جنگی که حتی بعد از پایان هم گران تمام میشود
واشنگتن پست: جنگ در ایران میتواند آثار ماندگاری بر اقتصاد جهانی بر جای بگذارد. اختلال گسترده در عرضه نفت، افزایش ریسک ژئوپلیتیکی در خلیج فارس و تغییر نگاه سرمایهگذاران به امنیت منطقه از جمله عواملی هستند که میتوانند باعث افزایش پایدار قیمت انرژی، مواد غذایی و برخی فلزات صنعتی شوند. در چنین شرایطی حتی با پایان درگیریها نیز احتمالاً فشارهای تورمی در اقتصاد جهانی برای مدتی طولانی ادامه خواهد یافت.
جهان صنعت نیوز – جنگ در ایران در کوتاهمدت بیش از هر چیز به دلیل پیامدهای انسانی و امنیتی آن مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، از منظر اقتصادی نیز این درگیری یکی از بزرگترین شوکهای عرضه در تاریخ بازار جهانی نفت به شمار میرود؛ شوکی که هم از نظر حجم عرضه تحت تأثیر قرار گرفته و هم از نظر سهم آن در بازار جهانی بیسابقه توصیف میشود.
اما پیامدهای اقتصادی این جنگ تنها به اختلال کوتاهمدت در بازار انرژی محدود نمیشود. حتی پس از پایان درگیریها نیز مجموعهای از عوامل سیاسی و امنیتی میتواند باعث شود قیمت بسیاری از کالاها در سطحی بالاتر از گذشته باقی بماند. یکی از مهمترین این عوامل، افزایش پایدار ریسک ژئوپلیتیکی در منطقه خلیج فارس است؛ منطقهای که نقشی حیاتی در تجارت جهانی انرژی و کالاهای اساسی دارد.
تداوم تنشهای سیاسی پس از جنگ
یکی از دلایلی که احتمال بازگشت سریع ثبات به بازارهای جهانی را کاهش میدهد، چشمانداز سیاسی ایران پس از جنگ است. انتظار میرود دولت ایران پس از پایان درگیریها همچنان موضعی خصمانه نسبت به ایالات متحده داشته باشد. این وضعیت به معنای آن است که تنشهای سیاسی در منطقه به طور کامل فروکش نخواهد کرد و ریسکهای امنیتی همچنان پابرجا خواهند ماند.
در این چارچوب، برای بسیاری از مناصب کلیدی چندین لایه جانشینی در نظر گرفته شده است تا حتی در صورت حذف برخی رهبران در جریان درگیریها، افراد دیگری بتوانند به سرعت جای آنها را بگیرند. چنین ساختاری احتمال تغییرات سیاسی اساسی در کوتاهمدت را کاهش میدهد.
در نتیجه، حتی پایان رسمی جنگ نیز به احتمال زیاد به معنای شکلگیری صلحی پایدار نخواهد بود. این وضعیت باعث میشود تنگه هرمز، یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی در جهان، برای مدت طولانی به کانون ریسک ژئوپلیتیکی تبدیل شود.
تنگه هرمز و افزایش دائمی ریسک بازارها
اهمیت تنگه هرمز در اقتصاد جهانی بسیار قابل توجه است. حدود یکچهارم صادرات دریایی نفت خام جهان از این مسیر عبور میکند. بنابراین هرگونه تهدید امنیتی در این منطقه میتواند بلافاصله بر قیمت انرژی در بازارهای جهانی تأثیر بگذارد.
حتی اگر در کوتاهمدت آتشبسی برقرار شود، انتظار میرود قیمت نفت برای چندین ماه در سطحی بالا باقی بماند. برآوردها نشان میدهد که قیمت نفت ممکن است در حدود ۸۰ دلار برای هر بشکه تثبیت شود. یکی از دلایل این موضوع وجود حق بیمه ریسک در بازار است؛ مفهومی که به افزایش قیمت ناشی از نگرانیهای امنیتی و ژئوپلیتیکی اشاره دارد. علاوه بر این، بازگشت کامل تولیدکنندگان به سطح تولید پیش از جنگ نیز زمانبر خواهد بود.
پیش از آغاز درگیریها بسیاری از تحلیلگران انتظار داشتند قیمت نفت برنت در سال جاری در محدوده ۶۰ دلار یا حتی کمتر قرار گیرد. اما اکنون قراردادهای آتی نفت برای دورههای حدود ۹ ماهه در سطحی نزدیک به ۸۵ دلار معامله میشوند؛ رقمی که نشان میدهد بازار حدود ۲۵ دلار حق بیمه ریسک برای تحولات اخیر در نظر گرفته است.
