بحران لجستیک در تلآویو؛ چگونه موشکهای ایران به نزدیکی دیمونا رسیدند؟
نیویورک تایمز: حمله موشکی ایران به دو شهر نزدیک دیمونا، بار دیگر کارایی سامانه دفاع موشکی اسرائیل را زیر ذرهبین برد. اصابت دو موشک بالستیک در نزدیکی یکی از حفاظتشدهترین تاسیسات هستهای اسرائیل، این پرسش را پررنگ کرده است که آیا سامانه چندلایه پدافندی اسرائیل، در شرایط جنگ فرسایشی و فشار بر ذخایر رهگیرها، همچنان توان پوشش موثر تهدیدهای پیچیدهتر را دارد یا نه. هرچند ارتش اسرائیل همچنان از نرخ رهگیری بالای موشکهای بالستیک ایران سخن میگوید، اما رخداد دیمونا و عراد نشان داد که حتی پیشرفتهترین سامانهها نیز نه نفوذناپذیرند و نه از محدودیتهای عملیاتی و لجستیکی مصون هستند.
جهان صنعت نیوز – کمتر نقطهای در اسرائیل به اندازه تاسیسات اصلی تحقیقاتی و راکتور هستهای این کشور در نزدیکی دیمونا تحت حفاظت قرار دارد. به همین دلیل، اصابت دو موشک بالستیک ایران به محلههای دیمونا و عراد در شامگاه شنبه، آن هم در شرایطی که ارتش اسرائیل تایید کرد برای رهگیری آنها اقدام کرده بود، نگرانی گستردهای ایجاد کرد. این دو اصابت که حدود سه ساعت با یکدیگر فاصله داشتند، نهفقط به دلیل میزان تخریب بلکه به این علت حساسیتبرانگیز شدند که هر دو در نزدیکی یک سایت راهبردی رخ دادند.
در بازدید از محل اصابتها، نتانیاهو اینکه تلفات جانی رخ نداد را معجزه توصیف کرد و از شهروندان خواست هشدارهای حمله را جدی بگیرند و بیدرنگ به پناهگاه بروند. با این حال، او توضیحی درباره علت ناکامی رهگیریها ارائه نکرد و اشاره مستقیمی نیز به سامانهای نداشت که اسرائیل و آمریکا طی دههها میلیاردها دلار برای توسعه آن هزینه کردهاند.
سامانهای قدرتمند، اما نه کامل
در روایت رسمی، اسرائیل همچنان تاکید دارد که سامانه دفاعی آن نرخ موفقیت بالایی دارد و بیش از ۹۰ درصد موشکهای بالستیک ایران را رهگیری کرده است. اما هم مقامهای نظامی و هم کارشناسان تصریح میکنند که هیچ سامانهای نمیتواند پوشش صددرصدی و کاملاً نفوذناپذیر ایجاد کند. به گفته یکی از فرماندهان پیشین پدافند هوایی و موشکی اسرائیل، دیمونا تحت پوشش سامانههای چندلایه اسرائیلی و آمریکایی قرار دارد، اما هیچ چیز کامل نیست و آنچه رخ داده، یک ناکامی عملیاتی بوده است.
سخنگوی ارتش اسرائیل نیز اعلام کرده که رخدادهای عراد و دیمونا به یکدیگر ارتباط نداشتهاند؛ موضوعی که نشان میدهد ارتش احتمالاً با دو خطای مجزا یا دو نوع اختلال متفاوت در فرآیند رهگیری روبهرو بوده است.
مسئله فقط گنبد آهنین نیست
شناختهشدهترین بخش دفاع موشکی اسرائیل گنبد آهنین است، اما این سامانه اساساً برای مقابله با راکتها و موشکهای کوتاهبرد طراحی شده است. در برابر موشکهای بالستیک، ستون اصلی دفاع اسرائیل سامانه «آرو ۳» است؛ رهگیری که با همکاری آمریکا توسعه یافته و هدف را در فضای بیرون از جو زمین منهدم میکند. «فلاخن داوود» نیز برای مقابله با موشکهای کروز و موشکها و راکتهای میانبرد به کار میرود.
در عین حال، اسرائیل تلاش میکند برای افزایش انعطاف و بهینهسازی منابع، دامنه استفاده از سامانههای ارزانتر و در دسترستر خود را گسترش دهد. به بیان دیگر، فشار جنگ باعث شده است که بخشی از بار دفاعی بر دوش سامانههای لایه پایینتر قرار گیرد؛ راهبردی که به گفته مقامهای سابق نظامی، گاهی جواب میدهد، اما بدیهی است که همیشه جایگزین مطمئنی برای رهگیرهای پیشرفتهتر نیست.
سایه کمبود رهگیرها بر میدان جنگ
بخش مهمی از نگرانیها به هزینه بالا و زمانبر بودن تولید رهگیرهای آرو ۳ بازمیگردد. همین موضوع سبب شده استفاده از این سامانه با ملاحظه و صرفهجویی همراه باشد. گزارشهایی در رسانههای اسرائیلی، که تحت سانسور نظامی فعالیت میکنند، حاکی از آن بود که در حملات منجر به اصابت در عراد و دیمونا، از آرو ۳ استفاده نشده است.
