طلا تاج پادشاهی را تصاحب کرد | بانکهای مرکزی جهان به دلار پشت کردند
برای نخستین بار در دهههای اخیر، طلا جایگاه اوراق خزانهداری آمریکا را بهعنوان بزرگترین دارایی ذخیرهای بانکهای مرکزی جهان تصاحب کرده است. گزارش جدید بانک مرکزی اروپا نشان میدهد رشد بیسابقه قیمت طلا و افزایش خریدهای بانکهای مرکزی باعث شده سهم این فلز گرانبها از ذخایر رسمی جهان به ۲۷ درصد برسد و از سهم ۲۲ درصدی اوراق خزانهداری آمریکا پیشی بگیرد. این تحول نشانهای از تغییر تدریجی ساختار نظام پولی بینالمللی و تلاش کشورها برای کاهش وابستگی به داراییهای دلاری محسوب میشود.
جهان صنعت نیوز – تحولی که تا چند سال پیش دور از ذهن به نظر میرسید، اکنون به واقعیت تبدیل شده است. بر اساس گزارش بانک مرکزی اروپا، طلا در پایان سال ۲۰۲۵ به بزرگترین دارایی ذخیرهای بانکهای مرکزی جهان تبدیل شد و جایگاه تاریخی اوراق خزانهداری آمریکا را تصاحب کرد.
طبق این گزارش، سهم طلا از کل ذخایر رسمی بانکهای مرکزی جهان به ۲۷ درصد رسیده است؛ در حالی که این رقم یک سال قبل ۲۰ درصد بود. در مقابل، سهم اوراق خزانهداری آمریکا از ۲۵ درصد به ۲۲ درصد کاهش یافته است.
سهم داراییهای مبتنی بر یورو نیز بدون تغییر در سطح ۱۵ درصد باقی مانده است.
این تغییر ترکیب ذخایر از آن جهت اهمیت دارد که ذخایر ارزی بانکهای مرکزی یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت ثبات پولی، پشتیبانی از ارزهای ملی، انجام تعهدات بینالمللی و مقابله با بحرانهای مالی محسوب میشوند. بنابراین تغییر در ترکیب این ذخایر، بازتابی از تغییر نگاه سیاستگذاران پولی به ریسکهای موجود در اقتصاد جهانی است.
جهان به دنبال جایگزینهایی برای دلار
بر اساس گزارش بانک مرکزی اروپا، افزایش سهم طلا در ذخایر جهانی تا حد زیادی نتیجه تلاش کشورها برای متنوعسازی داراییهای ذخیرهای و کاهش وابستگی به دلار آمریکا است.
این روند بهویژه از سال ۲۰۲۲ و پس از آن شدت گرفت که آمریکا در واکنش به جنگ اوکراین، ذخایر دلاری روسیه را مسدود کرد. از آن زمان بسیاری از بانکهای مرکزی به این جمعبندی رسیدند که نگهداری بخش بزرگی از ذخایر در داراییهای دلاری میتواند آنها را در برابر تحولات ژئوپلیتیک آسیبپذیر کند.
در همین چارچوب، تقاضای بانکهای مرکزی برای طلا به شکل محسوسی افزایش یافت. رئیس بانک مرکزی اروپا نیز در گزارش جدید تأکید کرده است که تنشهای ژئوپلیتیک همچنان یکی از مهمترین عوامل تقویتکننده تقاضای رسمی برای طلا هستند.
نزدیک شدن به رکورد دوران برتون وودز
انباشت طلا توسط بانکهای مرکزی جهان اکنون به سطحی رسیده که یادآور دوران نظام پولی برتون وودز است. بر اساس آمار بانک مرکزی اروپا، بانکهای مرکزی جهان اکنون بیش از ۳۶ هزار تن طلا در اختیار دارند.
این رقم تنها اندکی کمتر از اوج تاریخی دوران برتون وودز است؛ دورهای که دلار آمریکا مستقیماً به طلا متصل بود و بانکهای مرکزی جهان در مجموع حدود ۳۸ هزار تن طلا نگهداری میکردند.
اما صعود طلا به جایگاه نخست تنها نتیجه خریدهای بانکهای مرکزی نیست. جهش کمسابقه قیمت این فلز نیز نقش مهمی در این تحول داشته است. قیمت طلا طی دو سال گذشته تقریباً دو برابر شده و در ماه ژانویه از مرز ۵۵۰۰ دلار در هر اونس عبور کرده است.
