شکاف طبقانی در سرطان؛ بروز بیشتر در استانهای مرفه، مرگ در مناطق محروم
یافتههای یک مطالعه ۲۰ ساله در ایران نشان میدهد که استانهای ثروتمندتر نرخ بروز و شیوع بالاتری از سرطانهای مثانه، پروستات و بیضه را نسبت به استانهای کمبرخوردار ثبت کردهاند که این موضوع احتمالاً به دسترسی بهتر به خدمات درمانی مرتبط است.
جهان صنعت نیوز، نظام سلامت ایران با چالشهای مختلفی در زمینه بیماریهای غیرواگیر روبهرو است. نتایج یک مطالعه سیستماتیک جدید نشان میدهد که وضعیت اقتصادی و اجتماعی استانها تأثیر متفاوتی بر میزان بروز و بقای بیماران مبتلا به سرطانهای اورولوژی دارد. این پژوهش که بر اساس دادههای مطالعه «بار جهانی بیماریها ۲۰۱۹» (GBD) انجام شده، تصویری از نابرابریهای موجود در تشخیص و درمان سرطانهای مثانه، کلیه، پروستات و بیضه در سراسر ۳۱ استان کشور ارائه میدهد.
افزایش سرطانهای اورولوژی در بازه ۲۰ ساله
بر اساس دادههای این مطالعه، در سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۹، میزان بروز و شیوع تمامی سرطانهای اورولوژی در ایران افزایش یافته است. اما نکته کلیدی در نحوه توزیع این بیماریها نهفته است. یافتهها حاکی از آن است که استانهای توسعهیافتهتر و ثروتمندتر، نرخ بروز و شیوع بالاتری از سرطانهای مثانه، پروستات و بیضه را نسبت به استانهای کمبرخوردار ثبت کردهاند.
پژوهشگران این مطالعه که از دانشگاههای علوم پزشکی تهران، اصفهان و ایران با یکدیگر مشارکت داشتهاند، توضیح میدهند که این پدیده لزوماً به معنای ابتلای بیشتر ساکنان استانهای ثروتمند نیست. در واقع، دسترسی بهتر به خدمات تشخیصی، تمایل بیشتر به انجام غربالگریها و توانایی مالی بالاتر برای پرداخت هزینههای درمان در استانهای مرفه، باعث میشود موارد بیشتری از بیماری شناسایی و ثبت شوند. علاوه بر این، توزیع سنی جمعیت نیز در این نابرابری نقش دارد؛ استانهای مرفه و برخوردار سهم بیشتری از جمعیت سالمند دارند و سرطانهای اورولوژی در میان سالمندان شایعتر است. همچنین نسبت پایینتر مرگومیر در استانهای برخوردار احتمالاً نشاندهنده کیفیت بالاتر خدمات درمانی و آگاهی بیشتر مردم نسبت به سلامت است.
تحلیل وضعیت به تفکیک استانها
در این پژوهش، استانهای ایران بر اساس شاخصهای اقتصادی-اجتماعی مانند نرخ سواد، مالکیت خودرو، شهرنشینی و تراکم جمعیت به چهار دسته تقسیم شدند. استانهایی مانند تهران، البرز، اصفهان، یزد، سمنان، قم و مازندران در گروه برخوردارترین استانها (Q4) قرار گرفتند. در مقابل، استانهایی نظیر سیستان و بلوچستان، کهگیلویه و بویراحمد، ایلام، هرمزگان، لرستان، خوزستان، کردستان و آذربایجان غربی در دسته کمبرخوردارترینها جای گرفتند.
دادهها نشان میدهند که در استانهای توسعهیافته، نرخ بروز سرطان پروستات و مثانه به طور مداوم بالاتر بوده است. به عنوان مثال، بیشترین میزان افزایش در شیوع سرطان پروستات (حدود ۸۹ درصد) در استانهای کمتر توسعهیافته مشاهده شده، اما با این حال همچنان نرخ کلی شیوع در استانهای مرفه بالاتر باقی مانده است. در مورد سرطان بیضه نیز، بیشترین میزان نابرابری مشاهده شده و استانهای مرفه نرخ مرگومیر بالاتری را نیز در این نوع سرطان خاص ثبت کردهاند.
یکی از شاخصهای حیاتی مورد بررسی در این مطالعه، «نسبت مرگومیر به بروز بیماری» (MIR) است که به عنوان سنجهای برای ارزیابی عملکرد سیستم درمانی در نظر گرفته میشود. یافتههای این مطالعه در این بخش نگرانکننده است؛ باوجود بروز کمتر سرطان در استانهای فقیر، نسبت مرگومیر به موارد شناسایی شده در این مناطق بالاتر است. این موضوع نشاندهنده آن است که بیماران در استانهای محروم، احتمالاً به دلیل تشخیص دیرهنگام یا عدم دسترسی به مراقبتهای پزشکی باکیفیت، شانس کمتری برای بقا دارند.
به طور خاص در سرطان بیضه، نابرابری پایداری در نرخ مرگومیر مشاهده شده و در استانهای فقیرتر شاخص نسبت مرگ و میر به بروز بیماری بالاتر است و این موضوع گویای شکاف در دسترسی به درمانهای پیشرفته است. با این حال، یافتههای این مطالعه نشان داده که در مورد سرطان کلیه، نابرابری اقتصادی-اجتماعی معناداری در شاخصهای بروز و مرگومیر دیده نمیشود و توزیع این بیماری در سطح کشور نسبتاً یکنواخت است.
نیاز به توجه به ریشههای اقتصادی نابرابری در سلامت
سرطانهای اورولوژی ۷.۸ درصد از سالهای از دست رفته عمر به دلیل ناتوانی (DALYs) مرتبط با بیماریهای غیرواگیر در ایران را به خود اختصاص میدهند. نویسندگان این مقاله تاکید دارند که سیاستگذاران حوزه سلامت برای مقابله با این موضوع نباید یک نسخه واحد برای تمام کشور بپیچند و باید استراتژیهای خود را بر اساس نیازهای خاص هر منطقه تنظیم کنند.
نویسندگان مقاله معتقدند که سیاستگذاران باید منابع را به سمت استانهای محروم سوق دهند و علاوه بر زیرساختهای فیزیکی، ایجاد برنامههای تشخیص زودهنگام و راهاندازی کمپینهای آموزشی برای آگاهی عمومی نیز نیاز به تقویت جدی دارند. بهبود استانداردهای زندگی و کاهش فقر میتواند تأثیری زنجیرهای بر نتایج سرطان داشته باشد، چرا که سبک زندگی سالمتر و دسترسی بهتر به پزشکان متخصص، مسیر درمان را هموارتر میکند.
این مطالعه که در مجله BMC Public Health منتشر شده، هشدار میدهد که بدون توجه به ریشههای اقتصادی نابرابری در سلامت، مدیریت بار فزاینده سرطان دشوار خواهد بود.
هدف نهایی باید دستیابی به شرایطی باشد که محل زندگی یک فرد، تعیینکننده شانس او برای بقا در مبارزه با سرطان نباشد. این تحلیل جامع از ۳۱ استان ایران نشان میدهد که اگرچه استانهای مرفه با آمار بالاتری از ابتلا روبرو هستند، اما چالش اصلی نظام سلامت در استانهای محروم نهفته است، چراکه کمبود امکانات باعث میشود سرطانهای قابل درمان به آمارهای مرگومیر تبدیل شوند.
منبع: ایسنا
اجتماعی و فرهنگیلینک کوتاه :