زنگ خطر برای امن‌ترین دارایی مالی دنیا ؛ بازار ۳۲ تریلیون دلاری آمریکا لرزید

جهان صنعت نیوز، برای هر بازار مالی، بدترین سناریو زمانی رخ می‌دهد که همه سرمایه‌گذاران همزمان تصمیم به فروش بگیرند و هیچ خریداری در طرف مقابل وجود نداشته باشد. تا چند سال پیش تصور می‌شد چنین اتفاقی در بازار اوراق خزانه‌داری آمریکا، که نقدشونده‌ترین بازار مالی جهان به شمار می‌رود، تقریباً غیرممکن باشد.

اما در نخستین ماه‌های همه‌گیری کرونا در سال ۲۰۲۰، این تصور به چالش کشیده شد. با توقف فعالیت‌های اقتصادی و کاهش ناگهانی درآمد شرکت‌ها، دولت‌ها و خانوارها، نیاز به نقدینگی به شدت افزایش یافت. بسیاری از سرمایه‌گذاران برای دستیابی به پول نقد، به فروش اوراق خزانه‌داری روی آوردند؛ دارایی‌ای که همواره به دلیل نقدشوندگی بالا گزینه نخست فروش در شرایط بحرانی محسوب می‌شد.

برخلاف انتظار، قیمت اوراق خزانه‌داری به جای افزایش، کاهش یافت. بانک‌های بزرگ که معمولاً نقش بازارگردان اصلی را ایفا می‌کنند، خود تحت فشار قرار داشتند و نتوانستند حجم عظیم فروش را جذب کنند. در نتیجه، بازاری که همواره به‌عنوان امن‌ترین پناهگاه مالی جهان شناخته می‌شد، در آستانه قفل شدن قرار گرفت و فدرال رزرو ناچار شد با خرید تریلیون‌ها دلار اوراق دولتی وارد عمل شود.

این اتفاق دقیقاً نقطه مقابل رؤیایی بود که الکساندر همیلتون، نخستین وزیر خزانه‌داری آمریکا، بیش از دو قرن پیش برای بازار بدهی این کشور ترسیم کرده بود.

میراث همیلتون و ستون اصلی مالی جهان

در سال ۱۷۹۰، همیلتون دولت فدرال را متقاعد کرد بدهی‌های ایالت‌های تازه‌تأسیس آمریکا را بر عهده بگیرد و نخستین اوراق خزانه‌داری واقعی را منتشر کند. او معتقد بود بدهی عمومی باید هم امن و هم به‌آسانی قابل معامله باشد. از نگاه او، وجود بازاری عمیق و نقدشونده نه‌تنها هزینه استقراض دولت را کاهش می‌دهد، بلکه کل اقتصاد از آن بهره‌مند خواهد شد.

امروز بازار اوراق خزانه‌داری آمریکا بزرگ‌ترین بازار بدهی دولتی جهان است. ارزش این بازار به حدود ۳۲ تریلیون دلار رسیده و فاصله قابل‌توجهی با هر بازار بدهی دولتی دیگر دارد. این اوراق فقط دارایی امن آمریکا نیستند؛ بلکه دارایی امن جهان محسوب می‌شوند. بسیاری از دارایی‌های مالی در سراسر جهان بر مبنای نرخ‌های بازده این بازار قیمت‌گذاری می‌شوند و به همین دلیل نقش آن فراتر از مرزهای آمریکا است.

اما همین بازار که ستون فقرات نظام مالی بین‌المللی به شمار می‌رود، اکنون در حال تجربه تغییرات عمیقی است.

بازاری که بیش از حد بزرگ شده است

در سه سال گذشته حجم اوراق خزانه‌داری منتشرشده به‌طور متوسط سالانه ۸ درصد رشد کرده است. سهم آمریکا از کل بدهی دولتی کشورهای گروه هفت نیز به شکل چشمگیری افزایش یافته است. دو دهه پیش آمریکا حدود ۳۸ درصد از بدهی دولتی این گروه را تشکیل می‌داد، اما اکنون این سهم به ۶۰ درصد رسیده است.

برآوردها نشان می‌دهد در کمتر از یک دهه آینده ارزش بازار اوراق خزانه‌داری آمریکا به حدود ۵۰ تریلیون دلار خواهد رسید؛ رقمی که بیش از ۶۰ درصد بزرگ‌تر از اندازه کنونی بازار است.

