ایران و آمریکا در حال مذاکره هستند؟
دونالد ترامپ روز دوشنبه ادعا کرده است که مذاکرات بسیار خوب و سازندهای با تهران داشته و به توافقات مهمی دست یافته است؛ ادعایی که بلافاصله توسط مقامات ایرانی تکذیب شد. ولی نصر، تحلیلگر مسائل بین الملل و مشاور دولت اوباما در فایننشال تایمز به بررسی موانع و چالشهای عمیق بر سر راه هرگونه توافق احتمالی میپردازد و نشان میدهد که بیاعتمادی شدید تهران، درخواست تضمینهای امنیتی، بحران بسته شدن تنگه هرمز و اختلافات بنیادین بر سر برنامههای هستهای و موشکی ایران، چشمانداز دیپلماسی را بهشدت پیچیده کرده است. در حالی که ایران به دنبال افزایش هزینههای جنگ برای بازدارندگی است، ایالات متحده و متحدانش در منطقه با چالشهای اقتصادی و امنیتی بیسابقهای روبرو هستند.
جهان صنعت نیوز – تنها دو روز پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، تهدید کرد که نیروگاههای برق ایران را نابود خواهد کرد، مدعی شد که واشنگتن گفتگوهای «بسیار خوب و سازندهای» با تهران داشته و دو دشمن دیرینه به «نقاط توافق عمدهای» دست یافتهاند. با این حال، واکنش ایران به این اظهارات، تکذیب سریع و قاطع هرگونه مذاکره بود. محمدباقر قالیباف، این ادعاها را اخبار جعلی توصیف کرد که با هدف دستکاری بازارهای مالی و نفتی و همچنین برای فرار از باتلاقی که آمریکا و اسرائیل در آن گرفتار شدهاند، منتشر میشود.
این واکنش تند، حتی نسبت به ایده مذاکرات غیرمستقیم، نشاندهنده موانع عظیمی است که بر سر راه توافقی که ترامپ مدعی در دسترس بودن آن است، قرار دارد. اگرچه ترامپ ممکن است روزنه کوچکی برای دیپلماسی باز کرده باشد، اما تهران به رئیسجمهوری که تاکنون دو بار در میانه مذاکرات فرضی به ایران حمله کرده و همواره بر تسلیم کامل این حکومت پافشاری داشته، بهشدت بیاعتماد است.
استراتژی بقا و شروط تهران برای پایان جنگ
مقامات ایرانی، از جمله مسعود پزشکیان تصریح کردهاند که تهران برای پذیرش هرگونه توافقی جهت پایان دادن به جنگ، نیازمند تضمینهایی است که نشان دهد در آینده مورد حمله قرار نخواهد گرفت. ایران معتقد است درگیر یک نبرد موجودیتی است؛ نبردی که نه در درگیریهای اخیر، بلکه از زمان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل علیه جمهوری اسلامی آغاز شده است. از زمانی که ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، جنگ اخیر را در اسفندماه سال گذشته آغاز کردند، استراتژی ایران بر افزایش هزینههای درگیری متمرکز بوده تا از این طریق، آنها را از حملات مجدد بازدارد. ایران با وجود تحمل هزاران حمله شبانهروزی از سوی آمریکا و اسرائیل، همچنان به شلیک موشک و پهپاد به سمت اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس ادامه میدهد.
مسعود پزشکیان در ماه جاری شروط ایران برای پایان جنگ را شامل جبران خسارات ناشی از بمبارانها، به رسمیت شناختن حق غنیسازی اورانیوم و ارائه تضمینهای بینالمللی برای جلوگیری از حملات مشابه در آینده عنوان کرد.
