جنگ بدون استراتژی
اکونومیست : عملیات نظامی گسترده آمریکا و اسرائیل علیه ایران از نظر نظامی ضربههایی به تواناییهای نظامی تهران وارد کرده است، اما نبود هدف سیاسی روشن برای این جنگ میتواند به یکی از بزرگترین ضعفهای آن تبدیل شود. پیامدهای سیاسی و اقتصادی جنگ از گسترش درگیریها در منطقه تا افزایش قیمت انرژی میتواند هزینههای بلندمدت این جنگ را برای اقتصاد جهانی و نظم منطقهای افزایش دهد.
جهان صنعت نیوز – درگیری نظامی میان آمریکا و اسرائیل با ایران با عملیات گستردهای همراه بوده که ضرباتی به ساختار نظامی ایران وارد کرده است. در این عملیات رهبر جمهوری اسلامی شهید شد؛ رویدادی که در روابط بینالملل به ندرت رخ میدهد و نشاندهنده سطح بالای شدت درگیری است. با این وجود، تغییر فوری در ساختار قدرت ایران رخ نداد و به سرعت سازوکار جدیدی برای اداره کشور شکل گرفت. حتی احتمال معرفی رهبر جدید در آینده نزدیک مطرح شده است. این مسئله نشان میدهد که حذف یک رهبر الزاماً به فروپاشی ساختار سیاسی یک نظام منجر نمیشود.
از همین رو برخی تحلیلگران معتقدند که عملیات نظامی ممکن است از نظر عملیاتی موفق بوده باشد، اما هنوز مشخص نیست که آیا به اهداف سیاسی مشخصی منجر خواهد شد یا نه؟
یکی از مهمترین مشکلات این جنگ نبود تعریف دقیق از اهداف آن است. در هر جنگی تعیین هدف سیاسی اهمیت حیاتی دارد، زیرا این اهداف مسیر عملیات نظامی، میزان هزینههای قابل قبول و زمان پایان جنگ را مشخص میکند.
در این بحران، اهداف اسرائیل نسبتاً روشنتر به نظر میرسد و بر تضعیف تهدیدات ناشی از ایران تمرکز دارد. اما در سوی دیگر، روایتهای متفاوتی درباره اهداف آمریکا مطرح شده است. برخی مقامات از نابودی برنامه موشکی ایران سخن گفتهاند، برخی دیگر به مسئله برنامه هستهای اشاره کردهاند و در مواردی نیز موضوع تغییر رژیم مطرح شده است. این تنوع در اهداف اعلامشده باعث شده است که تصویر روشنی از استراتژی کلی جنگ وجود نداشته باشد. چنین وضعیتی از نظر سیاسی ممکن است انعطاف ایجاد کند، اما از منظر راهبردی میتواند به ضعف تبدیل شود.
گسترش درگیری در منطقه
یکی از پیامدهای مهم جنگ، احتمال کشیده شدن کشورهای دیگر به درگیری است. ایران در پاسخ به حملات تلاش کرده دامنه درگیری را گسترش دهد و اهدافی در کشورهای منطقه را مورد حمله قرار دهد. کشورهای حوزه خلیج فارس که در سالهای اخیر تلاش کردهاند خود را به عنوان مناطق امن برای سرمایهگذاری معرفی کنند، اکنون در معرض تهدید قرار گرفتهاند. همچنین درگیریها در لبنان نیز شدت گرفته و حملات علیه گروههای همسو با ایران در این کشور افزایش یافته است.
در همین حال برخی کشورهای اروپایی نیز برای حفاظت از پایگاههای خود در منطقه وارد عمل شدهاند. حتی در مواردی سامانههای دفاعی کشورهای عضو ناتو موشکهایی را که به سمت کشورهای منطقه شلیک شده بود رهگیری کردهاند. این تحولات نشان میدهد که جنگ میتواند به سرعت از یک درگیری محدود به بحران منطقهای گستردهتر تبدیل شود.