در عین حال، حتی اگر ایران حملات گستردهای انجام ندهد، صرف وجود این احتمال که تهران بتواند به نفتکشها حمله کند یا مسیرهای کشتیرانی را تهدید کند، برای تغییر رفتار معاملهگران کافی است. ایران همچنان به پهپادها، مینهای دریایی و قایقهای تندرو دسترسی دارد و همین تواناییها میتواند بر ذهنیت بازار تأثیر بگذارد.
پیامدهای فراتر از بازار نفت
افزایش ریسک در منطقه خلیج فارس تنها بازار نفت را تحت تأثیر قرار نمیدهد، بلکه میتواند بر طیف گستردهای از کالاهای اساسی نیز اثر بگذارد. یکی از این حوزهها بازار جهانی کودهای شیمیایی است. حدود یکسوم تجارت جهانی کود از مسیر تنگه هرمز عبور میکند و اختلال در این مسیر میتواند هزینه تولید محصولات کشاورزی را افزایش دهد.
در حال حاضر نیز قیمت برخی کودها، از جمله اوره و محصولات نیتروژنی، در برخی بازارها حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد افزایش یافته است. این روند احتمالاً ادامه خواهد داشت و میتواند به افزایش قیمت مواد غذایی در بازارهای جهانی منجر شود.
بازار محصولات کشاورزی نیز نشانههایی از همین روند را نشان میدهد. قیمت ذرت نسبت به سطح پیش از جنگ حدود ۶ درصد افزایش یافته و قیمت گندم نیز به بالاترین سطح خود از اواسط سال ۲۰۲۴ رسیده است.
بازار آلومینیوم نیز به شکل مشابهی تحت تأثیر قرار میگیرد. کشورهای حوزه خلیج فارس حدود ۹ درصد از تولید جهانی آلومینیوم را در اختیار دارند. تولید این فلز به مصرف بالای برق وابسته است و هزینه برق نیز به شدت تحت تأثیر قیمت نفت و گاز قرار دارد. علاوه بر این، مسیرهای کشتیرانی حساس مانند تنگه هرمز نقش مهمی در حملونقل این فلز دارند و هرگونه اختلال در این مسیرها میتواند قیمت آن را افزایش دهد.
مجموع این عوامل باعث میشود هزینه بسیاری از کالاها در سطح جهانی افزایش یابد و فشارهای تورمی در اقتصاد جهانی تقویت شود.
تغییر نگاه سرمایهگذاران به خلیج فارس
در کنار افزایش قیمت کالاها، جنگ پیامد مهم دیگری نیز برای اقتصاد منطقه دارد: تغییر نگاه سرمایهگذاران به امنیت بازارهای خلیج فارس. کشورهایی مانند امارات متحده عربی، عربستان سعودی و قطر در سالهای اخیر تلاش کردهاند خود را به عنوان مقاصدی امن برای سرمایهگذاری جهانی معرفی کنند.
این کشورها نه تنها در حوزه انرژی، بلکه در بخشهایی مانند فناوریهای پیشرفته، هوش مصنوعی و صنایع دفاعی نیز به مراکز مهم سرمایهگذاری تبدیل شدهاند. اما وقوع حملات و تصاویر بیسابقهای مانند آتش گرفتن برجهای اداری و هتلها پس از حملات ایران میتواند این تصویر را خدشهدار کند.
نشانههای این تغییر نگرش در بازارهای مالی منطقه نیز دیده میشود. بازار سهام دبی از زمان آغاز جنگ بیش از ۱۵ درصد کاهش یافته است. در همین مدت، سهام شرکت «اعمار پراپرتیز» که یکی از مهمترین شرکتهای فعال در بازار املاک دبی به شمار میرود، حدود ۳۰ درصد افت کرده است.
البته انتظار میرود اقتصاد منطقه در بلندمدت تا حدی بهبود یابد. احتمال دارد ایالات متحده در بازسازی زیرساختها نقش داشته باشد و همکاریهای اقتصادی منطقهای نیز پس از جنگ افزایش پیدا کند. با این حال، بازگرداندن کامل اعتماد سرمایهگذاران و تثبیت دوباره جایگاه خلیج فارس به عنوان یکی از پناهگاههای امن سرمایه جهانی، فرآیندی زمانبر خواهد بود.
اخبار برگزیدهاقتصاد کلانلینک کوتاه :