پول دیجیتال خصوصی؛ استیبلکوینها چگونه نظم پولی جهان را به چالش میکشند؟
استیبلکوینها اگرچه میتوانند پرداختهای دیجیتال، تسویههای مالی و انتقال پول برونمرزی را سریعتر و ارزانتر کنند، اما هنوز به معنای کامل «پول» نیستند. پول در اقتصاد مدرن فقط ابزار مبادله نیست؛ به اعتماد، قابلیت تبدیل یکبهیک، انتقالپذیری و انعطاف عرضه وابسته است. استیبلکوینهای دلاری در حال رشدند و اکنون ارزشی بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار دارند، اما همچنان با ریسک نقدشوندگی، امکان خروج ناگهانی سرمایه، استفاده در فعالیتهای غیرقانونی و پیامدهای احتمالی برای سیاست پولی کشورها روبهرو هستند. بنابراین پرسش اصلی فقط این نیست که آیا استیبلکوینها پول است یا نه؛ مسئله مهمتر این است که چگونه باید آنها را مفید، ایمن و قابل اعتماد کرد.
جهان صنعت نیوز – در کتابهای درسی اقتصاد، پول سه کارکرد اصلی دار: وسیله مبادله، ذخیره ارزش و واحد حساب. اما در دنیای واقعی، پول بیش از هر چیز بر اعتماد جمعی استوار است. مردم با پول معامله میکنند، آن را پسانداز میکنند و ارزش کالاها و خدمات را با آن میسنجند، چون دیگران نیز همین کار را انجام میدهند.
اسکناس فقط تکهای کاغذ است و سکه چیزی جز آلیاژ فلزی نیست. بخش بزرگی از پول نیز اساساً داده است؛ بخشی در قالب ذخایر بانکی بهعنوان بدهی بانک مرکزی و بخش بزرگتر آن در قالب سپردههایی که بانکها هنگام اعطای وام ایجاد میکنند.
این سازوکار اعتمادآمیز به سه پایه اصلی وابسته است. نخست، یگانگی پول است؛ یعنی یک دلار در یک بانک باید همان ارزشی را داشته باشد که یک دلار در بانک دیگر دارد و در صورت نیاز، بتوان آن را با یک اسکناس یکدلاری فدرالرزرو برابر دانست. دوم، انتقالپذیری است؛ یعنی دلار باید بتواند با اصطکاک کم میان بانکها، مردم، بنگاهها و دولت جابهجا شود. سوم، انعطافپذیری عرضه پول است؛ یعنی حجم پول باید بتواند متناسب با نیاز اقتصاد تغییر کند؛ در شرایط عادی از طریق افزایش یا کاهش وامدهی بانکها و در بحرانها از طریق مداخله بانک مرکزی بهعنوان وامدهنده نهایی.
این نظم پولی طبیعی یا خودبهخودی نیست. گزارش مرکز پژوهشهای سیاست اقتصادی تأکید میکند که نظام پولی یک آرایش نهادی است که با دسترسی بانکها به نقدینگی بانک مرکزی، بیمه سپرده، قواعد سرمایه بانکی و ابزارهای مشابه حفظ میشود. اکنون نوآوریهای دیجیتال این پرسش دشوار را پیش روی سیاستگذاران گذاشتهاند؛ چگونه میتوان نظام پرداخت و پول را کارآمدتر کرد، بیآنکه ایمنی آن کاهش یابد؟
استیبلکوینها چه هستند و چرا مهم شدهاند؟
در همین چارچوب، توجه سیاستگذاران به استیبلکوینها افزایش یافته است. استیبلکوینها ارزهای دیجیتال خصوصیاند که برخلاف بیتکوین، صادرکنندگان آنها وعده میدهند ارزششان را نسبت به یک دارایی مرجع ثابت نگه دارند.
در میان استیبلکوینهایی که به ارزهای رسمی متصلاند، طبق گزارش بانک تسویههای بینالمللی، ۹۹.۴ درصد ارزش بازار به دلار وابسته است. مهمترین نمونهها USDT، صادرشده از سوی شرکت Tether، و USDC، صادرشده از سوی شرکت Circle هستند. تتر در السالوادور ثبت شده و Circle در نیویورک مستقر است. هیچکدام بانک نیستند، هرچند Circle اکنون یک زیرمجموعه بانکی دارد.
