ایران بالاخره «کارت طلایی» خود را بازی کرد

جنگ ایران به یک شوک اقتصادی جهانی تبدیل شده که از بازار نفت و گاز تا تورم، نرخ بهره، هزینه حمل‌ونقل و حتی انتخابات آمریکا را تحت‌تأثیر قرار داده است. فایننشال‌تایمز در گزارشی دو نکته را در خصوص این جنگ برجسته کرده است: نخست اینکه آمریکا و اسرائیل ظاهراً در برآورد واکنش ایران دچار محاسبه غلط شدند و تصور کردند تهران سریع عقب می‌نشیند؛ اما ایران با بستن عملی تنگه هرمز، همان «کارت طلایی» خود را بازی کرد و قیمت نفت را از محدوده ۷۰ به نزدیکی ۱۰۰ دلار رساند. دوم اینکه این بحران فقط به بنزین محدود نیست؛ جهش قیمت گاز طبیعی، گاز مایع، برق، سوخت جت، گازوئیل و حتی نهاده‌های تولید نشان می‌دهد جهان با یک شوک انرژی چندلایه روبه‌رو شده است.

آنچه این بحران را خطرناک‌تر می‌کند، فقط افزایش قیمت نفت نیست، بلکه بی‌ثباتی گسترده در انتظارات اقتصادی است. بازارها دیگر فقط درباره جنگ قضاوت نمی‌کنند؛ درباره دوام اختلال در هرمز، تداوم فشار بر زنجیره تأمین و واکنش بانک‌های مرکزی هم نگران‌اند. در اروپا و بریتانیا، این شوک می‌تواند مسیر کاهش تورم را معکوس کند و حتی امید به کاهش نرخ بهره را از بین ببرد. در آمریکا، اثر کلان شوک انرژی شاید به اندازه اروپا و آسیا شدید نباشد، چون این کشور صادرکننده بزرگ نفت و گاز است؛ اما این مزیت برای مصرف‌کننده آمریکایی که هر روز قیمت بنزین را می‌بیند، اهمیت چندانی ندارد. در سیاست، همین نقطه تعیین‌کننده است: افزایش قیمت سوخت در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای می‌تواند به یکی از جدی‌ترین هزینه‌های سیاسی ترامپ تبدیل شود.

در واقع، بحران کنونی یک واقعیت قدیمی را دوباره زنده کرده است. جنگ در خلیج فارس، خیلی سریع به جیب مردم در سراسر جهان منتقل می‌شود. اگر تنگه هرمز باز نشود یا بازگشایی آن با نااطمینانی همراه باشد، آزادسازی ذخایر نفتی هم فقط یک مُسکن موقت خواهد بود. به همین دلیل، مهم‌ترین متغیر پیش‌روی اقتصاد جهانی نه فقط شدت جنگ، بلکه زمان پایان واقعی اختلال در هرمز است. تا آن زمان، جهان باید خود را برای تورم بالاتر، سیاست پولی محتاط‌تر، رشد ضعیف‌تر و نوسان بیشتر در بازارها آماده کند.