازار انرژی است. نفت نهاده‌ای بنیادین در بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی به‌شمار می‌رود و افزایش قیمت آن می‌تواند آثار سرایتی گسترده‌ای بر سیاست پولی و نرخ تورم داشته باشد. تجربه‌های پیشین نشان داده‌اند که حتی تهدید اختلال عرضه نیز به جهش قیمت‌ها و افزایش فشار تورمی انجامیده است.

پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، شاخص جهانی نفت تا نزدیک ۱۴۰ دلار در هر بشکه صعود کرد. نفت برنت که در هفته‌های اخیر به‌دلیل نگرانی از حمله احتمالی آمریکا به ایران افزایش یافته بود، در حدود ۷۲ دلار بسته شده است. برخی تحلیلگران برآورد کرده‌اند که حتی مجموعه‌ای محدود از حملات می‌تواند قیمت نفت را به سمت ۸۰ دلار سوق دهد؛ اما در صورت بروز اختلال پایدار در عرضه، قیمت‌ها می‌تواند بسیار بالاتر رود. اگر نفت به ۱۰۰ دلار برسد، میانگین تورم جهانی می‌تواند بین ۰.۶ تا ۰.۷ واحد درصد افزایش یابد.

چنین افزایشی، کار بانک‌های مرکزی را پیچیده خواهد کرد. فدرال رزرو و دیگر بانک‌های بزرگ طی سال‌های اخیر با فرض فروکش کردن تورم پساکرونا اقدام به کاهش نرخ بهره کرده‌اند. جهش مجدد قیمت انرژی می‌تواند این روند را متوقف کند یا حتی برخی بانک‌های مرکزی را به سمت افزایش نرخ‌ها سوق دهد.

سناریوهای اختلال و ریسک کشتیرانی

انسداد کامل تنگه هرمز اقدامی بی‌سابقه و از منظر اجرایی دشوار ارزیابی می‌شود. با این حال، تحلیلگران گزینه‌های خفیف‌تر از جمله حمله به نفتکش‌ها یا ایجاد مزاحمت برای کشتی‌های تجاری را محتمل می‌دانند. نیروهای حوثی در یمن نیز می‌توانند حملات خود به کشتیرانی در دریای سرخ را از سر بگیرند.

هر یک از این سناریوها، هزینه‌های بیمه را افزایش داده و مالکان کشتی را از ورود به خلیج فارس منصرف می‌کند. در نتیجه، بخشی از نفت عربستان، کویت و سایر تولیدکنندگان ممکن است نتواند به بازارهای جهانی برسد. در نخستین ساعات درگیری، ده‌ها نفتکش تغییر مسیر دادند؛ برخی به سمت قطر و امارات رفتند و برخی دیگر از منطقه فاصله گرفتند. یک ابرنفتکش اجاره‌شده توسط شل در انتظار عبور از هرمز متوقف شد و نفتکشی دیگر با سرعت مسیر خود را به‌سوی کره جنوبی ادامه داد. خدمه کشتی‌ها از شنیدن صدای انفجار در نزدیکی جزیره خارگ خبر داده‌اند؛ جایی که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران از آن انجام می‌شود.

ایران خود یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت است و در سال ۲۰۲۴ اندکی بیش از ۵ میلیون بشکه در روز تولید داشته؛ رقمی که آن را به پنجمین تولیدکننده بزرگ جهان تبدیل می‌کند. عرضه جهانی در مجموع حدود ۱۰۷ میلیون بشکه در روز برآورد می‌شود.

نقش اوپک و ظرفیت‌های جایگزین

واکنش بازار ممکن است تا ازسرگیری معاملات آتی نفت برنت در نیویورک مشخص نشود. در همین حال، نشست اوپک نیز در پیش است. پیش از آغاز درگیری، انتظار می‌رفت کارتل تحت رهبری عربستان سعودی با افزایش تولید از ماه آوریل موافقت کند. اما تحولات اخیر ممکن است اوپک را به بررسی افزایش بزرگ‌تر یا جلو انداختن آن برای تثبیت بازار ترغیب کند.

عربستان سعودی، بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان، طبق اعلام مقام‌های اوپک برنامه اضطراری برای افزایش صادرات تا بالاترین سطح در حدود سه سال اخیر را فعال کرده و بخشی از نفت خود را به مخازن ذخیره خارجی منتقل کرده است. عربستان و امارات نیز دارای خطوط لوله‌ای هستند که امکان دور زدن تنگه هرمز را برای بخشی از صادراتشان فراهم می‌کند. با این حال، اداره اطلاعات انرژی آمریکا تصریح می‌کند که بیشتر نفت عبوری از این تنگه فاقد مسیر جایگزین است.

عوامل مهارکننده جهش قیمت

با وجود ریسک‌های بالا، عواملی نیز می‌تواند از شدت جهش نفت بکاهد. بخش بزرگی از رشد تقاضای جهانی سال گذشته ناشی از انباشت ذخایر راهبردی توسط چین بود. در صورت افزایش قیمت‌ها، پکن ممکن است این خریدهای استراتژیک را متوقف کند.

از سوی دیگر، ایران و سایر تولیدکنندگان در آستانه حملات، صادرات خود را تسریع کرده‌اند و پالایشگاه‌های آسیایی نیز خریدهای خود را جلو انداخته‌اند. کشورهای عربی نیز تدابیر امنیتی مسیرهای جایگزین را تقویت و زنجیره‌های تأمین موازی را آماده کرده‌اند.

اقتصاد منطقه‌ای در معرض بیشترین آسیب

اقتصادهای خاورمیانه به‌دلیل وابستگی شدید به انرژی و نزدیکی جغرافیایی به درگیری، بیشترین آسیب‌پذیری را دارند. اختلال در حریم هوایی و تجارت روزمره می‌تواند هزینه‌های اقتصادی گسترده‌ای ایجاد کند. اسرائیل که پس از درگیری سال گذشته با ایران با انقباض اقتصادی مواجه شد، در معرض فشار مضاعف قرار دارد.

مسیر قیمت نفت در روزها و هفته‌های آینده تعیین‌کننده جهت تورم، سیاست پولی و ثبات اقتصاد جهانی خواهد بود. انسداد کامل تنگه هرمز سناریویی پرهزینه و بی‌سابقه است، اما حتی اختلال‌های محدود در کشتیرانی نیز می‌تواند قیمت انرژی را به سطوحی برساند که اقتصاد جهانی شکننده کنونی تاب آن را نداشته باشد. در عین حال، ظرفیت‌های اضطراری تولیدکنندگان بزرگ، ذخایر راهبردی و مسیرهای جایگزین صادراتی می‌توانند بخشی از شوک را جذب کنند. نتیجه نهایی به دامنه و مدت درگیری و توان بازار در تطبیق سریع با شرایط جدید وابسته خواهد بود.

 

اخبار برگزیدهنفت و پتروشیمی