جنگ ایران، کابوس تورمی دهه ۷۰ را به آمریکا بازگرداند

جهان صنعت نیوز، داده‌های تازه وزارت کار آمریکا نشان می‌دهد نرخ تورم مصرف‌کننده در این کشور در دوازده‌ماه منتهی به آوریل به ۳.۸ درصد رسیده است؛ رقمی که نسبت به ۳.۳ درصد در مارس و ۲.۴ درصد در فوریه افزایش محسوسی نشان می‌دهد. بخش عمده این جهش ناشی از رشد قیمت انرژی بوده است؛ به‌گونه‌ای که شاخص قیمت مصرف‌کننده تنها در ماه آوریل ۰.۹ درصد افزایش یافته و سهم اصلی این رشد به افزایش قیمت سوخت و انرژی بازمی‌گردد.

این افزایش، شدیدترین رشد سالانه تورم از سپتامبر ۲۰۲۳ تاکنون محسوب می‌شود و دومین ماه متوالی است که جنگ خاورمیانه و به‌طور مشخص بحران ایران، اثر مستقیم و قابل اندازه‌گیری بر قیمت‌ها در اقتصاد آمریکا گذاشته است.

گزارش تأکید می‌کند که افزایش قیمت بنزین اکنون به مهم‌ترین کانال انتقال شوک جنگ به اقتصاد آمریکا تبدیل شده است. زیرا قیمت سوخت نه‌تنها مستقیماً بر هزینه خانوارها اثر می‌گذارد، بلکه یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌دهنده انتظارات تورمی در اقتصاد آمریکاست.

سایه دهه ۱۹۷۰ دوباره بر اقتصاد آمریکا

بخش مهمی از نگرانی اقتصاددانان به شباهت روند کنونی با تجربه تورمی دهه ۱۹۷۰ بازمی‌گردد. در آن دوره نیز پس از کاهش نسبی موج نخست تورم، انقلاب ایران و شوک جدید نفتی موجب شکل‌گیری موج دوم و شدیدتری از افزایش قیمت‌ها شد؛ موجی که بعدها به تورم بزرگ مشهور شد.

دو اقتصاددان آمریکایی، اولیویه کویبیون از دانشگاه تگزاس و یوری گورودنیچنکو از دانشگاه برکلی، در تحلیلی هشدار داده‌اند که الگوی تورمی فعلی شباهت نگران‌کننده‌ای با همان دوره دارد. به گفته آنها، مشکل اصلی در دهه ۱۹۷۰ نه جهش اولیه تورم، بلکه ناتوانی سیاستگذاران در جلوگیری از موج دوم بود.

بر اساس این تحلیل، تورم آمریکا در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ به سرعت افزایش یافت و سپس تا حدی کاهش پیدا کرد، اما هرگز به سطوح پیش از بحران بازنگشت. اکنون نیز با وقوع شوک جدید انرژی ناشی از جنگ خاورمیانه، خطر آغاز موج دوم تورمی مطرح شده است.

گزارش تأکید می‌کند که وقتی نمودارهای تورمی دهه ۱۹۷۰ و دهه ۲۰۲۰ کنار هم قرار می‌گیرند، شباهت الگوها قابل چشم‌پوشی نیست؛ ابتدا جهش شدید قیمت‌ها، سپس کاهش نسبی و در نهایت تثبیت تورم در سطحی بالاتر از شرایط پیشین. اکنون نیز شوک تازه انرژی می‌تواند همان مسیر را دوباره فعال کند.

انتظارات تورمی؛ خطری بزرگ‌تر از خود تورم

اقتصاددانان معتقدند مهم‌ترین ریسک فعلی تنها افزایش قیمت انرژی نیست، بلکه تغییر انتظارات تورمی خانوارها و بنگاه‌هاست. تجربه تاریخی نشان می‌دهد رابطه میان قیمت بنزین و انتظارات تورمی در آمریکا بسیار قوی و پایدار است. هرگاه قیمت سوخت به‌طور شدید افزایش پیدا کند، مردم نیز انتظار دارند سایر قیمت‌ها در آینده بالاتر برود.

این مسئله می‌تواند به افزایش تقاضا برای دستمزدهای بالاتر و در نهایت افزایش قیمت‌ها در سراسر اقتصاد منجر شود. به بیان دیگر، تورم می‌تواند از بخش انرژی به سایر بخش‌ها سرایت کند و به یک روند پایدار تبدیل شود.

یوری گورودنیچنکو هشدار داده است که انتظارات تورمی اکنون همچنان بالاتر از سطح پیش از همه‌گیری کرونا قرار دارد و بسیاری از خانوارها و کسب‌وکارها بر اساس نظرسنجی‌های جدید، انتظار دارند سرعت افزایش قیمت‌ها حتی از نرخ بهره نیز بیشتر باشد. از نگاه او، این وضعیت می‌تواند خود به عاملی برای تشدید تورم تبدیل شود.

او همچنین هشدار داده که اگر فدرال رزرو در افزایش نرخ بهره تعلل کند، هزینه مهار تورم در آینده بسیار بیشتر خواهد شد. به گفته او، هرچه بانک مرکزی آمریکا بیشتر دست نگه دارد، ابعاد بحران تورمی گسترده‌تر می‌شود.

نشانه‌های سرایت تورم به اقتصاد آمریکا

در کنار داده‌های رسمی دولت آمریکا، شاخص PriceStats متعلق به مؤسسه State Street نیز از افزایش قابل توجه قیمت‌ها حکایت دارد. این شاخص که قیمت روزانه میلیون‌ها کالای مصرفی در فروشگاه‌های آنلاین را رصد می‌کند، در آوریل ۰.۹ درصد رشد ماهانه ثبت کرده؛ رقمی که سومین افزایش بزرگ ماهانه این شاخص از سال ۲۰۰۸ تاکنون محسوب می‌شود.

بر اساس این شاخص، نرخ تورم سالانه آمریکا تا میانه آوریل به ۴.۵ درصد رسیده است. بخش عمده فشار تورمی نیز در سوخت خودرو متمرکز بوده؛ به‌گونه‌ای که قیمت سوخت بر اساس برآورد PriceStats حدود ۳۲ درصد رشد سالانه داشته است.

مایکل متکالف، رئیس استراتژی کلان در State Street Markets، گفته است تنها نکته آرامش‌بخش فعلی این است که جهش شدید تورمی هنوز عمدتاً به بخش سوخت محدود مانده است. با این حال، او هشدار داده روند قیمت‌ها در بخش‌هایی مانند پوشاک و تجهیزات الکترونیکی نیز نیازمند توجه جدی است.

در عین حال، گزارش اشاره می‌کند که قیمت مواد غذایی، تجهیزات خانگی و خدمات سلامت فعلاً افزایش‌هایی نسبتاً متعارف و فصلی داشته‌اند و هنوز نشانه‌ای از جهش فراگیر در این بخش‌ها مشاهده نمی‌شود. اما اقتصاددانان نگران‌اند اگر شوک انرژی تداوم پیدا کند، این وضعیت نیز تغییر کند و موج جدید تورم به کل اقتصاد آمریکا سرایت کند.

اخبار برگزیدهاقتصاد کلان