این مسئله بلافاصله بحثی قدیمی را دوباره زنده کرد. آیا اسرائیل برای حفظ ذخایر رهگیرهای گرانقیمت خود، ناچار به اولویتبندی شدیدتر شده است؟ در پایان جنگ ۱۲ روزه سال گذشته نیز در نهادهای امنیتی اسرائیل این نگرانی مطرح شده بود که ممکن است پیش از پایان ذخایر موشکی ایران، موجودی موشکهای دفاعی اسرائیل کاهش یابد. در آن مقطع، مقامها گفته بودند که ناچار شدهاند دفاع از مناطق پرجمعیت و زیرساختهای راهبردی را در اولویت قرار دهند.
ارتش اسرائیل گزارشهای مربوط به کمبود رهگیر را رد کرده و گفته است که برای نبردی طولانی آماده شده و در حال حاضر کمبودی وجود ندارد. با این همه، خود این عبارت نشان میدهد که استمرار جنگ میتواند فشار بر سامانه پدافندی را افزایش دهد. در همین چارچوب، مدیرکل وزارت دفاع اسرائیل نیز در هفتههای اخیر به واشنگتن سفر کرده تا خواستار دریافت رهگیرها و مهمات بیشتر شود؛ هرچند هنوز روشن نیست آمریکا با این درخواست موافقت کرده یا نه. به تعبیر یکی از فرماندهان پیشین، ذخایر رهگیر اسرائیل بشکهای بیانتها نیست و هر رهگیری باید با در نظر گرفتن نبرد روز بعد انجام شود.
چرا برخی موشکها عبور میکنند؟
در حملات به عراد و دیمونا حدود ۱۷۵ نفر زخمی شدند که دستکم ۱۰ نفر از آنها جراحات شدید داشتند. بخش عمده ساکنان به پناهگاهها رسیده بودند و همین مسئله از یک فاجعه بزرگتر جلوگیری کرد. با این حال، حجم تخریب نشان داد که عبور حتی تعداد اندکی موشک از سپر دفاعی نیز میتواند پیامدهای جدی داشته باشد.
به گفته ارتش، از حدود ۴۰۰ موشک بالستیک شلیکشده از سوی ایران در سه هفته گذشته، تنها چهار موشک بهطور کامل از سامانه دفاعی عبور کرده و مستقیماً اصابت کردهاند. اما مسئله فقط همین چهار مورد نیست. افزون بر نقاط اصلی اصابت در عراد، دیمونا، تلآویو و بیتشمش، ساختمانها و جادههای بیشتری نیز بر اثر قطعات بزرگ موشکها یا ریزمهمات ناشی از موشکهای خوشهای آسیب دیدهاند؛ تهدیدی که حتی مرگبار هم بوده است.
کارشناسان میگویند تنها راه خنثیسازی موثر موشکهای خوشهای، رهگیری آنها در بالای جو است؛ زیرا رهگیری در لایههای پایینتر نمیتواند از متلاشی شدن کلاهک و پراکندگی قطعات جلوگیری کند. افزون بر این، حتی پیشرفتهترین رهگیرها نیز همیشه موفق نیستند. آرو ۲ با انفجار در مجاورت هدف عمل میکند و برای موفقیت باید بسیار نزدیک شود، در حالی که آرو ۳ نیازمند برخورد مستقیم است؛ کاری که به گفته یک پژوهشگر ارشد فناوریهای نظامی، شبیه برخورد دو گلوله به یکدیگر است.
پیچیدگی کار زمانی بیشتر میشود که برخی موشکهای ایرانی توان مانور داشته باشند. در چنین حالتی، محاسبه مسیر آنها دشوارتر میشود و حتی تلاطم جزئی در جو نیز ممکن است رهگیری را مختل کند. افزون بر این، اجزای موشکهای بالستیک، از جمله مخازن سوخت، گاه در خاک اسرائیل سقوط میکنند و خود به تهدیدی تبدیل میشوند.
یک هشدار فراتر از دیمونا
آنچه در دیمونا و عراد رخ داد، صرفاً یک ناکامی نبود. این حادثه نشان داد که در جنگی فرسایشی، حتی سامانهای که از نظر فنی در زمره پیشرفتهترین سپرهای دفاعی جهان قرار میگیرد، با محدودیتهای واقعی از خطای عملیاتی و دشواری فنی رهگیری گرفته تا فشار ذخایر، ضرورت اولویتبندی و هزینه بالای تداوم دفاع روبهرو است. به این ترتیب، مسئله اصلی دیگر فقط نرخ کلی موفقیت نیست، بلکه توان حفظ همین سطح از دفاع در صورت طولانی شدن جنگ است.
اخبار برگزیدهسیاسی
لینک کوتاه :