اما تنها اندازه بازار تغییر نکرده است. ترکیب خریداران نیز دگرگون شده است. در گذشته بخش مهمی از اوراق خزانه‌داری در اختیار بانک‌ها، بانک‌های مرکزی خارجی و فدرال رزرو قرار داشت؛ سرمایه‌گذارانی که هدف اصلی آنها حفظ امنیت و ثبات بود. اکنون سهم این گروه‌ها به پایین‌ترین سطح سه دهه اخیر رسیده و کمتر از یک‌سوم بازار را در اختیار دارند.

در مقابل، صندوق‌های پوشش ریسک، شرکت‌های بیمه و صندوق‌های بازنشستگی نقش پررنگ‌تری یافته‌اند. این گروه‌ها بیشتر به دنبال بازدهی هستند تا امنیت و حضور آنها وابسته به عواملی مانند نرخ بهره، نرخ ارز و هزینه پوشش ریسک ارزی است.

تورم و سیاست؛ دو تهدید تازه

بازگشت تورم در سال‌های اخیر ضربه دیگری به جایگاه سنتی اوراق خزانه‌داری وارد کرده است. برای دهه‌ها، سرمایه‌گذاران در زمان افت بازار سهام به اوراق خزانه‌داری پناه می‌بردند. اما از سال ۲۰۲۱ به بعد بارها مشاهده شده که سهام و اوراق قرضه به‌طور همزمان افت کرده‌اند.

در جریان جنگ ایران نیز چنین اتفاقی رخ داد. همزمان با کاهش ۸ درصدی شاخص S&P 500، بازده اوراق ده‌ساله خزانه‌داری از ۴ درصد به ۴.۳ درصد افزایش یافت؛ اتفاقی که به معنای کاهش قیمت این اوراق است.

اما تنها تورم نیست که جایگاه این اوراق را تهدید می‌کند. سیاست‌گذاری‌های غیرقابل پیش‌بینی نیز به نگرانی سرمایه‌گذاران دامن زده است. افزایش تعرفه‌های تجاری توسط دولت ترامپ، تنش‌های مکرر بر سر سقف بدهی آمریکا و تهدیدهای دوره‌ای به نکول فنی دولت، همگی باعث شده بخشی از سرمایه‌گذاران خارجی نسبت به امنیت بلندمدت دارایی‌های خود تردید پیدا کنند.

همزمان، اعتبار مالی دولت آمریکا نیز با فشار مواجه شده است. سال گذشته مؤسسه مودیز رتبه اعتباری ممتاز AAA آمریکا را کاهش داد؛ اقدامی که پیش‌تر نیز توسط دیگر مؤسسات بزرگ رتبه‌بندی انجام شده بود.

خطر واقعی چیست؟

نهادهای نظارتی آمریکا نسبت به این تحولات بی‌تفاوت نبوده‌اند. آنها سازوکارهای جدیدی برای تامین نقدینگی ایجاد کرده‌اند، امکان استقراض بانک‌ها و بانک‌های مرکزی خارجی در برابر وثیقه‌گذاری اوراق خزانه‌داری را گسترش داده‌اند و در حال انتقال بخش بیشتری از معاملات به اتاق‌های پایاپای مرکزی هستند.

با این حال، پرسش اصلی این است که آیا این اصلاحات برای بازاری که با سرعتی بی‌سابقه در حال رشد و تغییر است کافی خواهد بود یا خیر. پاسخ این پرسش تنها در بحران بعدی مشخص خواهد شد.

نگرانی اصلی نیز صرفاً احتمال نکول دولت آمریکا نیست. خطر بزرگ‌تر آن است که بازار اوراق خزانه‌داری به‌تدریج جایگاه منحصر‌به‌فرد خود را به‌عنوان قطب‌نمای نظام مالی جهان از دست بدهد. چنین اتفاقی هزینه استقراض دولت آمریکا را افزایش خواهد داد و از آنجا که جایگزین مناسبی برای این بازار وجود ندارد، کل نظام مالی جهانی را بی‌ثبات‌تر و پرریسک‌تر خواهد کرد.

در واقع، آنچه زمانی نماد ثبات مطلق بود، اکنون خود به یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های سرمایه‌گذاران جهانی تبدیل شده است.

 

اخبار برگزیدهاقتصاد کلان