آخرین فرصت دیپلماسی؛ آیا ترامپ دوباره به ایران حمله می‌کند؟ | گره اصلی مذاکرات کجا است؟

جهان صنعت نیوز – بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در تلاش است دونالد ترامپ را به ازسرگیری سریع عملیات نظامی علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در روز سه‌شنبه ترغیب کند. بر اساس گزارش فایننشال‌تایمز به نقل از افراد مطلع، نتانیاهو در تماس تلفنی روز شنبه با رئیس‌جمهور آمریکا، خواستار آغاز مجدد حملات پس از انتخابات شده است؛ با این حال، ترامپ هنوز با این درخواست موافقت نکرده است.

یک مقام آمریکایی نیز تأیید کرده که دو طرف با یکدیگر گفت‌وگو کرده‌اند و نتانیاهو خواهان ازسرگیری درگیری‌ها بوده است، اما ترامپ هنوز به این جمع‌بندی نرسیده است. جزئیات این تماس ابتدا توسط پایگاه خبری اکسیوس منتشر شده بود.

یکی از افراد مطلع از این تحولات معتقد است دولت آمریکا در حال دادن آخرین فرصت به دیپلماسی برای دستیابی به نتیجه است، در حالی که دولت نتانیاهو تمایلی به توافق ندارد و حل مسئله ایران از مسیر نظامی را ترجیح می‌دهد.

این اختلاف در شرایطی آشکار شده که نتانیاهو پس از انتخابات اخیر اسرائیل با چالش حفظ قدرت سیاسی خود مواجه است. از سوی دیگر، ترامپ هفته گذشته گفته بود که درباره آغاز یک عملیات نظامی دیگر علیه ایران باید تصمیم‌گیری کند.

سابقه حمله در میانه مذاکرات؛ نگرانی تهران از تکرار تجربه گذشته

یکی از عوامل پیچیده‌کننده مذاکرات کنونی، سابقه اقدام نظامی آمریکا علیه ایران در مقاطع پیشین گفت‌وگوهای دیپلماتیک است.

ترامپ پیش‌تر دو بار در شرایطی به ایران حمله کرده که دولت او هم‌زمان با تهران در حال مذاکره بوده است. نخستین مورد پیش از جنگ ۱۲روزه و دومین مورد پیش از آغاز حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در اواخر سال گذشته رخ داد.

این سابقه، اعتماد متقابل میان دو طرف را تضعیف کرده و دستیابی به توافق جدید را دشوارتر ساخته است. در شرایط کنونی نیز واشنگتن و تهران، با وجود تمایل به ادامه مذاکرات، درباره ترتیب اجرای تعهدات و سرنوشت ذخایر اورانیوم ایران اختلاف‌نظر دارند.

پیشنهاد هفت‌روزه ایران روی میز میانجی‌گران

تلاش‌های دیپلماتیک منطقه‌ای به رهبری قطر برای دستیابی به توافقی موقت میان ایران و آمریکا ادامه دارد. مبنای این تلاش‌ها، نسخه‌ای از طرح هفت‌روزه ایران است که ماه گذشته در مجمع عمومی سازمان ملل ارائه شد.

در همین راستا، مقام‌های ایرانی طی روزهای پایانی هفته گذشته در دوحه با میانجی‌گران دیدار کردند. این مذاکرات پس از آن انجام شد که هیأتی از مذاکره‌کنندگان قطری روز جمعه یک دور گفت‌وگو در تهران برگزار کرده بود.

بر اساس پیشنهاد مطرح‌شده، ایران اجازه خواهد داد تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز به‌صورت آزادانه انجام شود؛ مشروط بر آنکه آمریکا محاصره بنادر ایران را لغو کند، امکان صادرات نفت ایران را فراهم آورد و دسترسی تهران به بخشی از دارایی‌های مسدودشده در خارج از کشور را بپذیرد.

پس از اجرای این توافق موقت، مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی از سر گرفته خواهد شد.

با این حال، نشانه‌های پیشرفت در مذاکرات همچنان محدود است. بی‌اعتمادی عمیق میان تهران و واشنگتن، اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات و وضعیت ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران، از مهم‌ترین موانع دستیابی به توافق محسوب می‌شوند.

ذخایر ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم؛ گره اصلی مذاکرات

یکی از اختلافات مهم میان دو طرف، سرنوشت ذخایر ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم با غنای بالای ایران است. آمریکا خواهان آن است که ایران برنامه زمانی مشخصی برای بازدید بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از تأسیسات اصلی هسته‌ای خود ارائه کند؛ تأسیساتی که تصور می‌شود این ذخایر در آنها نگهداری می‌شوند.