شوک انرژی و پیامدهای اقتصادی
یکی از مهمترین پیامدهای اقتصادی جنگ به بازار انرژی مربوط میشود. ایران تلاش کرده است با ایجاد اختلال در تنگه هرمز جریان صادرات نفت را محدود کند؛ مسیری که بخش بزرگی از صادرات جهانی نفت از آن عبور میکند. همزمان برخی زیرساختهای انرژی در منطقه نیز هدف حملات قرار گرفتهاند. این حملات شامل تأسیسات مهم تولید گاز مایع و همچنین برخی پالایشگاههای بزرگ نفت بوده است.
در نتیجه این تحولات، قیمت نفت افزایش یافته و بازارهای انرژی با نوسان روبهرو شدهاند. قیمت نفت برنت طی مدت کوتاهی بیش از ۱۴ درصد افزایش یافته و قیمت گاز طبیعی در اروپا نیز جهش قابل توجهی داشته است. اگر قیمت نفت به حدود ۱۰۰ دلار در هر بشکه برسد، پیامدهای آن میتواند به کاهش رشد اقتصادی جهانی و افزایش تورم منجر شود.
خطر بیثباتی داخلی در ایران
در کنار پیامدهای منطقهای، جنگ میتواند اثرات داخلی مهمی نیز در ایران داشته باشد. ساختار جمعیتی ایران متنوع است و بخش قابل توجهی از جمعیت این کشور را اقلیتهای قومی تشکیل میدهند. در برخی تحلیلها مطرح شده که فشار نظامی ممکن است به تشدید ناآرامیهای داخلی منجر شود. حتی حمایت از برخی گروههای شورشی نیز به عنوان ابزاری برای افزایش فشار بر حکومت مطرح شده است.
با این حال چنین رویکردی میتواند پیامدهای پیشبینیناپذیری داشته باشد. تجربه بحرانهای منطقه نشان داده است که فروپاشی ساختارهای سیاسی میتواند به جنگ داخلی و بیثباتی گسترده منجر شود؛ وضعیتی که نه تنها ایران بلکه کشورهای همسایه را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
فشار سیاسی در داخل آمریکا
در داخل آمریکا نیز حمایت عمومی از جنگ محدود است. نظرسنجیها نشان میدهد که تنها بخش کوچکی از افکار عمومی از ادامه درگیری حمایت میکند. این وضعیت در مقایسه با برخی جنگهای گذشته تفاوت قابل توجهی دارد. از سوی دیگر، افزایش قیمت سوخت میتواند نارضایتی اقتصادی در داخل آمریکا ایجاد کند. حتی اگر آمریکا از نظر انرژی به خودکفایی نسبی رسیده باشد، افزایش قیمت بنزین همچنان یکی از حساسترین موضوعات برای رأیدهندگان محسوب میشود. این عوامل میتوانند فشار سیاسی برای پایان دادن به جنگ را افزایش دهند.
خطر طولانی شدن جنگ
یکی از نگرانیهای اصلی این است که جنگ بدون دستیابی به هدف مشخص ادامه پیدا کند. در چنین شرایطی ممکن است تلاش برای دستیابی به پیروزی کامل به گسترش بیشتر درگیری منجر شود. برخی سناریوها شامل تلاش برای نابودی کامل ساختار سیاسی ایران یا تغییر رژیم مطرح شدهاند. اما چنین اهدافی حتی با توان نظامی گسترده نیز تضمینکننده موفقیت نیستند و میتوانند پیامدهای گستردهتری برای منطقه ایجاد کنند.
در مقابل، برخی تحلیلگران معتقدند محدود کردن اهداف جنگ و پایان دادن سریعتر به عملیات نظامی میتواند گزینه کمهزینهتری باشد.
جنگی با پیامدهای بلندمدت
تحولات اخیر نشان میدهد که عملیات نظامی اگرچه ممکن است از نظر تاکتیکی موفق باشد، اما بدون یک راهبرد سیاسی مشخص میتواند به بحرانهای پیچیدهتری منجر شود. در شرایطی که بازارهای انرژی تحت فشار قرار گرفتهاند و خطر گسترش درگیری در منطقه وجود دارد، تصمیمگیری درباره مسیر آینده جنگ اهمیت زیادی پیدا میکند.
بدون چنین راهبردی، حتی موفقیتهای نظامی نیز ممکن است به بیثباتی گستردهتر در منطقه و اقتصاد جهانی منجر شود.
اخبار برگزیدهسیاسی
لینک کوتاه :