نتانیاهو، چوپان دروغگوی خاورمیانه | چرا هشدارهای نتانیاهو خریدار ندارد؟

جهان صنعت نیوز – هم‌زمان با تشدید دوباره تنش‌ها میان آمریکا و ایران، انتظار می‌رفت تمرکز اصلی مقامات اسرائیل بر تهران باشد، اما در روزهای اخیر، ترکیه به مهم‌ترین محور اظهارنظرهای دولت اسرائیل تبدیل شده است. علت اصلی این تغییر، احتمال فروش جنگنده‌های پیشرفته اف-۳۵ آمریکا به ترکیه است؛ موضوعی که از نگاه اسرائیل می‌تواند برتری نظامی این کشور در منطقه را با چالش روبه‌رو کند.

بنیامین نتانیاهو به‌ویژه از نشانه‌های نزدیکی بیشتر دونالد ترامپ با رجب طیب اردوغان نگران است. اظهارات ترامپ درباره تمایل خود به همکاری با رئیس‌جمهور ترکیه و احتمال پیشبرد معامله فروش این جنگنده‌ها، این نگرانی را در تل‌آویو تشدید کرده است. نتانیاهو در گفت‌وگویی تلویزیونی، دولت ترکیه را حکومتی توصیف کرد که تحت تأثیر اخوان‌المسلمین قرار دارد و اعلام کرد به‌طور مستقیم به ترامپ هشدار داده است که فروش این جنگنده‌ها می‌تواند موازنه قدرت در خاورمیانه را بر هم بزند. با این حال، ترامپ نگرانی‌های او را چندان جدی ندانسته و مدعی شده است که شخصاً اردوغان را متقاعد کرده در درگیری ایران و اسرائیل وارد نشود.

چرا اسرائیل از قدرت‌گیری نظامی ترکیه نگران است؟

بخش مهمی از نگرانی‌های امنیتی اسرائیل، به رفتار و مواضع اخیر دولت ترکیه بازمی‌گردد. روابط دو کشور که پیش از این نیز شکننده بود، پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ و عملیات نظامی اسرائیل در غزه بیش از گذشته تیره شده است. هم‌زمان، مقام‌های ترکیه نیز در واکنش به اقدامات اسرائیل، مواضع بسیار تندی اتخاذ کرده‌اند. در کنار این موارد، عملکرد گذشته ترکیه در ناتو نیز بر این نگرانی‌ها افزوده است. خرید سامانه دفاع موشکی اس-۴۰۰ از روسیه و مخالفت طولانی با عضویت سوئد در ناتو، از جمله اقداماتی است که پرسش‌هایی درباره سیاست‌های منطقه‌ای آنکارا ایجاد کرده است. هرچند اعضای ناتو ممکن است برای حفظ انسجام این ائتلاف از کنار این اختلافات عبور کنند، اما این موضوع لزوماً نگرانی سایر بازیگران منطقه را برطرف نمی‌کند.

سیاست داخلی اسرائیل چگونه بر تهدید ترکیه اثر گذاشته است؟

در کنار این نگرانی‌های امنیتی، انگیزه‌های سیاسی داخلی اسرائیل نیز در برجسته شدن تهدید ترکیه نقش مهمی دارند. نتانیاهو در آستانه انتخابات اسرائیل با چالش حفظ موقعیت سیاسی خود روبه‌رو است و به همین دلیل انگیزه دارد تهدیدهای خارجی را پررنگ‌تر از گذشته نشان دهد. نمونه‌ای از این رویکرد، تصمیم ناگهانی کابینه اسرائیل برای به رسمیت شناختن نسل‌کشی ارامنه است؛ موضوعی که اسرائیل طی دهه‌های گذشته به دلیل حفظ روابط راهبردی با ترکیه از آن خودداری کرده بود. این تصمیم درست چند روز پیش از مطرح شدن موضوع فروش اف-۳۵ به ترکیه اتخاذ شد.

این در حالی است که روابط اسرائیل و ترکیه برای سال‌ها روابطی نزدیک و کارآمد بود و حتی پس از بحران کشتی ماوی مرمره نیز با وجود تنش‌ها، ارتباطات دیپلماتیک میان دو کشور به‌طور کامل قطع نشد. بنابراین، تغییر لحن اخیر اسرائیل را نمی‌توان صرفاً با ملاحظات امنیتی توضیح داد.

