آرامکو در قلب جنگ انرژی

جهان صنعت نیوز، به نقل از شبکه خبری المیادین، دود و آتشی که روز شنبه ۳ اکتبر ۲۰۲۶ در نزدیکی تأسیسات نفتی آرامکو در ریاض مشاهده شد، پرسش‌هایی را درباره تاب‌آوری این غول نفتی در برابر عواقب جنگ مطرح کرده است.

خبرگزاری رویترز این حادثه را بدون تأیید عربستان یا اظهارنظر فوری از سوی مسؤولان این شرکت نفتی گزارش کرد این در حالی است که سرتیپ یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح یمن مسؤولیت این حمله را بر عهده گرفت.

اما زمان وقوع این حادثه در بحبوحه جنگ آمریکایی-صهیونی علیه ایران و تشدید تنش میان عربستان و یمن، حساسیت آن را افزایش داده است، در مورد اینکه آیا هر حادثه‌ای به بحران اقتصادی عربستان یا شوک جهانی تبدیل می‌شود یا خیر، به چهار عامل بستگی دارد: محل آسیب در زنجیره تأمین، میزان و مدت زمان اختلال و امکان جایگزینی مقادیر از دست رفته. آسیب به مخزن ذخیره‌سازی تولیدات با اختلال در فرآوری یا صادرات آن، تفاوت قابل توجهی دارد.

آرامکو: سنگ بنای اقتصاد عربستان و انرژی جهانی

آرامکو در سال ۱۹۳۳ با یک امتیاز نفتی آغاز به کار کرد و پس از آن نفت تجاری در چاه دمام در سال ۱۹۳۸ کشف شد. این شرکت در سال ۱۹۴۴ «آرامکو» نامیده شد و در سال ۱۹۸۰ مالکیت کامل آن به دولت عربستان منتقل شد. شرکت آرامکوی عربستان در سال ۱۹۸۸ تأسیس شد و سهام آن در سال ۲۰۱۹ برای فروش عمومی عرضه شد.

این مسیر، آن را از یک شرکت امتیازی به یک ستون مالی و تولیدی کشور تبدیل کرد.

تا پایان ژوئن ۲۰۲۶ مالکیت مستقیم دولت به ۸۱.۴۸٪ رسید، در حالی که ۱۶٪ در اختیار شرکت‌های تابعه صندوق سرمایه‌گذاری عمومی بود. درآمد حاصل از فعالیت‌های این شرکت از طریق مالیات و سود سهام به دولت می‌رسد، در حالی که سود حاصل از سهام صندوق از ظرفیت سرمایه‌گذاری آن پشتیبانی می‌کند. بنابراین، امنیت عرضه با تأمین مالی بودجه و پروژه‌های تحول اقتصادی مرتبط است.

این شرکت سود خالص تعدیل نشده ۶۵.۲ میلیارد دلاری را برای نیمه اول سال ثبت کرد، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال ۲۰۲۵، ۴۸.۷ میلیارد دلار بود و سود سهام پایه ۲۱.۹ میلیارد دلاری را برای سه ماهه دوم اعلام کرد که به همه سهامداران، نه فقط خزانه، پرداخت می‌شود.

از نظر اقتصادی، کاهش صادرات، جریان ورودی ارز خارجی را کاهش می‌دهد و بر هزینه‌ها فشار وارد می‌کند، در حالی که تأثیر نهایی با حجم، قیمت‌ها و توزیع‌های واقعی تعیین می‌شود. بنابراین میزان ضرر خزانه، با ضرب قیمت نفت در تعداد بشکه‌هایی که تولید نمی‌شوند، محاسبه نمی‌شود.

در سطح جهانی آرامکو حداکثر ظرفیت تولید پایدار نفت خام را در ۱۲ میلیون بشکه در روز نگه داشته است، این جدا از تولید واقعی یا ظرفیت اضافی قابل صادرات است. کل تولید هیدروکربن آن در سه ماهه دوم به ۹.۴۶ میلیون بشکه معادل نفت در روز رسید، در حالی که این رقم در سال قبل ۱۲.۷۸ میلیون بشکه بود. با این وجود، سود نیمه اول به دلیل افزایش قیمت‌های تحقق یافته نفت خام افزایش یافت. این امر تناقض بحران را برجسته می‌کند: قیمت بالاتر ممکن است بخشی از کاهش حجم را جبران کند اما آسیب به زیرساخت‌ها را جبران نمی‌کند. جایگزینی نفت خام مستلزم آن است که کیفیت آن با نیازهای پالایشگاه‌ها مطابقت داشته باشد و پالایش، ذخیره‌سازی و تانکرها در دسترس باشند، نه فقط چاه‌هایی که بتوانند پمپاژ را افزایش دهند.

تاریخچه هدف‌گیری: اختلاف در میزان خسارت و اختلال

تاریخچه هدف‌گیری نتایج متفاوتی را نشان می‌دهد.

