جنگ ایران؛ هدیهای ناخواسته برای روسیه و چین؟
برخی تحلیلگران معتقدند جنگ آمریکا با ایران تمرکز راهبردی واشنگتن را از چالشهای بزرگتر منحرف کرده است. موضوعی که میتواند در عمل به سود رقبای اصلی آمریکا یعنی روسیه و چین تمام شود. افزایش قیمت نفت، مصرف سریع ذخایر تسلیحاتی و انتقال توجه سیاسی و نظامی آمریکا به خاورمیانه، عواملی هستند که ممکن است توان واشنگتن برای رقابت با قدرتهای بزرگ را تضعیف کند. در این نگاه، در حالی که آمریکا درگیر جنگ جدیدی در خاورمیانه شده، روسیه از افزایش درآمدهای نفتی بهره میبرد و چین نیز با سرعت در حال تقویت قدرت اقتصادی، فناوری و نظامی خود است.
جهان صنعت نیوز – از دهه ۱۹۷۰ به بعد، خاورمیانه به یکی از محورهای اصلی سیاست امنیتی ایالات متحده تبدیل شد. بحران نفتی ناشی از تحریم کشورهای عربی، ماجرای گروگانگیری در ایران و سپس حمله شوروی به افغانستان مجموعهای از رویدادهایی بودند که این منطقه را در کانون راهبرد دفاعی آمریکا قرار دادند. در همان دوره، دولت آمریکا اعلام کرد هرگونه تلاش قدرتهای خارجی برای کنترل منطقه خلیج فارس تهدیدی علیه منافع حیاتی ایالات متحده تلقی خواهد شد و با استفاده از ابزارهای مختلف، از جمله نیروی نظامی، با آن مقابله خواهد شد. برای اجرای این سیاست، ساختارهای نظامی جدیدی ایجاد شد که بعدها به فرماندهی مرکزی آمریکا تبدیل شد؛ نهادی که امروز عملیات نظامی علیه ایران را هدایت میکند.
با این حال، شرایط انرژی جهان نسبت به آن دوران تغییر کرده است. آمریکا اکنون یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت و گاز در جهان محسوب میشود و وابستگی آن به واردات انرژی از خاورمیانه به مراتب کمتر شده است. همین موضوع باعث شده برخی مقامات آمریکایی استدلال کنند که ایالات متحده اکنون آزادی عمل بیشتری برای استفاده از قدرت نظامی در این منطقه دارد، زیرا دیگر به نفت عبوری از تنگه هرمز وابسته نیست.
این استدلال با این فرض همراه است که استقلال نسبی انرژی به آمریکا امکان میدهد بدون نگرانی از شوکهای قیمتی دست به اقدام نظامی بزند. اما تحولات بازار انرژی نشان داده است که حتی در شرایطی که آمریکا تولیدکننده بزرگ انرژی است، اقتصاد این کشور همچنان از نوسانات جهانی قیمت نفت تأثیر میپذیرد. در واقع، افزایش قیمت نفت پس از آغاز جنگ نشان داد که بازار انرژی همچنان ماهیتی جهانی دارد. حتی اگر آمریکا نفت وارد نکند، قیمت سوخت در این کشور همچنان به قیمت جهانی نفت وابسته است. همین موضوع باعث شد قیمت بنزین در آمریکا در مدت کوتاهی افزایش قابل توجهی پیدا کند.
بازگشت به چرخه جنگهای خاورمیانه
در طول دو دهه گذشته، دولتهای مختلف آمریکا تلاش کرده بودند تمرکز راهبردی خود را از خاورمیانه به مناطق دیگر منتقل کنند. در سال ۲۰۱۱ سیاست چرخش به آسیا مطرح شد که هدف آن تمرکز بیشتر بر منطقه آسیا–اقیانوسیه و رقابت با قدرتهای نوظهور بود. حتی در دورههای بعد نیز بحث کاهش حضور آمریکا در خاورمیانه و تمرکز بر مسائل داخلی یا رقابتهای بزرگ قدرت مطرح بود. با این حال، تحولات اخیر نشان میدهد که ایالات متحده بار دیگر درگیر یک جنگ جدید در همین منطقه شده است.
در نتیجه، منابع مالی، توجه سیاسی و ظرفیت نظامی آمریکا بار دیگر به سمت خاورمیانه هدایت شده است؛ روندی که برخی تحلیلگران آن را تکرار چرخهای از درگیریهای پرهزینه در این منطقه میدانند.
منتقدان این جنگ معتقدند که اگرچه حکومت ایران سابقه طولانی تنش با آمریکا دارد، اما این کشور در مقایسه با قدرتهای بزرگی مانند چین و روسیه تهدیدی در همان سطح محسوب نمیشود. در این نگاه، برنامه هستهای ایران اگرچه مسئلهای مهم به شمار میرود، اما حملات نظامی اخیر نیز بهطور قابل توجهی آن را عقب رانده است. به همین دلیل برخی تحلیلگران معتقدند تهدید فوری و مستقیمی وجود نداشت که توجیهکننده آغاز جنگ باشد.
