دیپلماسی در دقیقه نود؛ توافق ایران و آمریکا نزدیک‌تر شد؟ | تلاش چهار قدرت منطقه‌ای برای متوقف کردن جنگ
فایننشال تایمز: دونالد ترامپ پس از گفت‌وگو با نخست‌وزیر قطر از شکل‌گیری شتاب مثبت برای پایان جنگ با ایران خبر داد و احتمال حمله نظامی مجدد آمریکا به ایران را در شرایط کنونی بسیار پایین دانست. این اظهارات در حالی مطرح شده که رهبران عربستان سعودی، امارات، قطر و ترکیه طی روزهای اخیر تلاش کرده‌اند واشنگتن را به ادامه مسیر دیپلماسی و خودداری از تشدید درگیری‌ها متقاعد کنند.
جهان صنعت نیوز – دونالد ترامپ، پس از دیدار با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، اعلام کرد که روند پایان دادن به جنگ با ایران با شتاب مثبت همراه شده و احتمال حمله مجدد آمریکا به جمهوری اسلامی در شرایط فعلی بسیار پایین به نظر می‌رسد.
این اظهارات پس از آن مطرح شد که دست‌کم چهار رهبر عرب و مسلمان در روزهای اخیر با ترامپ گفت‌وگو کردند تا او را به دادن فرصت بیشتر به دیپلماسی و خودداری از حملات نظامی جدید متقاعد کنند. دولت قطر در هفته‌های اخیر نقش محوری در تلاش‌های منطقه‌ای برای میانجی‌گری و دستیابی به توافقی موقت میان طرف‌های درگیر ایفا کرده است.
ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «ما شاهد شتاب مثبت در مسیر پایان این درگیری هستیم و اطمینان حاصل خواهیم کرد که منافع آمریکا در همه شرایط حفظ شود.»
او همچنین مدعی شد قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، کویت و دیگر کشورهای منطقه، وضعیت موجود را ترجیح می‌دهند؛ وضعیتی که به گفته ترامپ شامل ادامه محاصره دریایی گسترده و عملیات جدید موسوم به «دروازه آهنین» در زمین و دریاست.
رئیس‌جمهور آمریکا در عین حال تأکید کرد که نیروهای این کشور برای اقدام نظامی آماده هستند، اما افزود که در شرایط کنونی احتمال حمله مجدد چندان زیاد نیست.
یک دیپلمات آگاه از مذاکرات نیز دیدار ترامپ، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا و نخست‌وزیر قطر را مثبت ارزیابی کرد و گفت طرفین توافق دارند که دیپلماسی مسیر ترجیحی برای دستیابی به توافق است.
نگرانی کشورهای منطقه از تشدید جنگ
در روزهای اخیر، رهبران عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر و ترکیه تلاش کرده‌اند ترامپ را متقاعد کنند که برای حل‌وفصل جنگی که نزدیک به ۹ ماه از آغاز آن می‌گذرد، فرصت بیشتری به مذاکرات بدهد.
این تلاش‌ها در شرایطی شدت گرفته که نگرانی‌هایی درباره احتمال صدور دستور حمله جدید آمریکا به ایران پس از نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای هفته گذشته وجود داشت. عملکرد ضعیف جمهوری‌خواهان در این انتخابات و نارضایتی عمومی از جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران، به‌ویژه به دلیل تأثیر آن بر قیمت سوخت، از عوامل مهم فشار سیاسی بر دولت ترامپ بوده است.
در همین حال، رهبران منطقه نسبت به فشارهای مستمر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، برای ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران نگران هستند. نتانیاهو که پس از انتخابات بدون نتیجه قطعی اسرائیل همچنان به‌عنوان نخست‌وزیر موقت فعالیت می‌کند، خواستار حملات جدید آمریکا و اسرائیل با هدف فروپاشی حکومت ایران شده است.
یک فرد آگاه از گفت‌وگوها در این زمینه گفته است نتانیاهو تقریباً هر روز با ترامپ تماس می‌گیرد و او را به ازسرگیری جنگ ترغیب می‌کند. به گفته این منبع، افرادی در داخل و خارج کاخ سفید که مخالف ادامه جنگ هستند، تلاش می‌کنند در برابر این فشارها مقاومت کنند و رهبران منطقه نیز از ترامپ می‌خواهند به‌جای تشدید درگیری، مذاکرات را در اولویت قرار دهد.
بااین‌حال، یک منبع آگاه از شرایط اسرائیل گفته است نتانیاهو همچنان خواهان ازسرگیری عملیات نظامی است، اما در حال حاضر فشار سازمان‌یافته‌ای برای متقاعد کردن ترامپ به این اقدام وجود ندارد. کاخ سفید نیز از اظهارنظر درباره این گزارش خودداری کرده است.
