جغرافیای انرژیهای تجدیدپذیر در ایران؛ نقشه راه عبور از بحران انرژی
خورشید، باد و حتی زباله منابعی هستند که به گفته محققان میتوانند در کوتاهمدت بخشی از بار انرژی کشور را به دوش بکشند و آنها معتقدند تنوعبخشی به سبد انرژی، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت فوری برای افزایش تابآوری ایران در شرایط فعلی است.
جهان صنعت نیوز، دکتر مهدی زارع، استاد تمام پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله با تاکید بر اینکه با توجه به شرایط جنگ تحمیلی اسفند ۱۴۰۴- فروردین ۱۴۰۵، معرفی استفاده از منابع متنوع انرژی برای کشورمان در کوتاه مدت ارزش راهبردی دارد، گفت: ایران چندین منبع انرژی جایگزین نفت و گاز دارد و مصرف انرژی در منابع مختلف توزیع شده است. از درسهای مهم جنگهای تحمیلی سال ۱۴۰۴، اهمیت عدم تمرکز و پراکندگی زیرساختها برای افزایش تابآوری است.
وی با بیان اینکه در ابتدای سال ۱۴۰۵ ترکیب منابع انرژی ایران نشاندهنده اتکای قابل توجه به سوختهای فسیلی بهویژه نفت و گاز،چ در تأمین نیازهای انرژی کشور است، افزود: طبق تحلیلها نفت با سهم ۵۰ تا ۶۰ درصد بزرگترین منبع تأمین انرژی بهویژه برای بخشهای برق و حملونقل محسوب میشود. پس از نفت، گاز طبیعی با ۲۵ تا ۳۰ درصد سهم، عمدتاً در تولید برق و مصارف صنعتی به کار گرفته میشود. این دو منبع فسیلی در مجموع بیش از ۸۰ درصد از سبد انرژی ایران را تشکیل میدهند.
زارع ادامه داد: منابع تجدیدپذیر شامل انرژیهای خورشیدی، بادی و برق آبی (هیدروالکتریک) در مجموع ۸ تا ۱۲ درصد از نیاز انرژی کشور را پوشش میدهند. سهم انرژی خورشیدی و بادی در مناطق مرکزی، جنوبی و غربی ایران قابل توجه است. انرژی هستهای با سهم حدود ۳ درصد، عمدتاً از طریق نیروگاه اتمی بوشهر، نقش کوچکی در تأمین انرژی ایران ایفا میکند. همچنین، استفاده از زیستتوده (بیومس) و تبدیل پسماند به انرژی با سهم ۲ تا ۴ درصدی، بهویژه در مناطق شهری و صنعتی، روندی رو به رشد را تجربه میکند. این روند نشاندهنده تلاش برای تنوعبخشی به منابع انرژی و بهرهبرداری از پتانسیلهای داخلی است.
استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی با تاکید بر اینکه زغال سنگ و سایر سوختهای فسیلی به دلیل آسیبهای محیط زیستی و سایر منابع در دسترس در حال حذف تدریجی هستند، یادآور شد: بنابراین ملاحظه میشود نفت و گاز همچنان حدود ۸۵ درصد از تامین انرژی ایران را به عهده دارند. بهرهبرداری از انرژیهای تجدیدپذیر خورشیدی، بادی در حال حاضر در مناطقی مانند یزد، کرمان، هرمزگان و بوشهر در حال اجرا و توسعه هستند. این پروژهها میتوانند تولید برق کوتاهمدت را در مناطق با تابش خورشید بالا فراهم کنند.
پتانسیل کشور در توسعه مزارع خورشیدی
به گفته این محقق، مزارع خورشیدی و بادی بهویژه در جنوب و مرکز ایران که شرایط اقلیمی مناسبی دارند و پروژههای زمینگرمایی در مناطق زاگرس و البرز که پتانسیل انرژی زمینگرمایی دارند، مکانهای اصلی توسعه توانمندیهای انرژی پاک ایران هستند.
زارع اضافه کرد: نیروگاههای هیدروالکتریک موجود مانند سفیدرود و کرخه میتوانند تولید برق پایدار را فراهم کنند؛ از این رو سرمایهگذاری در ارتقاء و نگهداری زیرساختهای هیدروالکتریک لازم است. البته توجه داریم که چالش مهم کشور ما طی ۶ سال اخیر مساله خشکسالی بوده که بهرهبرداری بیشتر از برق هیدروالکتریک را مورد پرسش قرار میدهد.
بهرهگیری از زیست توده برای تولید انرژی
استاد تمام پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله با اشاره به پتانسیل زیست توده برای تولید انرژی در کشور اظهار کرد: «زیست توده» و تبدیل پسماند به انرژی بهویژه با استفاده از پسماند کشاورزی و صنعتی برای تولید انرژی، بهویژه در مناطق روستایی و در شهرها و مناطق صنعتی مطرح است. پسماند همچنان نقش بسیار محدودی در تامین انرژی دارد، ولی بهرهگیری از پسماند شهری و صنعتی و ترویج استفاده از انرژی زیستی از بقایای کشاورزی به سرعت توسعه مییابد.
وی اضافه کرد: البته یک راهکار فوری اقدامات صرفهجویی در انرژی در بخشهای عمومی و خصوصی برای کاهش تقاضای انرژی است. ترویج فناوریها و شیوههای بهینه مصرف انرژی و سرمایهگذاری در سامانههای شبکههای هوشمند برای بهینهسازی مصرف انرژی میتوانند به ایران کمک کنند تا وابستگی خود به نفت و گاز را کاهش و امنیت انرژی را افزایش دهد.