در مقابل، هزینههای اقتصادی و نظامی این جنگ میتواند منابع آمریکا را در زمانی که رقابت با قدرتهای بزرگ تشدید شده، کاهش دهد. این مسئله بهویژه در شرایطی اهمیت دارد که بدهی عمومی آمریکا به سطوح بسیار بالایی رسیده و هزینههای جنگ میتواند فشار بیشتری بر بودجه دولت وارد کند.
افزایش قیمت نفت و سود روسیه
یکی از پیامدهای مستقیم جنگ، افزایش قابل توجه قیمت نفت بوده است. قیمت نفت که پیش از آغاز درگیری حدود ۷۳ دلار در هر بشکه بود، پس از شروع جنگ به بیش از ۱۰۰ دلار رسید. این افزایش قیمت برای کشورهایی که صادرات انرژی بخش مهمی از درآمد آنها را تشکیل میدهد، مزیت اقتصادی قابل توجهی ایجاد میکند. روسیه یکی از مهمترین نمونههای این کشورهاست.
افزایش قیمت نفت میتواند منابع مالی بیشتری برای اقتصاد روسیه فراهم کند و به تأمین هزینههای نظامی این کشور کمک کند. علاوه بر این، برخی تصمیمات سیاستی آمریکا نیز میتواند به افزایش فروش نفت روسیه در بازار جهانی کمک کند.
فشار بر ذخایر تسلیحاتی آمریکا
در کنار پیامدهای اقتصادی، جنگ با ایران مصرف قابل توجهی از تجهیزات نظامی پیشرفته آمریکا را نیز به همراه داشته است. از جمله این تجهیزات میتوان به موشکهای رهگیر پدافندی اشاره کرد که در عملیاتهای نظامی استفاده میشوند.
برخی گزارشها نشان میدهد که در مدت کوتاهی از درگیریها، تعداد زیادی از این موشکها مصرف شده است. این موضوع در حالی رخ میدهد که چنین تسلیحاتی در دیگر جبهههای راهبردی نیز مورد نیاز هستند. برای مثال، این سامانهها نقش مهمی در دفاع از زیرساختهای اوکراین در برابر حملات روسیه داشتهاند. بنابراین مصرف گسترده آنها در یک درگیری جدید میتواند بر توانایی آمریکا برای حمایت از متحدان خود در دیگر مناطق تأثیر بگذارد.
رقابت بزرگ با چین؛ چالشی بزرگتر
در سطحی گستردهتر، برخی تحلیلگران معتقدند تمرکز بیش از حد آمریکا بر خاورمیانه میتواند توجه این کشور را از مهمترین چالش راهبردی آینده یعنی رقابت با چین منحرف کند.
در دو دهه گذشته، در حالی که آمریکا درگیر جنگهای پس از حملات ۱۱ سپتامبر بود، اقتصاد چین با سرعت قابل توجهی رشد کرد و حضور این کشور در بازارهای جهانی افزایش یافت. این تحول که گاه از آن به عنوان شوک چین یاد میشود، تأثیر عمیقی بر ساختار صنعتی آمریکا گذاشت. اکنون برخی اقتصاددانان هشدار میدهند که موج جدیدی از این رقابت اقتصادی در راه است؛ موجی که ممکن است حتی تأثیرات عمیقتری بر اقتصاد جهانی داشته باشد.
در همین زمان، چین سرمایهگذاریهای گستردهای در فناوریهای پیشرفته انجام داده است. گزارش نشان میدهد این کشور در بسیاری از حوزههای فناوری پیشرفته جایگاه بسیار قدرتمندی به دست آورده است. چین در حال حاضر سهم قابل توجهی از تولید جهانی بسیاری از محصولات فناوری از خودروهای برقی گرفته تا تلفنهای هوشمند، باتریهای لیتیومی و پهپادها را در اختیار دارد. همچنین بخش بزرگی از فروش خودرو در بازار داخلی این کشور به خودروهای برقی یا هیبریدی اختصاص دارد.
در حوزه نظامی نیز چین به سرعت در حال افزایش تواناییهای خود است. این کشور بزرگترین نیروی دریایی جهان را در اختیار دارد و برنامههای گستردهای برای توسعه موشکهای بالستیک و تواناییهای هستهای دنبال میکند.
جنگی که میتواند توازن رقابت جهانی را تغییر دهد
در چنین شرایطی، برخی تحلیلگران معتقدند درگیری نظامی آمریکا با ایران میتواند بهطور غیرمستقیم به نفع رقبای اصلی واشنگتن تمام شود. افزایش قیمت انرژی میتواند به اقتصاد روسیه کمک کند و در عین حال تمرکز راهبردی آمریکا را از رقابت با چین منحرف سازد. هنوز مشخص نیست نتیجه نهایی این جنگ چه خواهد بود. اما از دیدگاه برخی ناظران، حتی در مراحل اولیه نیز نشانههایی وجود دارد که نشان میدهد درگیری جدید خاورمیانه میتواند پیامدهایی فراتر از میدان جنگ داشته باشد؛ پیامدهایی که ممکن است توازن رقابت قدرتهای بزرگ را تحت تأثیر قرار دهد.
اخبار برگزیدهسیاسیلینک کوتاه :