فارن افرز: آمریکا باید قبول کند که قادر به شکست ایران نیست | چشمانداز روابط ایران و آمریکا پس از جنگ
توافق آتشبس میان ایران و آمریکا بیش از آنکه نشانه حلوفصل اختلافات باشد، رسمیت یافتن یک بنبست است. پس از ۱۰۷ روز درگیری، دو طرف به توافقی رسیدهاند که تنگه هرمز را باز میکند، محاصره دریایی آمریکا را پایان میدهد و امتیازهای اقتصادی مهمی برای ایران به همراه دارد؛ اما پرسشهای اصلی درباره برنامه هستهای، توان موشکی و شبکه نیروهای همسو با تهران را به آینده موکول میکند. از نگاه مجله فارن افرز، آمریکا نه باید این وضعیت را پیروزی بداند و نه زمینه جنگ دوباره را فراهم کند؛ بلکه باید بپذیرد که مدیریت بنبست با ایران تنها مسیر واقعبینانه برای حفظ منافع خود در منطقه است.
جهان صنعت نیوز – بنبست در دیپلماسی معمولاً نتیجهای مطلوب تلقی نمیشود؛ نه مسالهای را حل میکند، نه رضایت کامل طرفها را به همراه دارد و نه پیروزی روشنی برای هیچیک از بازیگران میسازد. با این حال، پس از بیش از سه ماه جنگ، ایران و آمریکا در نهایت همین وضعیت را رسمی کردهاند. توافق میان تهران و واشنگتن، تنگه هرمز را دوباره باز میکند و به محاصره دریایی آمریکا پایان میدهد. در مقابل، ایران از امتیازهایی واقعی از جمله معافیت فوری تحریمهای نفتی، آزادسازی تدریجی منابع مسدودشده و تعهد به یک بسته بازسازی دستکم ۳۰۰ میلیارد دلاری برخوردار میشود.
با این حال، توافق به اختلافات اصلی نمیپردازد. برنامه هستهای ایران، توان موشکی، شبکه نیروهای همسو و مسائل امنیتی منطقهای همگی به آینده موکول شدهاند. به همین دلیل، این توافق بیش از آنکه پایان بحران باشد، نوعی توقف رسمی درگیری در نقطهای است که هیچیک از طرفها نتوانستهاند اهداف حداکثری خود را محقق کنند.
وعدههای بزرگ و نتیجه محدود واشنگتن
آمریکا در آغاز جنگ، اهداف بسیار بزرگی را اعلام کرد. دونالد ترامپ وعده داده بود برنامه هستهای ایران را از بین ببرد، توان موشکی این کشور را نابود کند، نیروی دریایی ایران را در هم بشکند و شبکه نیروهای همسو با تهران را از کار بیندازد. حتی از مردم ایران خواسته شد علیه حکومت خود قیام کنند.
اما نتیجه جنگ با این اهداف فاصله زیادی داشت. آمریکا و اسرائیل توانستند بخش مهمی از رهبری عالی ایران را هدف قرار دهند و به برخی زیرساختهای دفاعی و نظامی آسیب بزنند، اما حکومت ایران پابرجا ماند، مقامهای حذفشده را جایگزین کرد و به جنگ ادامه داد.
در همین دوره، ایران حملات موشکی خود را علیه پایگاههای آمریکا در منطقه، زیرساختهای نفت و گاز کشورهای عربی همسایه و اهداف نظامی و غیرنظامی در اسرائیل تشدید کرد. مهمتر از همه، تهران نشان داد که توانایی بستن تنگه هرمز را دارد؛ اقدامی که باعث افزایش قیمت انرژی و فشار بر دولت آمریکا شد.
در نهایت، واشنگتن ناچار شد با واقعیت کنار بیاید و به توافقی تن دهد که هدف اصلی آن توقف درگیری و بازگشایی تنگه هرمز بود.
ایران چه چیزی به دست آورد؟
مجله فارن افرز تأکید میکند که ایران را نمیتوان قدرتی بزرگ یا کشوری فارغ از بحرانهای داخلی دانست. اقتصاد و زیرساختهای ایران پیش از جنگ نیز زیر فشار شدید بود و اعتراضهای داخلی نشان میداد حکومت با مشکلات جدی مشروعیت روبهروست. پس از بمبارانهای آمریکا و اسرائیل نیز وضعیت مادی کشور بدتر شده است.
با این حال، دست ایران در عرصه ژئوپلیتیکی قویتر شده است. حکومت ایران از یک بمباران طولانی توسط دو دشمن قدرتمند جان سالم به در برد، ذخایر قابل توجه اورانیوم غنیشده خود را حفظ کرد و همچنان ظرفیت غنیسازی دارد.
مهمتر از همه، تهران با تسلط بر تنگه هرمز به اهرمی دست یافته که پیش از این در چنین سطحی در اختیار نداشت. این اهرم میتواند در مذاکرات هستهای و در تلاش برای جلوگیری از حمله دوباره آمریکا مورد استفاده قرار گیرد.