استیبلکوینهای دلاری عمدتاً با اوراق خزانه کوتاهمدت، قراردادهای بازخرید معکوس و سپردههای بانکی پشتیبانی میشوند، هرچند تتر بخشی از ذخایر خود را در داراییهای پربازدهتر نگه میدارد. ارزش کل این استیبلکوینها از ۳۰۰ میلیارد دلار فراتر رفته که معادل حدود یک درصد ارزش اوراق خزانه در گردش است.
کاربرد اصلی آنها هنوز معامله داراییهای رمزارزی است. با این حال، استیبلکوینها میتوانند پرداختها را روانتر و رقابت در واسطهگری مالی را بیشتر کنند. در ترکیب با قراردادهای هوشمند، امکان تسریع تسویهها و پرداختها را فراهم میکنند و نیاز به زنجیره طولانی بانکها و وکلا را کاهش میدهند. همچنین وعده میدهند پرداختهای برونمرزی را نسبت به مسیرهای سنتی، سریعتر و ارزانتر کنند. در اقتصادهای نوظهور نیز که ارزهای داخلی کمتر قابل اعتمادند، استیبلکوینها به ابزاری برای دسترسی به دلار تبدیل شدهاند.
آیا استیبلکوینها پول محسوب میشوند؟
با وجود این کاربردها، استیبلکوینها هنوز به معنای کامل پول نیستند. بهعنوان وسیله مبادله، استفاده از آنها همچنان تخصصی و محدود است. بهعنوان واحد حساب نیز هویت مستقلی ندارند و ارزش خود را از دلار یا ارز مرجع دیگر قرض میگیرند.
مشکل دیگر، نبود یگانگی کامل است. ارزش استیبلکوینهای دلاری گاهی از یک دلار فاصله گرفته، هرچند معمولاً این فاصله زیاد نبوده است. در سال ۲۰۲۳، USDC پس از ورشکستگی Silicon Valley Bank، که Circle بخشی از نقدینگی خود را در آن نگه داشته بود، برای مدتی تا ۸۸ سنت کاهش یافت. اکنون این شرکت ۱۲.۳ میلیارد دلار از مجموع ۷۴.۱ میلیارد دلار دارایی پشتیبان خود را در بانکهای بسیار بزرگ و امن نگهداری میکند.
مسئله انعطافپذیری نیز همچنان محل تردید است. گزارش مرکز پژوهشهای سیاست اقتصادی میگوید استیبلکوینها ممکن است هنگام درخواستهای سنگین بازخرید، بدون دسترسی به حمایت بانک مرکزی با دشواری مواجه شوند. از این نظر، آنها بیشتر به صندوقهای بازار پول شبیهاند تا سپردههای بانکی.
ریسکهای پنهان استیبلکوینها
استیبلکوینها فقط با ریسک نقدشوندگی روبهرو نیستند. بانک تسویههای بینالمللی اشاره میکند که بخش قابل توجهی از فعالیتهای غیرقانونی در بلاکچینها از طریق استیبلکوینها انجام میشود. بر اساس گزارشی از Chainalysis، بزرگترین نمونه در این زمینه یک استیبلکوین روبلی بوده است.
استیبلکوینهای دلاری ممکن است برای مردم و کسبوکارهای اقتصادهای نوظهور مفید باشند، اما برای بانکهای مرکزی همان کشورها دردسر ایجاد میکنند. اگر مردم به جای ارز ملی به استیبلکوین دلاری روی آورند، بانک مرکزی بخشی از درآمد ناشی از خلق پول را از دست میدهد و ابزارهای سیاست پولی آن نیز ضعیفتر میشود.
برای دولتها، استیبلکوینها از یک سو میتوانند منبع تازهای از تقاضا برای اوراق بدهی باشند، زیرا ذخایر آنها عمدتاً در اوراق کوتاهمدت نگهداری میشود. از سوی دیگر، اگر یک استیبلکوین با هجوم دارندگان برای بازخرید روبهرو شود، همین سازوکار میتواند به منبع نگرانی تبدیل شود.