در نتیجه، حتی بدون افزایش شدید حجم ذخایر، رشد ارزش بازار طلا باعث شده سهم آن در ذخایر جهانی افزایش یابد.
چه کشورهایی بیشترین طلا را خریدند؟
گزارش بانک مرکزی اروپا نشان میدهد که اگرچه خرید طلا توسط بانکهای مرکزی در سال ۲۰۲۵ نسبت به سالهای قبل اندکی کاهش یافته، اما همچنان در سطح بسیار بالایی قرار دارد.
بانکهای مرکزی در سال گذشته ۸۵۰ تن طلا خریداری کردند. این رقم اگرچه کمتر از سالهای قبل است، اما همچنان یکی از بزرگترین حجمهای خرید در تاریخ معاصر محسوب میشود. در سه سال قبل از آن، خرید خالص سالانه بانکهای مرکزی از ۱۰۰۰ تن فراتر رفته بود.
چین، لهستان، ترکیه و هند بزرگترین خریداران طلا از سال ۲۰۲۲ تاکنون بودهاند. این کشورها بخش قابلتوجهی از ذخایر جدید طلا را به خود اختصاص دادهاند.
با این حال، جالبترین نکته گزارش مربوط به شرکت تتر است. بر اساس گزارش بانک مرکزی اروپا، این شرکت فعال در حوزه استیبلکوینها در سال ۲۰۲۵ با خرید بیش از ۱۰۰ تن طلا، بزرگترین خریدار منفرد طلا در جهان بوده است.
جنگ ایران و تغییر رفتار بانکهای مرکزی
گزارش بانک مرکزی اروپا همچنین به نقش جنگ ایران در تحولات بازار طلا اشاره میکند. ترکیه که از زمان آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ حدود ۲۲۰ تن طلا خریداری کرده بود، در اوایل سال ۲۰۲۶ بخشی از ذخایر خود را آزاد کرد.
بر اساس گزارش، ترکیه پس از آغاز جنگ ایران حدود ۱۳۰ تن طلا را فروخت یا به بازار قرض داد؛ اقدامی که بانک مرکزی اروپا آن را یکی از بزرگترین کاهشهای ذخایر در سالهای اخیر توصیف کرده است.
این موضوع نشان میدهد که حتی در شرایطی که روند کلی جهان به سمت افزایش ذخایر طلا حرکت میکند، برخی کشورها ممکن است در مواجهه با بحرانهای اقتصادی و مالی کوتاهمدت، از ذخایر طلای خود برای مدیریت شرایط استفاده کنند.
یورو در سایه دلار و طلا
در حالی که توجه اصلی گزارش بر رقابت میان طلا و داراییهای دلاری متمرکز است، بانک مرکزی اروپا تأکید میکند که نقش بینالمللی یورو نیز بهتدریج در حال تقویت شدن است.
در سال گذشته انتشار اوراق بدهی بینالمللی مبتنی بر یورو با رشد ۳۰ درصدی به نزدیک یک تریلیون یورو رسید که رکوردی جدید محسوب میشود. همزمان سرمایهگذاران خارجی حدود ۸۵۰ میلیارد یورو سرمایه جدید وارد داراییهای منطقه یورو کردند.
این جریان ورودی سرمایه موجب شده جایگاه یورو در نظام مالی بینالمللی بهصورت تدریجی اما مستمر تقویت شود؛ هرچند هنوز فاصله قابلتوجهی با دلار و حتی طلا در ترکیب ذخایر جهانی دارد.
پیام یک جابهجایی تاریخی
صعود طلا به جایگاه نخست ذخایر جهانی را نمیتوان صرفاً نتیجه افزایش قیمت یک کالا دانست. این تحول بازتابی از تغییر نگرش بانکهای مرکزی نسبت به ریسکهای ژئوپلیتیک، آینده دلار و ساختار نظام مالی جهانی است.
اگرچه داراییهای دلاری در مجموع همچنان با سهم ۴۲ درصدی بزرگترین بخش ذخایر جهانی را تشکیل میدهند، اما عبور طلا از اوراق خزانهداری آمریکا نشان میدهد روند متنوعسازی ذخایر جهانی وارد مرحله جدیدی شده است؛ مرحلهای که در آن بانکهای مرکزی بیش از گذشته به دنبال داراییهایی هستند که کمتر در معرض ریسکهای سیاسی و ژئوپلیتیکی قرار داشته باشند.
اقتصاد کلانپیشنهاد ویژهطلا و ارزلینک کوتاه :