چرا بنبست برای ایران آسانتر است؟
ایران در دهههای گذشته با وضعیت بنبست با آمریکا زندگی کرده است. جمهوری اسلامی بخشی از هویت سیاسی خود را بر رقابت دائمی با واشنگتن بنا کرده و آموخته است که فشارهای آمریکا را تحمل کند.
از نگاه مجله فارن افرز، ایران همواره کوشیده رابطه با آمریکا را در سطحی از تعادل ناخوشایند نگه دارد؛ نه آنقدر پیشرفت که تعهد ایدئولوژیک به مخالفت با واشنگتن تضعیف شود و نه آنقدر تنش که به تهاجم تمامعیار منجر شود.
اما آمریکا با چنین وضعیتی راحت نیست. واشنگتن خواهان عقبنشینی ایران در حوزه هستهای، موشکی و شبکه نیروهای همسوست؛ اهدافی که در وضعیت بنبست بهسختی قابل دستیابیاند. همین عدم تقارن باعث میشود پذیرش بنبست برای آمریکا دشوارتر از ایران باشد.
راه مدیریت پرونده موشکی و منطقهای
مجله فارن افرز معتقد است جنگ ابزار مناسبی برای مهار ایران نیست و نگرانیهای آمریکا باید با ابزارهای هدفمندتر مدیریت شود.
در حوزه موشکی و نیروهای همسو با ایران، کشورهای منطقه نقش مهمی دارند. اسرائیل میتواند بازدارندگی خود را حفظ کند و کشورهای عربی خلیج فارس میتوانند در کوتاهمدت پدافند هوایی خود را تقویت کنند و در بلندمدت به سمت نوعی سازوکار منطقهای مبتنی بر روابط اقتصادی و فرهنگی با تهران حرکت کنند.
آمریکا نیز میتواند با افزایش کمکهای امنیتی به شرکای خود، راهبردی مهارگرایانه در پیش بگیرد؛ راهبردی که بدون درگیر کردن مستقیم منابع گسترده آمریکا، بتواند نفوذ ایران را کنترل کند.
پرونده هستهای و چالش اسرائیل
پرونده هستهای برخلاف مسائل موشکی و منطقهای، بیشتر به ابزارهای مستقیم آمریکا وابسته است. مجله فارن افرز معتقد است ایران احتمالاً هرگز به توقف کامل غنیسازی تن نخواهد داد، اما همچنان انگیزه دارد در برابر رفع تحریمها، محدودیتهای معناداری بر برنامه هستهای خود بپذیرد.
چنین توافقی میتواند در داخل ایران نیز قابل دفاع باشد، به شرط آنکه حق حاکمیتی ایران برای غنیسازی را تأیید کند. در این صورت، نیروهای عملگراتر میتوانند آن را به عنوان امتیازی از آمریکا معرفی کنند که ناچار شده از مطالبه توقف کامل برنامه هستهای عقبنشینی کند.
کشورهای عربی خلیج فارس احتمالاً از چنین توافقی حمایت خواهند کرد، زیرا آنها هزینه مستقیم درگیری و بسته شدن تنگه هرمز را تجربه کردهاند. اما اسرائیل با چنین روندی همراه نخواهد بود. از نگاه مجله فارن افرز، اسرائیل ایران را تهدیدی موجودیتی میداند و ممکن است برای ناکام گذاشتن روند مذاکرات یا شعلهور کردن دوباره جنگ تلاش کند.
در نتیجه، آمریکا باید از اهرمهای خود بر اسرائیل استفاده کند؛ از مشروط کردن فروش تسلیحات و کاهش کمکهای اطلاعاتی تا کاستن از حمایت دیپلماتیک. همزمان نیز باید تضمینهای امنیتی کافی به اسرائیل بدهد تا این کشور احساس نکند ناچار است بهتنهایی به ایران حمله کند.
پذیرش واقعیت بنبست
مجله فارن افرز تأکید میکند که بخشی از نخبگان سیاست خارجی آمریکا هنوز نمیخواهند بپذیرند که واشنگتن قادر به شکست قطعی ایران نیست. آنها وضعیت فعلی را صرفاً وقفهای پیش از شروع دوباره جنگ میبینند.
اما تجربه ماههای اخیر نشان داده ایران میتواند فشار شدید را تحمل کند و حتی در شرایطی که توان تهاجمیاش آسیب دیده، هزینههای سنگینی بر آمریکا تحمیل کند. آغاز دوباره جنگ فقط ذخایر تسلیحاتی و سامانههای دفاعی آمریکا را فرسودهتر میکند، تورم جهانی را افزایش میدهد و صبر شرکای واشنگتن را میآزماید.
بر این اساس، آمریکا باید بپذیرد که در برابر ایران در وضعیت بنبست قرار دارد. مدیریت مسالمتآمیز این رابطه دشوار و کمزرقوبرق است، اما از نگاه مجله فارن افرز تنها راهی است که میتواند هم ایران را مهار کند و هم قدرت آمریکا در خاورمیانه را حفظ نماید.
اخبار برگزیدهسیاسیلینک کوتاه :