بحران تنگه هرمز و اهرم فشار اقتصادی
ایران با عملی کردن تهدید دیرینه خود مبنی بر مسدود کردن تنگه هرمز، گذرگاهی که یکپنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکند، آشفتگی اقتصادی بزرگی در سطح جهان ایجاد کرده و با حمله به تاسیسات نفت و گاز در سراسر خلیج فارس، نشان داده است که شرایط دیگر عادی نخواهد بود. توانایی تهران در کند کردن شدید جریان ترافیک دریایی از طریق حملات و تهدیدات، به اهرم فشار اصلی این کشور در برابر ترامپ و اقتصاد جهانی تبدیل شده و قیمت انرژی را به بالاترین حد در چند سال اخیر رسانده است. مالکان و ناخدایان کشتیها دیگر حاضر به پذیرش ریسک عبور از این تنگه نیستند. بر اساس گزارشها، حداقل یک نفتکش برای عبور امن از این آبراه مبلغ ۲ میلیون دلار پرداخت کرده است. یکی از نمایندگان مجلس ایران با اشاره به اینکه این روند به یک رویه عادی تبدیل خواهد شد، تلویحاً بیان کرد که ایران از کشتیهای عبوری عوارض دریافت خواهد کرد. این مسئله خشم متحدان آمریکا در خلیج فارس را که صادرات انرژی و محصولات پتروشیمی آنها بهشدت مختل شده است، برمیانگیزد و آنها تمایلی ندارند که این تهدید در آینده نیز بر سرشان سایه بیندازد.
به گفته ولی نصر، کارشناس مسائل ایران در دانشگاه جان هاپکینز، توانایی بستن تنگه هرمز به عنوان یک عامل بازدارنده در برابر جنگی دیگر دیده میشود و میتواند از طریق دریافت عوارض، درآمدزایی کند.
سرنوشت مبهم برنامههای تسلیحاتی و تحریمها
مسئله برنامه هستهای و موشکی ایران همچنان یکی از گرههای کور این مناقشه است. ترامپ بارها تاکید کرده است که یکی از دلایل ورودش به جنگ، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای بوده است؛ هرچند او پیشتر مدعی شده بود که با پیوستن کوتاه به جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و بمباران تاسیسات اصلی غنیسازی اورانیوم، برنامه هستهای تهران را نابود کرده است. او اخیراً اعلام کرد که آمریکا خواهان توقیف ذخایر اورانیوم غنیشده ایران است. ایران بیش از ۹۰۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده دارد، اما نگرانی اصلی غرب مربوط به ۴۴۰ کیلوگرم اورانیومی است که تا سطح نزدیک به ساخت سلاح غنی شده است و مقامات ایرانی میگویند این مواد زیر آوار تاسیسات بمبارانشده قرار دارند.
در حالی که گفته میشود ایران در مذاکرات قبلی با به صفر رساندن ذخایر و رقیقسازی اورانیوم با غنای بالا موافقت کرده بود، مقامات آمریکایی پیشرفت چشمگیر در این مذاکرات را که با دستور حمله نظامی ترامپ متوقف شد، رد میکنند.
در حوزه موشکی و پهپادی نیز، با وجود اینکه ترامپ اخیراً مدعی شد ۱۰۰ درصد توان نظامی ایران نابود شده است، جمهوری اسلامی همچنان به حملات روزانه خود ادامه میدهد. ایران پیشتر تاکید کرده بود که زرادخانههای موشکی و پهپادیاش که برای نبردهای نامتقارن حیاتی هستند، خط قرمز محسوب شده و قابل مذاکره نیستند. با این حال، متحدان منطقهای آمریکا بهشدت نیازمند رفع این تهدیدات هستند.
از سوی دیگر، اگرچه پزشکیان اخیراً بهطور مستقیم به لغو تحریمها اشاره نکرده است، اما این مسئله همواره خواستهای کلیدی در مذاکرات پیشین بوده است. ایرانِ پس از جنگ در وضعیت قرار خواهد داشت و برای بازسازی زیرساختها و ارتش خود به شدت نیازمند منابع مالی است؛ در حالی که ترامپ تاکنون هیچگاه ایده لغو تحریمها را نپذیرفته است.
پیشنهاد ویژهسیاسیلینک کوتاه :