پرسش اصلی برای سیاستگذاران این است که چگونه باید استیبلکوینها را تنظیم کرد. در موج تازه قوانین و پیشنهادهای سیاستی، شباهتهایی دیده میشود. تقریباً هیچیک از سیاستگذاران تمایلی ندارند صادرکنندگان استیبلکوین اجازه پرداخت بهره داشته باشند؛ زیرا در این صورت مستقیماً با سپردههای بانکی رقابت میکنند. البته قانون GENIUS در آمریکا که از سال آینده اجرا میشود، به توزیعکنندگان اجازه پرداخت پاداش میدهد.
همه چارچوبهای پیشنهادی بر بازخرید استیبلکوینها به ارزش اسمی تأکید دارند، اما برخی درباره سرعت این بازخرید ابهام دارند. همچنین تأکید میشود که استیبلکوینها باید با داراییهای کوتاهمدت و نقدشونده پشتیبانی شوند.
بانک انگلستان پیشنهاد کرده ۳۰ درصد پشتوانه استیبلکوینها در قالب سپرده نزد بانک مرکزی و ۷۰ درصد در اوراق کوتاهمدت دولتی بریتانیا نگهداری شود. جرمی آلر، مدیرعامل Circle، میگوید چنین پشتوانه کاملی باعث میشود استیبلکوینها بهطور معناداری از پول بانکی ایمنتر باشند؛ زیرا فقط بخشی از پول بانکی با چنین ذخایری پوشش داده میشود.
در اتحادیه اروپا اما حداقلی از پشتوانه باید در سپردههای بانکی نگهداری شود. قواعد دسترسی به امکانات بانک مرکزی نیز متفاوت است. بریتانیا در حال بررسی امکان ایجاد تسهیلات وامدهنده نهایی برای این بخش است. آمریکا قصد دارد چنین حمایتی را برای بانکهای سنتی نگه دارد، هرچند ممکن است فدرالرزرو برای صادرکنندگان غیربانکی حسابهایی جهت پرداخت و تسویه فراهم کند. اتحادیه اروپا هیچ حمایت بانک مرکزی برای استیبلکوینها در نظر نگرفته است.
پول یا ابزار پرداخت جدید؟
صادرکنندگان استیبلکوینها احتمالاً خواهند گفت این داراییها پولاند، اما بانکها و بیشتر اقتصاددانان با این برداشت موافق نخواهند بود. با این حال، شاید پرسش مهمتر این نباشد که استیبلکوینها از نظر نظری پول محسوب میشوند یا نه. پرسش اصلی این است که آیا تنظیمگری جدید باعث استفاده گستردهتر از آنها خواهد شد یا نه.
پاسخ محتمل مثبت است. استیبلکوینها میتوانند در پرداختهای دیجیتال، تسویههای سریع و انتقال برونمرزی پول نقش بزرگتری پیدا کنند. البته با رقیبی جدی نیز روبهرو خواهند بود: سپردههای بانکی توکنیزهشده. این ابزارها میتوانند قابلیت برنامهپذیری داراییهای دیجیتال را با پشتوانه و اعتبار نهادهای بانکی سنتی ترکیب کنند.
در نهایت، اهمیت اصلی نه در نامگذاری است و نه در اینکه استیبلکوینها دقیقاً پول خوانده شوند یا نه. مسئله کلیدی این است که نظم اعتمادآمیز پولی همچنان کار کند. اگر استیبلکوینها بتوانند کارایی پرداخت را افزایش دهند، بدون آنکه یگانگی، انتقالپذیری و ایمنی پول را تهدید کنند، جایگاه آنها در نظام مالی گستردهتر خواهد شد. اما اگر این ابزارها به منبع هجوم، بیثباتی یا تضعیف سیاست پولی تبدیل شوند، جذابیت فناورانه آنها برای حفظ اعتماد کافی نخواهد بود.
اخبار برگزیدهارز دیجیتاللینک کوتاه :