مناطق پر پتانسیل برای بهرهگیری از انرژیهای تجدیدپذیر
زارع با اشاره به مناطق دارای پتانسیل انرژی تجدیدپذیر در کشور توضیح داد: ایران چندین منطقه با پتانسیل بالا برای انرژیهای تجدیدپذیر و «زیست توده» (بایومس) دارد که به این شرح است:
* برای انرژی خورشیدی استانهای خراسان شمالی، رضوی و جنوبی، سمنان، یزد، اصفهان، قم، کرمان و سیستان و بلوچستان و بخشهایی از استان تهران با تابش خورشیدی بالا، موقعیت ایدهآلی برای مزارع خورشیدی در مقیاس بزرگ دارند. در هرمزگان با مناطق ساحلی و خشک با پتانسیل بالای خورشیدی و در بوشهر و فارس مناطق جنوبی با آب و هوای مناسب برای انرژی خورشیدی مناطق بالقوه برای توسعه سریع بهرهبرداری از انرژی خورشیدی وجود دارد.
* برای انرژی بادی در استانهای گرگان، مازندران و گیلان در شمال و استانهای سیستان و بلوچستان، بوشهر و هرمزگان، مناطق ساحلی با جریانهای باد قوی و استانهای کردستان، کرمانشاه و آذربایجان غربی و شرقی با مناطق کوهستانی و مرتفع با الگوهای باد ثابت پتانسیلهای مهم ایران برای توسعه و بهرهبرداری وجود دارد.
* برای انرژی زمینگرمایی در نواحی آتشفشانی ایران مانند دماوند و رشته کوههای البرز در استانهای مازندران و تهران، فعالیتهای آتشفشانی و نقاط داغ زمینگرمایی وجود دارند که امکان سرمایهگذاری هست. در پهنه سبلان چنین زیرساختهایی به صورت اولیه ایجاد شده است.
* در آتشفشان سبلان نیروگاه زمین گرمایی مشکین شهر و خط انتقال تا مشگینشهر به طول ۲۹ کیلومتر احداث شده است و برق حاصل از حرارت نقطه داغ آتشفشانی به پست ۶۳ کیلو ولت نصیرآباد- در فاز اول ۵ مگاوات- انتقال مییابد و امکان تولید ۲۰ مگاوات برق را دارد.
* در تفتان منطقه فعال زمین گرمایی با پتانسیل بالا در حال بررسیهای فنی‑اقتصادی است، ولی هنوز نیروگاه نصب شدهای ندارد و پتانسیل برای ساخت واحدهای ۵‑۱۰ مگاواتی وجود دارد.
* در پهنههایی نیز پتانسیل زمینگرمایی به دلیل فعالیتهای زمینساختی قابل پیگیری است، مانند پهنه پیرامون بیابان لوت در استانهای کرمان، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی و در دشت مرکزی در استانهای اصفهان و یزد.
طبق گفته این محقق مناطق پر پتانسیل برای بهرهگیری زیست توده به این شرح است:
* «زیست توده» (بایومس) و تبدیل پسماند به انرژی، در مناطق روستایی تولیدات کشاورزی با پسماند بر جامانده از گندم، جو، پنبه در مازندران، گلستان، گیلان، فارس و هرمزگان و مناطق کشاورزی و دامپروری با پتانسیل انرژی زیستی از محصولات و دام ممکن است.
* بهرهگیری از پسماند صنعتی و شهری در شهرهای بزرگ مانند تهران، تبریز، مشهد، شیراز، اصفهان و مناطق صنعتی اراک، قزوین، بوشهر، کرمانشاه، قم که با کارخانهها و صنایعی که پسماند آلی و غیرآلی تولید میکنند میتوان انرژی تولید کرد.
* در مناطق جنگلی با ضایعات چوب در استانهای گیلان و مازندران ناشی از قطع و فرآوری درختان و در خراسان و خوزستان مناطق جنگلی با پتانسیل انرژی زیستی از جنگلداری امکان بهره برداری از بایومس وجود دارد.
استاد تمام پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی خاطرنشان کرد: برای جمعیت حدود ۹۰ میلیون نفری ایران مؤثرترین منابع انرژی جایگزین برای تامین نیازها که قابل توسعه، قابل اعتماد و سریع بتوان آنها را به کار گرفت، انرژی خورشیدی و «زیست توده» (بایومس) هستند. با استفاده از بایومس (زیست توده) محلهای دفن زباله نیز کاهش مییابد و بنابراین ارزشهای محیط زیستی بالایی نیز دارد.
وی تاکید کرد: شناسایی و توسعه نیروگاههای کوچک زمینگرمایی (۱-۵ مگاوات) که بتوانند برق محلی را به مناطق روستایی یا نیمهشهری ارائه دهند، میتوانند صنایع محلی، مدارس و خانهها را تغذیه کنند و جمعیت در آن مناطق را پشتیبانی کنند. استفاده از زمینگرمایی برای گرمایش و سرمایش و آب گرم برای ساختمانهای مسکونی و تجاری در مناطق سرد مانند مازندران، قزوین و تبریز و در مناطق گرم و خشک برای سرمایش از طریق پمپهای حرارتی ممکن است و میتوان نیاز به برق از سوختهای فسیلی را کاهش داد. اجرای زمینگرمایی برای برقرسانی روستایی دورافتاده و محروم نیز کارآیی بالایی دارد.
منبع: ایسنا
نفت و پتروشیمیلینک کوتاه :