بر اساس اطلاعات افراد مطلع از تماس‌ها، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر و رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، از جمله رهبرانی بوده‌اند که با ترامپ گفت‌وگو کرده‌اند.
نگرانی مشترک این کشورها آن است که هرگونه تشدید دوباره جنگ، منطقه را وارد بحران عمیق‌تری کند. آنها بیم دارند که ایران در واکنش به حملات جدید، اقدامات گسترده‌ای علیه کشورهای منطقه انجام دهد و دامنه درگیری از وضعیت کنونی فراتر برود.
انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات، نیز تأکید کرده است که اولویت باید همچنان دستیابی به راه‌حل‌های سیاسی و دیپلماتیک باشد؛ راه‌حل‌هایی که بتوانند توازن منطقه‌ای پایدارتر ایجاد کنند.
او در سخنرانی روز دوشنبه خود گفت هنوز برای ارزیابی کامل تأثیر انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا بر رویکرد واشنگتن در قبال ایران زود است، اما ابراز امیدواری کرد نتایج انتخابات به تقویت تلاش‌های دیپلماتیک برای دستیابی به صلح و ثبات پایدار در خلیج فارس منجر شود.
اختلاف بر سر توافق موقت؛ محاصره دریایی و ذخایر اورانیوم
با وجود افزایش تحرکات دیپلماتیک، مذاکرات میان طرف‌های درگیر همچنان با موانع جدی مواجه است. میانجی‌ها هفته‌ها تلاش کرده‌اند بن‌بست موجود بر سر پیشنهاد توافق موقت را پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا برطرف کنند، اما اختلاف‌ها همچنان پابرجاست.
ایران و آمریکا در حال بررسی پیشنهادی هستند که بر مبنای نسخه‌ای از طرح هفت‌روزه ارائه‌شده از سوی تهران در شهریور و مهر تنظیم شده است؛ طرحی که ترامپ پیش‌تر آن را رد کرده بود.
بر اساس این پیشنهاد، ایران در ازای رفع محاصره بنادر خود از سوی آمریکا، اجازه صادرات نفت و دسترسی به بخشی از دارایی‌های مسدودشده در خارج از کشور، امکان عبور آزادانه کشتی‌ها از تنگه هرمز را فراهم می‌کند. پس از اجرای این توافق موقت نیز مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی از سر گرفته خواهد شد.
بااین‌حال، دو موضوع اصلی همچنان مانع پیشرفت مذاکرات است. نخست، ترتیب اجرای تعهدات طرفین و اینکه کدام‌یک باید ابتدا اقدامات مورد توافق را انجام دهد. دوم، سرنوشت ذخایر ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم با غنای بالای ایران است.
آمریکا خواستار آن است که ایران اجازه دهد بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از تأسیسات اصلی هسته‌ای این کشور بازدید کنند؛ تأسیساتی که آمریکا در جریان درگیری ۱۲روزه سال گذشته بمباران کرده بود. به گفته منابع آگاه از مذاکرات، تصور می‌شود بخش عمده ذخایر اورانیوم ایران همچنان زیر آوار این تأسیسات قرار داشته باشد.
کاخ سفید بر ضرورت واگذاری این ذخایر از سوی ایران و انتقال آنها به خارج از کشور تأکید دارد. استدلال واشنگتن این است که اورانیوم موجود تا سطحی نزدیک به غنای موردنیاز برای ساخت سلاح هسته‌ای غنی‌سازی شده است. در مقابل، مقام‌های ایرانی به‌صورت علنی هرگونه انتقال این ذخایر به خارج از کشور را رد کرده‌اند.
آینده مذاکرات در سایه فشارهای منطقه‌ای و نظامی
مجموع تحولات نشان می‌دهد که تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از بازگشت جنگ وارد مرحله‌ای حساس شده است. از یک سو، کشورهای منطقه نگران پیامدهای امنیتی و اقتصادی تشدید درگیری هستند و تلاش می‌کنند ترامپ را به ادامه مذاکرات متقاعد کنند. از سوی دیگر، فشارهای اسرائیل برای ازسرگیری عملیات نظامی و اختلاف‌های حل‌نشده درباره محاصره دریایی و برنامه هسته‌ای ایران همچنان بر روند توافق سایه انداخته است.
اظهارات اخیر ترامپ درباره کاهش احتمال حمله مجدد و وجود شتاب مثبت در مسیر پایان جنگ، نشانه‌ای از تمایل فعلی واشنگتن به ادامه مسیر دیپلماتیک است؛ بااین‌حال، اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات و سرنوشت ذخایر اورانیوم نشان می‌دهد که دستیابی به توافق نهایی همچنان با موانع جدی روبه‌روست.
اخبار برگزیدهسیاسیلینک کوتاه :