حداقل هشت حمله که به شکل مستقیم تأسیسات آرامکو را تحت تأثیر قرار داده‌اند، بین سال‌های ۲۰۰۶ تا به امروز ثبت شده است البته این یک سابقه تاریخی جامع محسوب نمی‌شود. در نتیجه برخی از این حملات، مخازن ذخیره‌سازی به آتش کشیده و یا عملیات حمل‌ونقل و پالایش مختل شده‌اند. حمله ناموفق به «بقیق» در سال ۲۰۰۶ و حمله سایبری در سال ۲۰۱۲ حوادث جداگانه‌ای هستند.

در مورد حمله سایبری نیز این شرکت با وجود آسیب به سیستم‌های رایانه‌ای خود، اعلام کرد که به تولید و توزیع ادامه می‌دهد البته تعمیرات برنامه‌ریزی شده و کاهش تولید اوپک پلاس نباید در این موارد در نظر گرفته شود، مورد اول تعطیلی‌هایی برنامه‌ریزی شده بوده و مورد دوم تصمیمی برای تولید است نه شواهدی از نقص.

حمله به «بقیق» و «خریص» در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۹، همچنان مهم‌ترین نمونه است: در ابتدا تولید ۵.۷ میلیون بشکه در روز را متوقف کرد و نفت خام برنت در ۱۶ سپتامبر ۱۴.۶ درصد افزایش یافت. نیروهای مسلح یمن مسؤولیت آن حمله را بر عهده گرفتند و واشنگتن ایران را متهم کرد اما ایران این مساله را رد کرد. عربستان برای حفظ عرضه از ذخایر و جایگزین‌های نفت خام خود استفاده کرد و در ۲۵ سپتامبر همان سال، رویترز به نقل از منابع گزارش داد که ظرفیت تولید به ۱۱.۳ میلیون بشکه در روز بازگردانده شده است. با این حال، این یک شاخص ظرفیت است، نه معیاری برای صادرات واقعی.

در مقابل حمله جده در سال ۲۰۲۰ یک مخزن ذخیره‌سازی را از مدار خارج کرد اما آرامکو اعلام کرد که خریداران تحت تاثیر قرار نگرفته‌اند. پالایشگاه ریاض ظرف چند ساعت پس از حمله مارس ۲۰۲۱ دوباره به مدار بازگشت. چنین حوادثی توضیح می‌دهد که چرا حمله به نام آرامکو به معنای توقف تولید شرکت نیست و چرا باید تاسیسات مستقیم از پالایشگاه‌های مشترک جدا نگه داشته شوند.

جنگ انرژی: خطرات مسیر و محدودیت‌های جبران خسارت

امروزه ایمنی تاسیسات با ایمنی مسیرها به یکدیگر مرتبط است، با توجه به اینکه صادرات منطقه‌ای پایین‌تر از سطح قبل از جنگ باقی مانده و تهدید یمن در دریا، هزینه‌های بیمه و حمل‌ونقل و همچنین خطرات مربوط به تامین پالایشگاه‌های آسیایی در حال افزایش هستند.

خط لوله شرق به غرب با دور زدن تنگه هرمز، دسترسی به ینبع را فراهم می‌کند، اما در فاصله ۱۱ تا ۲۲ سپتامبر پس از حمله‌ای که عربستان آن را به «گروه‌های عراقی» نسبت داد، این خط لوله مختل شد. در ۲۹ سپتامبر حجم نفت انتقالی از این خط لوله ۲ تا ۲.۶۵ میلیون بشکه در روز تخمین زده شد، در حالی که ظرفیت آن هفت میلیون بشکه در روز است. با تمامی اینها ینبع همه خطرات را از بین نمی‌برد، سفرهای دریایی به سمت جنوب همچنان در معرض تنگه باب المندب قرار دارند، در حالی که مسیرهای حمل‌ونقل به اروپا متفاوت است.

تاثیر بالقوه شامل هزینه‌های تعمیر، کاهش درآمد به دلیل بشکه‌های فروخته نشده و افزایش هزینه‌های حمل و نقل و بیمه است. در سطح جهانی اگر نفت خام جایگزین مناسبی برای پالایشگاه‌ها پیدا نشده و یا مسیر تحویل امنی فراهم نشود، خسارات تشدید می‌شوند. اخبار روز شنبه اجازه تغییر قیمت سهام آرامکو یا برنت را قبل از ازسرگیری معاملات نمی‌دهد و هرگونه افزایش بعدی باید کمبود عرضه واقعی را از افزایش قیمت ناشی از ترس جدا کند.

سه احتمال برای حادثه روز شنبه باقی مانده است، یک خسارت محدود و کوتاه‌مدت که می‌تواند با ذخایر و تعمیرات جبران شود، دو، اختلال طولانی مدت و موضعی که بر توزیع و درآمد فشار وارد می‌کند و سه خسارت مکرر به زیرساخت‌های فرآوری، حمل و نقل و صادرات که جایگزین‌ها را تحت الشعاع قرار می‌دهد و به یک بحران گسترده‌تر تبدیل می‌شود. تعیین نتیجه احتمالی مستلزم تایید محل اصابت، اندازه‌گیری بشکه‌های از دست رفته و یک برنامه بازیابی قابل اعتماد است، اطلاعاتی که هنوز در مورد حادثه ریاض مشخص نیست.

منبع: ایسنا

سیاسی