دولت ترامپ همچنین بارها تأکید کرده است که ایران باید ذخایر اورانیوم خود را واگذار کرده و آنها را به خارج از کشور منتقل کند. با این حال، مقام‌های ایرانی به‌صورت علنی با چنین اقدامی مخالفت کرده‌اند.

یکی از افراد مطلع از روند میانجی‌گری می‌گوید هر دو طرف خواهان دستیابی به توافق هستند و نشانه‌هایی از انعطاف‌پذیری بیشتر در مواضع آنها مشاهده می‌شود، اما هنوز مشخص نیست تلاش‌های دیپلماتیک بتواند فاصله میان دیدگاه‌های تهران و واشنگتن را برطرف کند.

میانجی‌گران نیز از ترامپ خواسته‌اند فرصت بیشتری به دیپلماسی بدهد تا امکان دستیابی به توافق فراهم شود.

تهران هم‌زمان از آمادگی نظامی و ادامه دیپلماسی می‌گوید

در حالی که مقام‌های ایرانی نسبت به پاسخ شدید به هرگونه حمله جدید هشدار داده‌اند، تهران همچنان مسیر دیپلماسی را باز نگه داشته است.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز دوشنبه اعلام کرد در صورت برآورده شدن مطالبات ایران، امکان بازگرداندن امنیت به تنگه هرمز و آغاز فرآیند مذاکرات در مدت کوتاهی وجود خواهد داشت.

او همچنین تأکید کرد تبادل پیام‌ها میان طرفین همچنان ادامه دارد و ایران مطالبات مشروع خود را به طرف آمریکایی منتقل کرده است. به گفته بقائی، اکنون تصمیم‌گیری در اختیار واشنگتن قرار دارد.

این موضع‌گیری نشان می‌دهد تهران، ضمن تأکید بر مطالبات خود، همچنان دستیابی به توافق را امکان‌پذیر می‌داند؛ هرچند تهدید به پاسخ نظامی در صورت ازسرگیری حملات نیز پابرجاست.

تنگه هرمز همچنان ناامن است

در کنار مذاکرات سیاسی، وضعیت امنیت دریایی در تنگه هرمز به یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های بین‌المللی تبدیل شده است. بر اساس داده‌های شرکت کارگزاری کشتی کلارکسونز، ماه اکتبر سنگین‌ترین ماه از نظر تعداد حملات به کشتی‌ها در اطراف تنگه هرمز بوده است.

آرسنیو دومینگز، دبیرکل سازمان بین‌المللی دریانوردی، روز دوشنبه اعلام کرد همواره مشخص نیست حملات به کشتی‌ها با استفاده از پهپاد، موشک یا مین انجام شده است. او همچنین گفت با وجود تلاش‌های آمریکا برای مین‌روبی منطقه در تابستان، هیچ تأییدی درباره پاک‌سازی کامل تنگه هرمز از مین‌ها وجود ندارد. دومینگز با تأکید بر خطرات موجود برای جان دریانوردان، عبور از تنگه هرمز را در شرایط کنونی ناامن توصیف کرد و گفت کشتی‌ها نباید چنین ریسکی را بپذیرند.

این وضعیت می‌تواند دستیابی به توافق موقت را بیش از پیش ضروری کند؛ زیرا بازگشت امنیت به این آبراه، یکی از محورهای اصلی پیشنهاد ایران برای کاهش تنش‌هاست.

احتمال تأخیر در حملات؛ نشانه‌ای از تأثیر مذاکرات

در میان تحولات دیپلماتیک، یک مقام نظامی اسرائیلی که در جریان ارزیابی اولیه اطلاعاتی قرار گرفته، اعلام کرده است رهگیری‌ها و اقدامات نظارتی اخیر باعث شده ارتش اسرائیل به این جمع‌بندی برسد که دور کنونی مذاکرات ممکن است به اندازه‌ای پیشرفت کند که آمریکا را به تعویق انداختن حملات، دست‌کم برای مدتی، متقاعد کند.

مجموع تحولات نشان می‌دهد در شرایطی که نتانیاهو برای ازسرگیری سریع عملیات نظامی فشار وارد می‌کند، دولت ترامپ هنوز تصمیم نهایی خود را نگرفته است. تلاش‌های قطر، انعطاف‌پذیری نسبی تهران و واشنگتن و نگرانی‌های فزاینده درباره امنیت تنگه هرمز، همچنان امکان ادامه مسیر دیپلماسی را زنده نگه داشته‌اند؛ هرچند اختلافات هسته‌ای و بی‌اعتمادی عمیق دو طرف، دستیابی به توافق را با موانع جدی مواجه کرده است.

 

اخبار برگزیدهسیاسی