کابوس تشنگی و گرسنگی در خلیج فارس
آتلانتیک : بسته شدن مسیرهای کلیدی کشتیرانی در خلیج فارس به دلیل درگیریهای نظامی، کشورهای منطقه را با یک بحران بیسابقه در زمینه امنیت غذایی و تامین آب آشامیدنی مواجه کرده است. منطقهای که با اتکا به درآمدهای نفتی توسعه یافته، اکنون به دلیل توقف عبور و مرور تجاری و تهدیدات فزاینده، در تامین نیازهای اولیه خود دچار چالشهای جدی شده است. این بحران نه تنها تامین غذای کشورهای حاشیه خلیج فارس را به خطر انداخته، بلکه با ایجاد اختلال در صادرات کودهای شیمیایی، زنگ خطر را برای زنجیره تامین کشاورزی و امنیت غذایی در سراسر جهان نیز به صدا درآورده است.
جهان صنعت نیوز – کشورهای حاشیه خلیج فارس در دهههای گذشته با استفاده از ثروتهای نفتی، جوامع مدرنی را بنا نهادند که به جذب گسترده نیروی کار خارجی و رشد چشمگیر جمعیت منجر شد؛ به طوری که در ۳۰ سال گذشته، جمعیت این منطقه با بیش از دو برابر افزایش به حدود ۶۰ میلیون نفر رسیده است. با این حال، اقلیم بیابانی و گرمای شدید، امکان توسعه کشاورزی را به شدت محدود کرده و این کشورها را برای تامین غذای خود تقریبا به طور کامل به واردات وابسته ساخته است. آمارهای مجمع جهانی اقتصاد نشان میدهد که حدود ۸۵ درصد از کل غذای مصرفی در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس وارداتی است؛ در حالی که این رقم برای کشوری مانند ایالات متحده تنها حدود ۱۵ درصد است. میزان این وابستگی در مورد محصولاتی مانند برنج به حدود ۱۰۰ درصد و در مورد غلات به ۹۰ درصد میرسد.
گلوگاه اصلی این واردات حیاتی، تنگه هرمز است که حدود ۷۰ درصد از کل واردات مواد غذایی این شش کشور از آن عبور میکند. اکنون این آبراه که مسیر عبور یکپنجم نفت جهان نیز به شمار میرود و اختلال در آن بهای نفت را به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسانده، به دلیل تهدیدات ناشی از مینگذاری و حملات پهپادی به روی کشتیرانی تجاری عملا بسته شده است. تردد کشتیها در این تنگه حداقل ۹۰ درصد کاهش یافته و در مقاطعی عبور و مرور به صفر رسیده است. این توقف بیسابقه موجب جهش شدید نرخ کرایه حملونقل و حق بیمه خطر جنگ شده و محمولههای غذایی را با تاخیرهای بحرانزا مواجه کرده است.
تدابیر اضطراری و سایه سنگین کمبودها
دولتهای منطقه برای مقابله با این شوک، استفاده از ذخایر استراتژیک و جستجو برای مسیرهای جایگزین را آغاز کردهاند. امارات متحده عربی اعلام کرده است که ذخایر کالاهای حیاتی این کشور برای ۴ تا ۶ ماه کفایت میکند و با ایجاد خطوط تماس ویژه، تلاش دارد از افزایش غیرموجه قیمتها جلوگیری کند. عربستان سعودی نیز با خرید حدود یک میلیون تن گندم، ذخیرهای برای حدود ۴ ماه در اختیار دارد. با این وجود، طولانی شدن این وضعیت میتواند تبعات جبرانناپذیری در پی داشته باشد. اگرچه تاکنون انبارهای مواد غذایی هدف قرار نگرفتهاند، اما تغییر تاکتیکهای جنگی و تداوم مزاحمتها برای کشتیها میتواند جریان تامین غذا را به طور کامل قطع کند.
تاریخ نشان داده است که بحرانهای غذایی تا چه حد میتوانند ثبات سیاسی را به هم بریزند. در جریان بهار عربی در سالهای ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱، پس از آنکه رویدادهای اقلیمی منجر به از بین رفتن یکسوم محصول روسیه و افزایش ۵۰ درصدی قیمت جهانی گندم شد، اعتراضات گستردهای کشورهای واردکننده را فرا گرفت. همچنین آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ که تامین حدود ۳۰ درصد از گندم جهان را با اختلال مواجه کرد و نیازمند ابتکاراتی نظیر طرح غلات دریای سیاه برای صادرات ۳۳ میلیون تن غلات شد، شکنندگی شبکههای تامین غذای جهانی را به وضوح نمایان ساخت.
کشورهای خلیج فارس اگرچه با ساخت سیلوهای عظیم و سرمایهگذاری در کشاورزی گلخانهای برای مقابله با دمای ۱۱۰ درجه فارنهایت تلاش کردهاند تابآوری خود را افزایش دهند، اما محدودیت آبهای زیرزمینی آنها را مجبور به خرید زمینهای کشاورزی در خارج از کشور کرده است؛ راهکاری که ثمره آن نیز در نهایت به امنیت مسیرهای دریایی گره خورده است.
شوک به کشاورزی جهانی و تهدید زیرساختهای آبی
تبعات مسدود شدن آبراههای منطقه تنها به خاورمیانه محدود نمیشود، بلکه اقتصاد کشاورزی در سطح بینالمللی را نیز در معرض خطری جدی قرار داده است. منطقه خلیج فارس تولیدکننده نیمی از اوره جهان و از تامینکنندگان کلیدی آمونیاک، گوگرد و فسفات است. توقف صادرات این محصولات به دلیل بحران کشتیرانی، قیمت جهانی برخی ترکیبات کودهای شیمیایی را حدود ۲۵ درصد افزایش داده است. این افزایش هزینهها، فشار سنگینی بر کشاورزان در سایر نقاط جهان وارد میکند و میتواند تولید محصولات کشاورزی را در فصلهای کلیدی کاشت به شدت مختل سازد.
علاوه بر بحران غذا، تامین آب شیرین نیز به یک چالش امنیتی بزرگ تبدیل شده است. تاسیسات آبشیرینکن که منبع اصلی تامین آب شرب برای میلیونها نفر در کشورهای به شدت کمآب منطقه به شمار میروند، در معرض آسیب قرار گرفتهاند. گزارشها حاکی از آسیب دیدن این تاسیسات در بحرین و همچنین در کویت بر اثر حملات پهپادی است. در سوی دیگر، حملاتی نیز به تاسیسات آبشیرینکن در ایران گزارش شده که آبرسانی به ۳۰ روستا را تحت تاثیر قرار داده است. حتی مسیرهای جایگزین مانند بنادر دریای سرخ نیز به دلیل گسترش دامنه تهدیدات، نمیتوانند راهحلی قطعی باشند.
این شرایط پیچیده نشان میدهد منطقهای که سالها با سرمایهگذاریهای کلان برای دوران پس از نفت برنامهریزی کرده بود، اکنون در برابر توقف زنجیره تامین جهانی به شدت آسیبپذیر شده و موجودیت آن در گرو آغاز مجدد تردد کشتیهاست.
اخبار برگزیدهکشاورزیلینک کوتاه :