رفتار نتانیاهو در قبال ترکیه، با سیاست‌های گذشته اسرائیل تناقض‌های آشکاری دارد. اسرائیل همواره با فروش تسلیحات پیشرفته به کشورهای منطقه که می‌توانستند موازنه نظامی را تغییر دهند مخالفت می‌کرد. نمونه تاریخی آن، مخالفت شدید دولت مناخیم بگین با فروش هواپیماهای آواکس و جنگنده‌های اف-۱۵ آمریکا به عربستان سعودی در اوایل دهه ۱۹۸۰ بود. اما در سال‌های اخیر، مخالفت نتانیاهو با احتمال فروش اف-۳۵ به عربستان بسیار کمرنگ‌تر بود. در همان دوره، او همکاری‌های امنیتی با عربستان را حفظ کرد، نسبت به برنامه هسته‌ای این کشور حساسیت چندانی نشان نداد و حتی پس از قتل جمال خاشقجی نیز از حکومت عربستان دفاع کرد؛ زیرا در پی گسترش توافق‌های ابراهیم و عادی‌سازی روابط با ریاض بود.

با این وجود، نتانیاهو امروز اردوغان را به سرکوب مخالفان و روزنامه‌نگاران متهم می‌کند، اما همین موضوع هرگز مانع روابط نزدیک او با ولادیمیر پوتین نشده بود؛ در حالی که عملکرد روسیه در برخورد با مخالفان سیاسی بسیار گسترده‌تر توصیف می‌شود.

رقابت بر سر تغییر نظم منطقه

نتانیاهو در اظهارات اخیر خود، اردوغان را متهم کرده که به دنبال احیای امپراتوری عثمانی است. اما منتقدان اسرائیل نیز رفتار دولت نتانیاهو را با همین نگاه ارزیابی می‌کنند. نخست‌وزیر اسرائیل بارها از تغییر چهره خاورمیانه و بازطراحی نقشه منطقه سخن گفته و بر ادامه حضور نظامی اسرائیل در بخش‌هایی از غزه، لبنان و سوریه تأکید کرده است. در همین حال، برخی اعضای دولت او نیز مواضعی مشابه اتخاذ کرده‌اند؛ از جمله درخواست برای الحاق کامل کرانه باختری یا حتی ایجاد شهرک‌های اسرائیلی در لبنان. از این منظر، رقابت میان دو طرف تنها به اختلافات امنیتی محدود نیست، بلکه هر دو با ادبیاتی سخن می‌گویند که از نگاه منتقدان، نشان‌دهنده جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای است.

به باور نشریه فارن پالیسی، تشدید تنش با ترکیه در نهایت به نفع موقعیت سیاسی نتانیاهو تمام می‌شود. او با برجسته کردن تهدیدهای خارجی، این پیام را به رأی‌دهندگان منتقل می‌کند که تنها رهبری مقتدر می‌تواند امنیت اسرائیل را حفظ کند. نتانیاهو نیز در یکی از مصاحبه‌های اخیر خود تأکید کرده بود که جنگ در خاورمیانه پایان نخواهد یافت و مردم باید خود را برای ادامه این شرایط آماده کنند.

اما همین راهبرد، به تدریج جایگاه بین‌المللی اسرائیل را نیز تضعیف کرده است. بقای سیاسی نتانیاهو به حفظ ائتلاف سیاسی سخت‌گیر او وابسته است و رویارویی با اردوغان، که در اسرائیل تصویر منفی تثبیت‌شده‌ای دارد، می‌تواند به تقویت این پایگاه سیاسی کمک کند.

هشدارهایی که دیگر شنیده نمی‌شوند

اعتبار منطقه‌ای نتانیاهو پس از جنگ اخیر با ایران آسیب دیده است. او پیش‌تر مدعی شده بود حکومت ایران به‌سادگی قابل سرنگونی است و همچنین بدون ارائه شواهد اعلام کرده بود که شخصاً دستور عملیات‌هایی را صادر کرده که مانع دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای شده است. اگر چنین ادعاهایی درست باشد، خود نشان‌دهنده شکست سیاست دیرینه نتانیاهو برای جلوگیری از هسته‌ای شدن ایران خواهد بود و اگر نادرست باشد، به کاهش بیشتر اعتبار او منجر می‌شود. فارن پالیسی برای توضیح این وضعیت، به داستان مشهور چوپان دروغگو اشاره می‌کند؛ چوپانی که آن‌قدر هشدارهای دروغین داد تا وقتی واقعاً گرفتار گرگ شد، دیگر کسی فریادهایش را باور نکرد.

از این منظر، احتمال فروش اف-۳۵ به ترکیه واقعاً می‌تواند موازنه قدرت منطقه را تغییر دهد و نگرانی امنیتی اسرائیل را افزایش دهد. با این حال، به دلیل استفاده مکرر نتانیاهو از هشدارهای امنیتی برای اهداف سیاسی داخلی، بخشی از متحدان و مخالفان او دیگر این هشدارها را با همان جدیت گذشته دنبال نمی‌کنند. فارن پالیسی نتیجه می‌گیرد که نگران‌کننده‌تر از همه، این است که به نظر می‌رسد دولت ترامپ نیز دیگر مانند گذشته به هشدارهای نتانیاهو توجه نمی‌کند.

اخبار برگزیدهسیاسی